ავტორის მიმართვა

 

ძვირფასო ბლოგის სტუმრებო.

იმ შემთხვევაში, თუ ამ ბლოგზე გამოქვეყნებულ მასალას

გამოიყენებთ, გთხოვთ, მიუთითოთ წყარო. ბლოგის მუშაობა

დაცულია საავტორო უფლებებით.

 

ბლოგის ავტორი ნ.მ.

 

*********სააბიტურო გამოცდების დამხმარე მასალა

                     

                           საქართველოს გეოგრაფია

საქართველოს დროშა

საქართველოს გერბი

საქართველოს ჰიმნი

დამხმარე მასალაში მოცემული ინფორმაცია გადმოცემულია ძალიან მარტივი,  ბავშვებისთვის ადვილად გასაგები ენით.

საქართველოსფიზიკური   რუკა

საქართველოს გეოპოლიტიკური მდებარეობა გეოპოლიტიკური მდებარეობა  სხვა მნიშვნელოვან ფაქტორებთან ერთად გულისხმობს მეზობელ ქვეყნებში არსებულ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ მდგომარეობას  და მოცემული ქვეყნის  მომგებიან (ან არამომგებიან) პოზიციას მათ მიმართ …

საქათველოს მომგებიანი პოლიტიკურ გეოგრაფიული მდებარეობა: 1.მდებარეობს ევროპა- აზიის გზაგასაყარზე.     2. აქვს გასასვლელი შავი ზღვით მსოფლიო ოკეანეში.3. აქვს ოროგრაფიული საზღვარი(კავკასიონი, მცირე კავკასიონი) და ჰიდროგრაფიული საძღვარი(შავი ზღვა, მდ. ალაზანი) სხვა ქვეყნებთან.   4.მესამე არგუმენტი ორმაგად მომგებიანია რადგან საზღვარი კავკასიონთან არის ამავე დროს საზღვარი არაერთმორწმუნე და სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფის მოსახლეობასთან.   5.საქართველოს ესაზღვრება ნატოს წევრი ქვეყანა-თურქეთი.6.ტერიტორია კომპაქტურად არის განფენილი.7.მდებარეობს გზაჯვარედინზე-ევროპა-აზიის და ჩრდ.-სამხრ-ის მიმართულებით. 8.საქართველოს მდებარეობა კლიმატური პირობების  თველსაზრისით მომგებიანია რადგანაც  იგი  მდებარეობს სუბტროპიკულ კლიმატურ სარტყელში . ეს სარტყელი კი საუკეთესოა ადამიანის საცხოვრებელად. (ამინდი ,ბუნება, ბიომრავალფეროვნება, და სხვ).  9.იმის გამო, რომ საქართველო წარმოადგენს ევროპისა და აზიის დამაკავშირებელ რგოლს და ქრისტიანული და ისლამური ცივილიზაციის საზღვარს, იგი ყოველთვის შედიოდა მსოფლიოს  წამყვანი სახელმწიფოების გეოპოლიტიკურ  ინტერესებში(თუმცა, ეს ინტერესი ზოგჯერ წამგებიანიც იყო) . 10. ამავე მიზეზით, საქართველოს ეროვნული, ისედაც   მრავალფეროვანი კულტურა , გამდიდრებულია   დასავლეთისა და  აღმოსავლეთის კულტურის ელემენტებით.

საქართველოს ესაზღვრება ოთხი ქვეყანა. ჩრდილოეთით – რუსეთი ( ყველაზე გრძელი საზღვარი ) აღმოსავლეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით – აზერბაიჯანი. სამხრეთ-დასავლეთით – თურქეთი. თურქეთი ნატოს წევრი ქვეყანაა, ხოლო დანარჩენი დსთ-ს წევრები ანუ ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნები.

საქართველოს ფიზ-გეოგრაფიული მდებარეობა საქართველო გეოგრაფიულად მდებარეობს ევრაზიის კონტინენტზე, ევროპასა და აზიას შორის მოქცეულ იმ უძველეს სატრანსპორტო მაგისტრალზე რომელსაც “კავკასიის ყელს” უწოდებენ. ფიზ. გეოგრაფიულად მდებარეობს ალპურ –ჰიმალაური დანაოჭების ქვეყანათა ცენტრში. დიდი და მცირე კავკასიონის სახით წარმოდგენილია ალპურ–ჰიმალაური დანაოჭების შიდა და გარე ზოლი. საქართველო მდებარეობს ჩრდ. განედის   41.03 და 43,35   და აღმ. გრძედის 40, 04–46 ,44 

( მითითითებულია  გრადუსები და მინუტები)  შორის.  იგი მერიდიანის გასწვრივ გადაჭიმულია 275 კმ-ზე. პარალელის გასწვრივ 560 კმ.ზე. გეოგრაფიული ცენტრი –სურამის გადასასვლელთან, ხარაგაულის რაიონი, სოფელი ხევა . ფართობი 69700 კმ2. სანაპირო ხაზის სიგრძე 1970კმ.მათ შორის სახმელეთო– 1660, საზღვაო –310კმ. პირდაპირი მანძილი თბილისიდან შავ ზღვამდე 260 კმ.   აღმოსავლეთ  საზღვრამდე–110 კმ. ჩრდილო საზღვრამდე 110კმ. სამხრეთ საზღვრამდე –55 კმ. 

უშუალოდ მოსაზღვრე ქვეყნები 1) რუსეთის ფედერაცია ––898 კმ.(რუსეთის მხრიდან საქართველოს ესაზღვრება – კრასნოდარის მხარე, ყარაჩაი–ჩერქეზეთი, ყაბარდო– ბალყარეთი , ჩრდ.ოსეთი , ინგუშეთი, ჩეჩნეთი და დაღესტანი.) 2) აზერბაიჯანი (აღმოსავლეთით და სამხ/აღმოსავლეთით  428 კმ) 3), სომხეთი ( სამხრეთით–210კმ.)  4) თურქეთი( სამხრეთით– 266 კმ– ზე)

.მოსახლეობის მიხედვით საქართველო 117 ე ადგილზეა მსოფლიოში, ხოლო ევროპაში ფართობის და მოსახლეობის  მიხედვით 25–ე ადგილზე.

უშუალოდ არამოსაზღვრე–მეზობელი ქვეყნები :უკრაინა, რუმინეთი, ბულგარეთი სირია, ერაყი, ირანი, თურქმენეთი, უზბეკეთი და ყაზახეთი.

უშუალოდ არამოსაზღვრე–მეზობელი ქვეყნების რუკა

საქართველოში მცხოვრები  მოსახლეობა მიეკუთვნება  ოთხ ენობრივ ოჯახს : 1. იბერიელ-კავკასიური – (ქართველები , აფხაზები , ჩეჩნები , ინგუშები , ყაბარდოელები , ჩერქეზები ) 2. ინდო – ევროპული – ა) სლავური (რუსები და უკრაინელები) ბ) სომხური (სომხები) გ) ირანული (სპარსელები, ქურთები , ოსები) 3. ალთაური – (ყველა თურქულ ენაზე მოსაუბრე ხალხი) თურქეთი, აზერბაიჯანელები , ყარაჩაელები , ბალყარელები 4. სემიტურ – ქამიტური – არაბები და ებრაელები. საქართველო მდებარეობს ქრისტიანული და მუსულმანური რელიგიის საზღვარზე. ფართობით – 121 – ე ადგილზეა მოსახლეობით – 117 – ე, მშპ მოცულობით – 118 – ე.  

               

   საქართველოს უკიდურესი წერტილები: 1) უკიდურესი ჩრდილოეთ წერტილი – სოფელი აიბგა. 2) უკიდურესი სამხრეთი წერტილები – მთა ოკუზდაღთან ( სომხეთთან სასაზღვრო ზოლი) ან ელდარის  დაბლობის სამხრეთი ნაწილი. 3) უკიდურესი დასავლეთი – დაბა ლესელიძე , სადაც მდინარე ფსოუ უერთდება შავ ზღვას 4) უკიდურესი აღმოსავლეთი – ალაზნის და აგრიჩაის შეერთების ადგილი.    

                                     კავკასია

კავკასიის რუკა

   კ ა ვ კ ა ს ი ა .კავკასიის ფართობია 440000 კმ/2. კავკასიის მთავარი ოროგრაფიული ერთეულია კავკასიონი, რის გამოც რეგიონს დაერქვა კავკასიის რეგიონი.  მას ჩრდილოეთით ესაზღვრება ყუმა -მანიჩის ღრმული. სამხრეთით – თურქეთ და ირანი. დასავლეთით შავი ზღვა . აღმოსავლეთით კასპიის ზღვა. კავკასიის შემადგენლობაში შედის 4 სახელმწიფო:რუსეთი, საქართველო,სომხეთი და აზერბაიჯანი

კავკასია იყოფა სამ ნაწილად :

1) იმიერ კავკასია ანუ ჩრდილოეთ კავკასია.   იმიერკავკასიაში შედის რუსეთის ფედერაცია და მასში შემავალი ავტონომიური რესპუბლიკები და მხარეები.

მხარეებია : კრასნოდარი და სტავროპოლი. ავტონომიური რესპუბლიკებია –  ადიღე ( მაიკოპი) ყარაჩაი – ჩერქეზეთი (ჩერკესკი) ყაბარდო – ბალყარეთი (ნალჩიკი) ჩრდილო – ოსეთი (ვლადიკავკაზი) ინგუშეთი (მაგასი) ჩეჩნეთი (გროზნო) დაღესტანი (მახაჩკალა).

ჩამოთვლილთაგან საქართველოს არ ესაზღვრება ადიღეს  ავტონომიური რესპუბლიკა  და სტავროპოლის მხარე. აქედან ყველაზე დიდი საზღვარი  საქართველოს აქვს ყარაჩაი-ჩერქეზეთთან,  ყველაზე პატარა- ინგუშეთთან.

2 ) კავკასიონი , რომელიც გადაჭიმულია ტამანის ნახევარკუნძულიდან აფშერონის ნახევარკუნძულამდე 1100 კმ – ზე , სიგანე – 180 კმ . უმაღლესი მწვერვალი იალბუზი. საქართველოს ფარგლებში–შხარა.

3) ამიერკავკასია ანუ სამხრეთ კავკასია. ამიერკავკასიაში შედის საქართველო , სომხეთ და აზერბაიჯანი.

კავკასიაში გამოიყოფა 8 ფიზიკურ – გეოგრაფიული ერთეული : 1) იმიერ კავკასია 2) ჩრდილო შავიზღვისპირეთი 3) კავკასიონი 4) კოლხეთის დაბლობი 5) აღმოსავლეთ ამიერ კავკასია 6) მცირე კავკასიონი 7) ჯავახეთ – სომხეთის ვულკანური მთიანეთი 8) ჰირკანის ოლქი.აქედან საქართველოს ტერიტორიაზე არ ვრცელდება იმიერ კავკასია , ჩრდილო შავიზღვისპირეთი და ჰირკანის ოლქი.   

 

ევროპასა და აზიას შორის  საზღვრის გავლების ვერსიები

1) თუ საზღვარი გავლებულია ყუმა – მანიჩის ღრმულზე მაშინ მთელი კავკასია შედის აზიაში. 2) თუ საზღვარი გავლებულია კავკასიონზე მაშინ იმიერ კავკასია შედის ევროპაში ხოლო ამიერ კავკასია – აზიაში. 3) თუ საზღვარი გავლებულია მტკვარზე , ყვირილასა და რიონზე მაშინ საქართველოს ნაწილი ხვდება აზიაში ნაწილი – ევროპაში ( ჰეროდოტეს ვერსია ) 4) თუ საზღვარს გავავლებთ ამიერ კავკასიის ქვეყნების საზღვარძე თურქეთთან და ირანთან მაშინ მთელი კავკასია ხვდება ევროპაში . ეს არის დღევანდელი საზღვარი. 5)თუ საზღვარი გავლებულია ჯავახეთ – სომხეთის ვულკანური მთიანეთის ჩრდილოეთ ნაწილზე ,მაშინ თურქეთის და ირანის მცირე ნაწილი შედის ევროპაში.                                                                                                                                                

  საქართველოს ტერიტორია  და საზღვრები

ფართობი 69,700  კმ/კვადრატი.  ხოლო საზღვრების სიგრძე 1970 კმ, აქედან სახმელეთო საზღვრის სიგრძე   -1660 კმ,  საზღვაო – 31o- 315კმ.

მე-20 საუკუნეში საქართველოს დაკარგული ტერიტორიები:

1921 წელს რუსეთის იმპერიის დამხობის შემდეგ საქართველომ პოლიტიკური დამოუკიდებლობა აღიდგინა. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ფართობი 1921 წლის დასაწყისისთვის 93 ათას კმ/2 -ს შეადგენდა(დღეს 69700კმ/კვადრ.)

1921 წლის თებერვალში   ბოლშევიკური რუსეთის მიერ მოხდა საქართველოს დამოუკიდებლობის ხელყოფა.

ძალდატანებითი გასაბჭოების და ანექსიის შედეგები:

1921 წლის 16 მარტის რუსეთ-თურქეთის ყარსის ხელსშეკრულებით თურქეთს გადაეცა ყოფილი ბათუმის ოლქის სამხრეთი ნაწილი (მაჭახელა, ბორჩხა, მაკრაილი), ასევე, ართვინის და არდაგანის ოლქები, რომელთა ტერიტორიული მოცულობა შეადგენდა 10 ათასამდე კვადატულ კილომეტრს 160 ათასი მცხოვრებით.

1921 წლის 21 მაისის დადგენილებით, აფხაზეთი სავსებით ჩამოაცილეს საქართველოს და იგი დამოუკიდებელ სოციალისტურ რესპუბლიკად გამოაცხადეს. ეს იყო გაუგონარი რამ ამ ძირძველი ქართული მიწა-წყლის მიმართ. ბოლოს, როგორც იქნა, შეიცვალა ეს გადაწყვეტილება და 1921 წლის 16 დეკემბრის ხელახალი განჩინებით, აფხაზეთი ავტონომიური რესპუბლიკის უფლებებით კვლავ შეიყვანეს საქართველოს შემადგენლობაში.

ასევე, აჭარასაც მიენიჭა ავტონომიის სტატუსი, რასაც საფუძვლად დაედო განსხვავებული სარწმუნოებრივი ფაქტორი, რაც ასევე ნაკარნახევი იყო მოსკოვ-ანკარის გარიგებით.

გაცილებით უფრო უსამართლო იყო ეგრეთწოდებული „სამხრეთ ოსეთის“ პოლიტიკური ერთეულის შექმნა ზემო ქართლის, ანუ ისტორიული დვალეთის მიწა-წყალზე. სტალინმა და ორჯონიკიძემ შექმნეს „სამხრეთ ოსეთის რევკომი“. კურიოზი ის იყო, რომ შეიქმნა ოსური ეროვნული ხელისუფლება, მაგრამ იქ  არ  იყო  ოსური მოსახლეობა. ამ ვაკუუმის შესავსებად საბჭოთა რუსეთის მიერ ფინანსური და სხვა სახის დახმარებით უკან დააბრუნეს ერთის მხრივ დვალეთიდან გახიზნული ოსები, მაგრამ რამდენადაც ეს არ იყო საკმარისი რეგიონში ოსური უმრავლესობის შესაქმნელად, თვით  ჩრდილოეთ ოსეთის მკვიდრი მოსახლეობაც ჩამოასახლეს სამაჩაბლოში. ამის გარდა, ოსებისათვის ფართო დასასახლებელი რეგიონის შექმნის მიზნით, „სამხრეთ ოსეთს“ მიაკუთვნეს გორის, დუშეთის, შორაპნისა და რაჭის მაზრების 40 ქართული სოფელი. ასევე უსაფუძვლოდ დაუდგინეს დედაქალაქად ქ. ცხინვალი, სადაც იმ დროს ოთხი თუ ხუთი ოსური ოჯახი ცხოვრობდა მხოლოდ.

რაც შეეხება შინაური მეზობლების – სომხეთის, აზერბაიჯანის, რუსეთის დაჯილდოებას ქართული მიწა-წყლით, ეს უშუალოდ სტალიმა და ორჯონიკიძემ განახორციალეს. კერძოდ, იმავე 1921 წელს სომხეთს გადასცეს ლორე-ალავერდის მხარე, სულ 2367 კვადრატული კილომეტრი 38 000 მოსახლით. 1922 წელს აზერბაიჯანს გადასცეს ზაქათელის ოლქი (ისტორიული საინგილო), გარეჯის ველი და ყარაიაზის სექტორი, ელდარი – 4553 კვადრატული კილომეტრის ფართობი და 92 600 მცხოვრებით. რუსეთს დაუმტკიცეს (ტერიტორიულ ნაკლებობას განიცდიდა და იმიტომ) არა მარტო ტუაფსეს აქეთ მდებარე სოჭის მხარე, არამედ აფხაზეთის კუთვნილი ტერიტორიის ნაწილი (პილენკოვო).

სულ, საქართველოს გასხვისებული ტერიტორიების ოდენობა 15 853 კვადრატულ კილომეტრს აღემატებოდა, ხოლო მასზე მცხოვრებთა რიცხვი 292 257 სულს შეადგენდა.

1944 წელს საქართველოს შემოუერთეს 6 ათასი კმ/2-ის ტერიტორია ჩრდ. კავკასიაში -მდ. ყუბანის  ზემო დინების აუზი( ქლუხორის რაიონი) და ჩეჩნეთ -ინგუშეთის მაღალმთიანი რეგიონი( ახალხევის რაიონი) 1957 წელს ეს ტერიტორიაები კვლავ რუსეთმა დაიბრუნა.

წყარო: საქართველოს პარლამენის ბიბლიოთეკიდან მოპოვებული მონაცემები.

საქართველოს სახელმწიფო საზღვარი

ჩრდილოეთით – იწყება დაბა ლესელიძესთან, მიუყვება მდინარე ფსოუს. ჩრდ. საზღვარი ჩრდილოეთიდან ემთხვევა კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედს,(მოიცავს მარუხის. ქლუხორის, ბეჩოს, წანერის, მამისონის ზეკარის, ერწოს , როკის უღელტეხილებს). მთა ვაციქფარსიდან ( ან მთა ზილგახოხიდან ) შავ კლდემდე საზღვარი გადადის ჩრდილო ფერდობზე, იქ , სადაც მდინარეების თერგის, ასას, არღუნის და სულაკის აუზებია და სადაც ცხოვრობენ პირიქითას ხევსურები, თუშები და მოხევეები. მთა დიკლოსმთიდან მთა ტინოვროსომდე საქართველოს ჩრდილოეთ საზღვარი კვლავ კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედს მიუყვება (ამ მონაკვეთზე ყადორის და ახალსოფლის  უღელტეხილებია).

აღმოსავლეთ საზღვარი იწყება: მთა ტინოვროსოდან, გასდევს მდ.მაწისწყალს , ლაგოდეხისწყლის და ალაზნის ხეობებს, კვეთს ალაზნის ვაკეს და აღწევს მინგეჩაურის წყალსაცავამდე.

სამხრეთ საზღვარი მინგეჩევირის წყალსაცავიდან გასდევს მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირს, შემდეგ იორ–მტკვრის შუამდინარეთს, კვეთს ჯანდარის ტბას, მტკვრის და ხრამის შეერთების ადგილს წითელ ხიდთან, მიუყვება მდინარე დებედას, გაივლის ლოქის ქედის თხემზე, შემდეგ ჯავახეთისა და სამსარის ქედებზე, კვეთს ნინოწმინდა–ერევნის საავტომობილო მაგისტრალს, ჯავახეთის ვულკანურ ზეგანს, თითქმის შუაზე ჰყოფს ხოზაფინის ანუ კარწახის ტბას, მეორედ კვეთს მდინარე მტკვარს სოფელ ვარძიასთან; აქედან მიუყვება ერუშეთის მთიანეთს, მდ. ფოცხოვისწყალს, არსიანის ქედს , ადის შავშეთის ქედის თხემზე,კვეთს მდინარე ჭოროხს, ლაზისტანის ქედის ჩრდ. აღმ. ფერდობს და სოფელ სარფს კვეთს შუაზე.

საქართველოს ბარიერული საზღვარი აქვს რუსეთთან, ხოლო ყველაზე კონტაქტური საზღვარი აზერბაიჯანთან .                                                    

 

საქართველოს ფიზიკურ-გეოგრაფიული ნაწილები

დასავლეთ საქართველო- წარმოდგენილია სურამის(ლიხის) ქედის დასავლეთით. მოიცავს  შავი ზღვის მდინარეთა აუზებს.

აღმოსავლეთ საქართველო– წარმოდგენილია სურამის(ლიხის )ქედის აღმოსავლეთით, მოიცავს მდინარე მტკვრის შუა და ქვემო დინების აუზებს.

ჩრდილოეთ საქართველო– წარმოდგენილია მთავარი წყალგემყოფი ქედის ჩრდილოეთით, მოიცავს ისტორიულ-გეოგრაფიულ პროვინციებს -ხევს, თუშეთსა და პირიქითა ხევსურეთს.

სამხრეთ საქართველო- მოიცავს ისტორიულ-გეოგრაფიულ პროვინციებს მესხეთსა და ჯავახეთს(მდინარე მტკვრის ზემო დინების აუზს)

 

საქართველოს ტერიტორიულ ადმინისტრაციული მოწყობა

საქართველოში წარმოდგენილია სამსაფეხურიანი ტერიტორიულ ადმინისტრაციული ერთეულები:

ზედა – აჭარის და აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკები, მხარეები,(12 სამხარეო ერთეული. იხ. ქვემოთ) და დედაქალაქი თბილისი.

შუა– რაიონი, ექვსი ქალაქი რომლებიც არ შედიან რაიონების შემადგენლობაში.

ქვედა– სოფელი, თემი, დაბა, ქალაქი.

საქართველოს  თანამედროვე სამხარეო დაყოფა

საქართველო დაყოფილია 12 სამხარეო ერთეულად:

საქართველოს საქართველოს ისტორიულ- გეოგრაფიული პროვინციები

ვისაც    გაინტერესებს  აღნიშნული  საკითხი,  იხილეთ მოცემულ მისამართზე, სადაც ძალიან საინტერესოდ და დეტალურადაა წარმოდგენილი ეს მასალა. –    http://saunje.ge/index.php?id=109

(თქვენ სკოლის პროგრამის ფარგლებში გევალებათ მოცემულ რუკაზე დატანილი ისტორიულ -გეოგრაფიული პროვინციების ცოდნა)

  საქართველოს გეომორფოლოგიური    დარაიონება

გეომორფოლოგიური დარაიონება, ანუ დარაიონება, რომელიც  ითვალისიწინებს ერთგავროვანი რელიეფის ფორმების დაჯგუფებას რელიეფის   იერის, წარმოშობის, ისტორიულ განვითარებისა და დინამიკის მიხედვით.

  საქართველოს რელიეფის ფორმები   საქართველოს ტერიტორიის 54 % მთებია ; 33 % გორაკ – ბორცვები და მთისწინეთები ; 13 % – ვაკე – დაბლობები . საქართველოს ტერიტორიის საშუალო სიმაღლეა 1230 მ.  გამოიყოფა რელიეფის სამი ძირითადი ფორმა : კავკასიონი , მთათა შორისი ბარი და მცირე კავკასიონი. ( დარაიონება მსგავსი რელიეფის ფორმების, წარმოშობის ასაკის,განვითარების ისტორიის მიხედვით)

საქართველოში გამოიყოფა სამი გეომორფოლოგიური ზონა: 1) კავკასიონი 2) მთათაშორისი ბარი 3) მცირე კავკასიონი( რომელიც მოცავს ნაოჭა ოლქს და ვულკანურ ზეგანს)

1) კავკასიონი

• აგებულია კრისტალური ფიქლებით, გრანიტებით და ძველი დანალექი ქანებით.
• გადაჭიმულია ტამანის და აფშერონის ნახევარკუნძულებს შორის.1300–1500 კმ–ზე.
• იყოფა სამ ნაწილად: დასავლეთ, ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ნაწილებად.
• უმაღლესი მწვერვალი იალბუზი. საქართველოს ფარგლებში– შხარა.

კავკასიონი იყოფა სამ ნაწილად:

დასავლეთ კავკასიონი––––– უმაღლესი მწვერვალი – დომბაიულგენი(აფხაზეთი)

სურათზე მთა დომბაიულგენი.

ცენტრალური კავკასიონი––––უმაღლ. მწვერვალი შხარა;

ცენტრალური კავკასიონი მდებარეობს იალბუზისა და მყინვარწვერის მერიდიანებს შორის. ყველაზე მაღალი არის ცენტრალური კავკასიონი, ე.წ. “ბეზენგის” ,” ხალდეს” კედელი.

სურათზე შხარა

სურათზე უშბა(სვანეთი)

აღმოსავლეთ კავკასიონი–– უმაღლესი მწვერვალი- თებულოს მთა

(სურათზე თებულოს მთა)

ფოტოზე-თუშეთის კავკასიონი.

კავკასიონის შემადგენლობაში შედის:

გაგრის,ბზიფის,ჩხალთის, კოდორის, სვანეთის, ეგრისის, ლეჩხუმის ,შოდა–კედელას , რაჭის, ლიხის , ხარულის, ალევის, დვალეთის,მთიულეთის ,გუდამაყრის. გვერდითი ქედები: ხოხის, შანის, კიდეგანის, ხევსურეთის პირიქითას, მაკრატელას,ასევე  აწუნთის და სხვ.

მათ შორის:

გასწვრივი ქედებია:   ბზიფის ჩხალთის, კოდორის, სვანეთის, ეგრისის, ლეჩხუმის რაჭის, ხოხისა და თუშეთის.

მთავარი ქედის მართობული ქედებია:გაგრის, გერმუხის, ხარულის, ლომის–ალევის, მთიულეთის, გუდამაყრის, ქართლისა და კახეთის.

კავკასიონის შემადგენლობაში შედის ასევე   ქვაბულები  ზემო სვანეთის, ქვემო სვანეთის, რაჭის და ლეჩხუმის .

მთათაშორისი ბარი მოიცავს :

კოლხეთის დაბლობს,იმერეთის მაღლობს, შიდა ქართლის ბარს, ქვემო ქართლის ბარს, ალაზნის ვაკეს , ივრის ზეგანს,შირაქისა და ელდარის დაბლობებს, საგურამო–იალნოსა და ცივ–გომბორის ქედებს. ლიხის ქედი მთათაშორის ბარში შემაერთებელია ცენტრალური კავკასიონისა და მცირე კავკასიონის ქედების.

მცირე კავკასიონი

1) ნაოჭა ოლქი– მოიცავს : აჭარა–იმერეთის(მესხეთის ) ქედს, არსიანის ქედს, შავშეთის  ქედს, თრიალეთისა და ლოქის ქედებს   და ახალციხის ქვაბულს.

2) ვულკანური ზეგანი: ერუშეთის მთიანეთს, ნიალისყურის ქედს, სამსარის და ჯავახეთის ქედებს, ჯავახეთის ვულკანურ ზეგანს ანუ ახალქალაქის პლატოს, ჭოჭიანას, წალკის, გომარეთისა და დმანისის პლატოებს.( ანუ ქვემო ქართლის პლატოებს).                                                                           .                                       

                       

  ძირითადი უღელტეხილები და ქედები

საქართველოს   ქედები

ქედები გაგრის,  ბზიფის,  ჩხალთის, კოდორის,

სვანეთის,  ეგრისის, ლეჩხუმის ,შოდა–კედელას ,

რაჭის,  ლიხის ,  გერმუხის, ხარულის, ალევის,

მთიულეთის ,    გუდამაყრის , ქართლის, კახეთის,

გვერდითი ქედები-ხოხის,  შანის,  კიდეგანის, ხევსურეთის , პირიქითას, აწუნთის.

ცივ–გომბორის , საგურამო–იალნოს, სამგურალის.

აჭარა–იმერეთის(მესხეთის ), შავშეთის,  არსიანის,  ,ლოქის,  ჯავახეთის,  სამსარის,  ნიალისყურის ,ერუშეთის.                                                              

   საქართველოს    მნიშვნელოვანი    უღელტეხილები:

მარუხის , ქლუხორის ,ბეჩოს, წანერის,

მამისონის,ზეკარის ,ერწოს, როკის,

ჯვრის, გუდამაყრის ,დათვიჯვრის,აბანოს, ყადორის, ახალსოფლის.

გომბორის,რიკოთის ,ნაქერალას.

გოდერძის, ცხრაწყაროს, ზეკარის.

რომელი უღელტეხილები რასთან გვაკავშირებს:

სანჩარო,მარუხის , ქლუხორის ––  აფხაზეთი——-  ყარაჩაი –ჩერქეზეთთან.

ბეჩო, მესტია, ტვიბერი ––– ყაბარდო– ბალყარეთთან.

მამისონი, ზეკარი, როკი, თრუსო–ჩრდ.ოსეთი.

საქარისღელე, საჯიხვისღელე, სალაშქროღელე––ჩეჩნეთი.

იუკერიგოს, კაჩუს–– ინგუშეთი.

ყადორის, ახალსოფლის  –დაღესტანი.

აბანოს––თუშეთს და კახეთს.

გოდერძის –აჭარას და სამცხე–ჯავახეთს.

ნაქერალას–––იმერეთს და რაჭას.

რიკოთის –დას. და აღმ.საქართველოს.

დათვიჯვრის- პირაქეთა და პირიქითა ხევსურეთს.

ზაგაროს– ზემო და ქვემო სვანეთს.

უღელტეხილი –მხარე.

1) მარუხის , კლუხორის ,სანჩაროს – აფხაზეთში .

2) როკის – შიდა ქართლში

3) ჯვრის –  საქართველოს სამხედრო გზა, დარიალის ხეობა, გამკვეთი ხეობა (საქართვ.-რუსეთის) მცხეთა – მთიანეთში.

4) ნაქერალას -(რაჭას აკავშირებს იმერეთთან)-რაჭის ქედზე

5)  აბანოს     -აკავშირებს(კახეთსა და თუშეთს) , ყადორის, ახალსოფლის(კახეთსა და დაღესტანს)

6) რიკოთის – ლიხის ანუ სურამის ქედზე(დას. და აღმ. საქართველოს) .

7) ზეკარი-(სამცხე ჯავახეთსა  და იმერეთს) მესხეთის ქედზე.

8) გოდერძის – არსიანის ქედზე აჭარაში.აკავშირებს აჭარასა და სამცხე-ჯავახეთს

9) ცხრაწყაროს (-სამცხე-ჯავახეთს შუა ქართლთან) თრიალეთის ქედზე.

10.მამისონი-აკავშირებს რაჭას ჩრდ.ოსეთთან.                                                            

საქართველოს კრისტალური მასივები: ასხის, ძირულის , ლოქის  .ხრამის, ყელის; ბზიფის, ყვირას,მიგარიას,ხვამლის ,(კარსტული)                                                                

საქართველოს ქვაბულები: ზემო სვანეთის(მდინარე ენგური), ქვემო სვანეთის(მდ. ცხენისწყალი). რაჭის(მდ. რიონი) ,ლეჩხუმის ,ჩხალთა-საკენის(მდ.კოდორის) ახალციხის, თბილისის, თიანეთის.თრუსოს,ერწოს,პორიქითას, გომეწრის.   ჟამურას(მდ.ქსანი),მაღნარ-დვალეთის(მდ.ლიახვი), ფშავის( მდ ფშავის არაგვი).

 პლატოები: ფერსათის, ახალქალაქის,  ჭოჭიანას,  გომარეთის,   დმანისის.    

                                               

საქართველოს ქედები და მათი უმაღლესი მწვერვალები  

ქედი        – უმაღლესი    მწვერვალი

გაგრის – მ.არაბიკა,  აგეფსთა;   კოდორის–ხოჯალი;    სვანეთის –ლაილა, (ლაჰილი);    ეგრისის–წიქური(ჭიათაგვალა),       ლეჩხუმის– სამერცხლე;       შოდა–კედელას–შოდა;     ლიხის- პერანგა;    ქართლის –ჭიქო;      კახეთის კავკასიონის –შავი კლდე;     გომბორის–ცივი;      არსიანის–ყანლის მთა(კენჭაული);      თრიალეთის-არჯევანი;     მესხეთის ანუ აჭარა–იმერეთის––მეფისწყარო;     შავშეთის -ხევა;    ერუშეთის–გუმბათი;     ჯავახეთის–ლეილიდაღი;     ლოქის–ლალვერი;    ხოხის–ხევი, მყინვარწვერის სახელები :     “ყაზბეგი”, გერგეთი –(ფშავში), თუშეთში–ლომი, მოხევეები– ხევის პატარძალს, ოსები–ურასხოს ეძახიან/

მხარე–უმაღლესი წერტილი:

თუშეთის–ტებულოს მთა(პირიქითას ქედი). რაჭის–ჭანჭახი(რაჭის ქედი); აფხაზეთის–დომბაიულგენი. სვანეთის–შხარა; სამეგრელოს–მ.ჭიათაგვალა(ეგრისის ქედი), ლეჩხუმის–მ.წიქური (ეგრისის ქედი); იმერეთის და გურიის–მეფისწყარო (მესხეთის ქედი); აჭარის –ყანლის მთა(კენჭაული-არსიანის ქედზე);    მესხეთის–გუმბათი(ერუშეთის მთიანეთი);    ჯავახეთის–დიდი აბული(სამსარის ქედი); კახეთის –შავი კლდე; ქვემო ქართლი– ლეილიდაღი;   

მწვერვალები უშბა , შხარა და თეთნულდი, ჯანღა, გისტოლა, შ.რუსთაველის, შხელდა – სამეგრელო – ზემო სვანეთი.    შხარადან იწყება ზემო სვანეთი. მყინვარწვერი, ჯიმარა, სუათისი,  ამალი – მცხეთა მთიანეთშია. შავი კლდე-კახეთი,  დიკლოს მთა-თუშეთი , ტებულოს მთა-თუშეთი  .მწვერვალი ცივი – გომბორის ქედზე- კახეთში. მეფისწყარო – მესხეთის ქედზე,      თრიალეთის ქედზე-მწვერვალი არჯევანი, ყარაყაია. დიდი აბული – სამსარის ქედზე.      მწვ.შოდა – შოდა – კედელას ქედზე.        დომბაი – ულგენი –  ყველაზე მაღალი   მწვერვალია აფხაზეთში.

   საქართველოს რელიეფის ტიპები და ფორმები:  

საქართველოს ტერიტორიის 54 % მთებია ; 33 % გორაკ – ბორცვები და მთის წინეთები ; 13 % – ვაკე – დაბლობები . საქართველოს ტერიტორიის საშუალო სიმაღლეა 1230 მ.  გამოიყოფა რელიეფის სამი ძირითადი ფორმა : კავკასიონი , მთათა შორისი ბარი და მცირე კავკასიონი საქართველოს დიდი ნაწილი ვრცელდება 500 – 1500 მეტრზე. მაღალ მთიანი რელიეფი იწყება დასავლეთ საქართველოში 2000 მ -დან, აღმოსავლეთში 2500 მ-დან. საშალო მთიანი რელიეფი დასავლეთში 500 დან 2000 – მდე . აღმოსავლეთში 800 დან 2500 მდე. დაბალ მთიანი რელიეფი 1000 მდე.

ზეგანი – რელიეფის ამაღლებული ადგილია , რომელსაც აქვს მოსწორებული ზედაპირი და დასერილია მდინარეებით. საქართველოში გვაქვს  ივრის ზეგანი ,

პლატო – დედამიწის ზედაპირის ამაღლებული ფორმა, რომლისტვისაც დამახასიატებელია ბრტყელი ან ტალღისებური სუსტად დანაწევრებული რელიეფი. ზოგჯერ  ლავური ნაკადების შეერთებით წარმოქმნილი რელიეფის ამაღლებული ადგილი , რომელიც ნაკლებადაა დასერილი მდინარეებით. საქართველოში გვაქვს: ახალქალაქის ,  ფერსათის ჭოჭიიანას,წალკის , დმანისის, გომარეთის  პლატოები.

ქვაბული – რელიეფის უარყოფითი ფორმაა , რომელიც გარშემოსაზღვრულია მთებით და გორაკ ბორცვებით . ქვაბულებია : თბილისის ,ზემო სვანეთის ,ქვემო სვანეთის, რაჭის , ლეჩხუმის , თიანეთის და ახალციხისდა სხვ.

მაღლობები – რელიეფის უბანი , რომელიც ვაკესთან შედარებით უფრო მაღლაა აზიდული . ვრცელდება 200 დან 500 მდე და გვაქვს იმერეთის მაღლობი.

ვაკეები – ხმელეთის ნაწილი , რომელსაც სწორი ან ტალღოვანი ზედაპირი აქვს . ვრცელდება 2000 – მდე. გვაქვს ბიჭვინთის, ოდიშ-გურიის, სამურზაყანოს,კოლხეთის დაბლობი ,ქობულეთის,კახაბრის და გონიოს, შიდა ქართლის ვაკე , ქვემო ქართლის ვაკე,გარდაბნის და მარნეულის , ალაზნის ვაკე , ელდარის დაბლობი და შირაქის ვაკე .

საქართველოს რელიეფის ფორმირებაში მონაწილებას ღებულობს , როგორც შინაგანი ისე გარეგანი ძალები .

ენდოგენური ძალები  შინაგანი ( მიწისძვრები , ვულკანები ) . მათი მოქმედება  ტექტონიკური პროცესებითაა გამოწვეული, რადგან გვაქვს ახალგაზრდა მთები – კავკასიონი და მცირე კავკასიონი.

ტექტონიკური რელიეფი დედამიწის ვერტიკალურ მოძრაობასთან და მიწისძვრებთან არის დაკავშირებული. მათთან დაკავშირებული რელიეფის ფორმებია: ქედები და მთათაშორისი ქვაბულები.

ვულკანური რელიეფი, ძირითადად, სამხრეთ საქარტველოში( არსიანის ქედი, ერუშეთის მთიანეთი, სამსარის და ჯავახეთის ქედები, ახალქალაქის, წალკის ვულკანური პლატოები) და კავკასიონზე( ყელის ვულკანური მტიანეთი და ყაზბეგის ვულკანური მასივი) გვხვდება. ვულკანურ ფორმებს მიეკუთვნება :ვულკანურინ კონუსები, ლავური ნაკადები, და ვულკანური პლატოები.

გარეგანი ძალები ( ეგზოგენური ) – ქარი , წვიმა , მეწყერი და ა.შ.

ეროზია – ნიადაგის ან ქანის გადარეცხვა გამოწვეული ზედაპირული, დენადი ანუ ნაკადი წყლების მიერ.

დენუდაცია – გადატანა , გადარეცხვა . არიდულ დენუდაციური რელიეფის ფორმები გვხვდება ივრის ზეგანზე , რასაც განაპირობებს არიდული ანუ მშრალი ჰავა . რამაც გააჩინა აქ ბენდლენდები . კარსტრული რელიეფი წარმოიქმნება ზედაპირული და მიწისქვეშა წყლებით , წყალში ადვილად ხსნადი ქანების(კირქვა, დოლომიტი, თაბაშირი, ქვამარილი) გამორეცხვის შედეგად. ყველაზე დიდი კარსტული მღვიმე საქართველოში ახალი ათონია . ყველაზე ღრმა თოვლიანა ბზიფის ქედზე ( 900 მ )  ასევე- ცუცხვათი (ყველაზე მრავალსართულიანი   მსოფლიოში  -12სართული) , სათაფლია. კარსტრული რელიეფის ფორმებია: ძაბრები, ქვაბულები, მღვიმეები, უფსკრულები. აკუმულაცია – დენუდაციის და ეროზიის შედეგად გადატანილი ნაშალი მასალის დალექვა – დაგროვება.

პეტროგენური რელიეფი წარმოიქმნება სხვადასხვა სიმკვრივის ქანების მონაცვლეობით. რელიეფის ფორმები: მოქანავე ლოდები, კანიონები, კირქვული სვეტები. აქვს ტურისტულ – რეკრეაციული დანიშნულება . ასეთია კაცხის სვეტი იმერეთში, ქვაცანცალა სამეგრელო ზემო – სვანეთში  და სხვ.

,

სურათზე: კარსტული უფსკრული კრუბერი-   ყველაზე ღრმა მსოფლიოში.მდებარეობს აფხაზეთში,გაგრის მუნიცეპალიტეტში,მდინარე სანდრიფშის აუზში ძღვ . დ.2250 მეტრზე . სიღრმე 2197 მ. ატარებს რუსი კარსტოლოგის ალექსანდრე კრუბერის სახელს.

რელიეფის რომელი ტიპია დაკავშირებული:

 კირქვებთან–––დაკავშირებულია კარსტული რელიეფის ფორმები მღვიმეები: მაგ: ახალი ათონის, ცუცხვათის

ვულკანურ ქანებთან: ვულკანური მასივები, ლავური ნაფენები.

მყინვარების თანამედროვე მოქმედებასთან: მყინვარული ანუ გლაციალური ტიპის რელიეფი( მხოლოდ კავკასიონზე).

ძველ გამყინვარებასთან: ფორმები– პალეოგლაციალური,–ტროგები , ცირკები,(კავკასიონზე. მცირე კავკასიონზე).

ძველ გამყინვარებასთან:  ფორმები – პალეოგლაციალური – ტროგები, ცირკები, (კავკასიონზე. მცირე კავკასიონზე).

ტროგი–მყინვარის მიერ წარმოქმნილი რელიეფის სპეციფიური ეროზიული ფორმა,ფართო ყუთისებური ხეობა,რომელიც მყინვარის ეგზარაციული მოქმედებით არის გარდაქმნილი.

მყინვარული ცირკი-(კარი)-მყინვარის მოქმედების შედეგად წარმოქმნილი რელიეფის ფორმები.  მთებშიარსებული ამფითიატრისებული ჯამისებური ღრმული,რომელიც კეტევს მყინვარული ხეობის ზედა ნაწილს.

თოვლის ხაზი-სიმაღლე ზღვის დონიდან რომლის ზემოთაცატმოსფრული ნალექების დაგროვება მყინვარის სახით ჭარბობს დნობას და აორთქლებას.

მორენა-მყინვარის მიერ წარმოქმნილი,  დაშლილი  და გადატანილი მასალა.

მყინვარის კვების არე-ტერიტორია, სადაც მყინვარის აკუმულაცია (დაგროვება)  აღემატება მის დნობას(აბლაციას).

წყლის ეროზიულ მოქმედებასთან–(ზედაპირულ;ი წყლებით გადარეცხვასთან)–ხეობები, ხრამები, ხევები.

მდინარეების მიერ გადატანილი მასალის დაგროვებასთან: დაკავშირებულია ალუვიური ვაკეების წარმოქმნა(შიდა ქართლი , ქვემო ქართლის ალაზნის ვაკეები) ეროზიულ დენუდაციური რელიეფი დაკავშირებულია ქანების გადარეცხვა –გადატენესთან. წარმოიქმნება ეროზიულ –დენუდაციური რელიეფი(იყო მთა დაიშალა ,წარმოიქმნა ვაკე) არიდულ(მშრალ) –დენუდაციურ ფორმებს ვხვდებით ივრის ზეგანზე– ბედლენდები ანუ უნაყოფო მიწები.  ””’

საქართველოს წიაღისეული

ნავთობი– სამგორ პატარძლეული, ტიბაანი. მირზაანი, ტარიბანა შირაქი, სუფსა–ჭალადიდი

ქვანახშირი– ტყიბულ–შაორი (30%) ტყვარჩელი, ახალციხის მურა ნახშირი.

ტორფი– გამოიყენება საქართველოში სასუქად–მდ. ფიჩორა, იმნათი

ანდეზიტი– ბაკურიანი ყაზბეგი

მანგანუმი– ჭიათურა ( აკაკი წერეთელი 1876წ) აჯამეთ-ჩხარის და შქმერის;

მარმარილო –ლოპოტა, სალიეთი,შროსა, სადახლო.

კირქვა,მერგელი-კასპი.

აქატი-ახალციხე, მარნეული;

დოლომიტი-აბანო,ტყვარჩელი;

დიატომიტი- ახალციხე;

დარიშხანი- ცანა(სვანეთი,) ლუხუმი( რაჭა)

მინერალური წყლები

ბარიტი-ჩორდი(რაჭა)

ბენტონიტური თიხები-გუმბრინი(იმერეთი) ასკანა(გურია)

ტორფი-ფიჩორა, იმნათი

საქართველოს მდინარეები

მდინარის ვარდნა:მდინარის სათავისა შესართავის აბსოლუტურ სიმაღლეებს შორის სხვაობა.

მდინარის საშუალო დახრილობა ეწოდება მისი ვარდნის შეფარდებას მდინარის სიგრძესთან.

მდინარის ხარჯი: წყლის ის რაოდენობა რომელის გაივლის მდინარის განივკვეთში  1 წამში.

მდინარის ჩამონადენი ეწოდება წყლის იმ რაოდენობას რომელიც გაივლის მდინარის მოცემულ განივკვეთში  გარკვეულ პერიოდში(დღეში, თვეში, წელიწადში)

ლი)

საქართველოში 26060 მდინარეა . საქართველოში ამიერკავკასიის წყლის რესურსების 69%-ია.  საქართველოს  მდინარეების 97% –ის სიგრძე არ აღემატება 10 კმ–ს;

წყლის რესურსების განაწილება: დას. საქართველოში წყლის რესურსების-80% , აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოში–17%, ჩრდ. საქ, –3%;   მდინარეების აუზების გამყოფად ითვლება ლიხის ქედია და კავკასიონი . ლიხის ქედი საქართველოს ყოფს შავი და კასპიის ზღვის აუზებად . კავკასიონი დასავლეთ საქართველოს გამოყოფს მდინარე ყუბანის აუზისგან, ხოლო აღმოსავლეთ საქართველოს- მდინარეების თერგის და სულაკის აუზებისგან. დასავლეთ საქართველოს მდინარეების უმეტესობა დამოუკიდებლად ჩაედინება შავ ზღვაში .  

შავი ზღვის აუზის მდინარეებია ფსოუ, ბზიფი, ხიფსთა, ააფსთა,გუმისთა,  კოდორი ( ამტყელი , ჩხალთა , საკენი ) ღალიძგა, ერისწყალი, ენგური, ხობი, ცივი,რიონი,(თავისი შენაკადებით) ფიჩორი, სუფსა, ნატანები, კინტრიში, ჭოროხი ( აჭირისწყლით  ჩირუხისწყლით სხალთით).

რიონი და ცხენისწყალი სათავეს იღებენ  ფასის მთაში. ჩაედინება შავ ზღვაში ქ ფოთთან. რიონის მარჯვენა შენაკადები ( ტეხური , აბაშა , ცხენისწყალი). მარცხენა შენაკადები (ჯეჯორა, ღარულა, ჯრუჭულა , ყვირილა , დუმალა,ძირულა , საკრაულა , ხანისწყალი , ჩხერიმელა )

დასავლეთ საქართველოს მდინარეები -ფოტო- “საქართველოს ატლასი”დან  ( ავტორი მ. ბლიაძე, ზ.დავითაშვილი)

აღმოსავლეთ საქართველოს მდინარეები.  ფოტო- “საქართველოს ატლასი”დან  ( ავტორი მ. ბლიაძე, ზ.დავითაშვილი)

მტკვარი -გამოირჩევა საქართველოში ყველაზე დიდი წყალშემკრები აუზით.არის საქართველოს ტრანზიტული მდინარე, რადგან სათავე აქვს თურქეთში ,შემდეგ შემოდის საქართველოში და ბოლოს მიედინება აზერბაიჯანში, ჩაედინება კასპიის ზღვაში (1351 კმ.) საქართველოს ფარგლებში მტკვარი 351 კმ-ზე, თბილისში-35 კმ-ზე.

• მარჯვენა შენაკადები – ( ფარავანი , გუჯარეთისწყალი , ძამა,ტანა , თეძამი,კავთურა, ვერე, ალგეთ , ქცია(ხრამი) , შავწყალა , ფოლადაური ,).
• მტკვრის მარცხენა შენაკადებია – (ფოცხოვის წყალი , ქვაბლიანი , ფრონე , ლიახვი , მეჯუდა , ლეხურა , ქსანი(გამოედინება ყელის ტბიდან).
• მდინარე  ქვაბლიანი, ასევე მისი შენაკადი ძინძე და სხვ.   დასავლეთ საქართველოში იღებს სათავეს, მაგრამ მიეკუთვნება კასპიის ზღვის  აუზს.
• არაგვი – მტკვრის  მარცხენა შენაკადია.  საქართველოში შვიდი არაგვია :  თეთრი არაგვი ანუ მთიულეთის არაგვი და შავი ანუ გუდამაყრის არაგვი ერთმანეთს შეუერთდება ფასანაურთან  და ჩაედინება ჟინვალის წყალსაცავში. ფშავის არაგვი და ხევსურეთის არაგვი ერთვის ერთმანეთს სოფელ უძილაურთან და ჩაედინება ასევე ჟინვალის წყალსაცავში.ჟინვალის წყალსაცავიდან გამოედინება დედა არაგვი და მტკვარს უერთდება მცხეთასთან.(შავი არაგვი არის ხევშიც.)

ფოტოზე თეთრი და შავი არაგვის შეხვედრა

ალაზანი  სათავეს იღებს ბორბალოს მთაში, მიედინება ალაზნის ველზე, მიუყვება სახელმწიფო საზღვარს, ბოლო 1 კ. აზრბაიჯანის ტერიტორიაზეა, ჩაედინება მინგეჩევირის წყალსაცავში . შენაკადები:  მარჯვენა –ილტო და კისისხევი , მარცხენა:სტორი , ლოპოტა,კაბალი,ინწობა ,ჩელთი,დურუჯი,მაწიმისწყალი,  და სხვ).

ყველაზე, ყველაზე….

• ყველაზე წყალუხვი მდინარე – რიონი,
• ყველაზე გრძელი მდინარე – ალაზანი (407 კმ).
• ენერგეტიკული რესურსებით ყველაზე მდიდარი – ენგური.
• მყარი ნაშალი მასალის ჩამონატანით – ჭოროხი.
• ყველაზე დიდი დახრილობა -მდ ტეხურ

ჩრდილოეთ საქართველოს მდინარეები:

თერგი.– სათავეს იღებს ზილგახოხის  მყინვარში,მიედინება საქართველოსა და რუსეთში(ჩრდილოეთი ოსეთში, ყაბარდო-ბალყარეთი, ჩეჩნეთი, ინგუშეთი, დაღესტანი). ქმნის თრუსოს და  დარიალის  ხეობებს. ჩაედინება კასპიის ზღვაში. ასა, არღუნი.

საქართველოს ტბები.

საქართველოში არის 850 ტბა.  ყველაზე მეტი ტბა კავკასიონის სამხრეთ ფერდობებზეა ისინი მყინვარული წარმოშობისაა ,ხოლო  მხარეებიდან-სამცხე -ჯავახეთში(ვულკანური წარმოშობის).  წარმოშობის მიხედვით ტბები ვიცით ტექტონიკური , მყინვარი , ვულკანური , კარსტრული და მდინარეული . ტბა შეიძლება იყოს გამდინარე და გაუმდინარე ყველა გაუმდინარე ტბა მლაშეა, ხოლო ყველა გამდინარე ტბა მტკნარი.

ყველაზე ,ყველაზე…

ყველაზე დიდი ფართობის– ფარავანი      (ვულკანური)

        ვულკანურ-ტექტონიკური ტიპის ტბა სამხრეთ საქართველოში (ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტი). გაწოლილია აბულ-სამსარისა და ჯავახეთის ქედებს შორის მდებარე ქვაბულში, ზღვის დონიდან 2073 მ სიმაღლეზე. იგი ფართობით, ყველაზე დიდი ტბაა საქართველოში.

. ყველაზე დიდი მოცულობით– ტაბაწყური(ვულკანური),

მდებარეობს ჯავახეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, ახალქალაქისა და ბორჯომის მუნიციპალიტეტის საზღვარზე, ზღვის დონიდან 1991 მეტრის სიმაღლეზე.

ყველაზე ღრმა– რიწა( აფხაზეთი,  ამტყელთან ერთად ნაზვავი ტბებია).    რიწა (101მ).

ყველაზე ღმა ტბა საქართველოში, რომელიც მდებარეობს აფხაზეთში, მდინარე ბზიფის აუზში, ზღვის დონიდან 884 მ.  იგი წარმოიქმნა მდინარე ლაშიფსის დაგუბების შედეგად.

ყველაზე მაღლა მდებარე ზღვ. დონიდან– ყელის(შიდა ქართლი, ხარულის ქედზე),

      ვულკანურ-მყინვარული გენეზისის ტბა საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ყელის ვულკანურ ზეგანზე, ზღვის დონიდან 2914 მ სიმაღლეზე(ყველაზე მაღლა მდებარე ტბაა საქართველოში).  ყელის ტბიდან გამოედინება მდ. ქსანი.

ყველაზე მლაშე –პალიასტომი(ზღვის შთენილი). ~

სხვა ტბები: ბატეთის, კუმისის,ნადარბაზევის, საღამოს,ხოზაფინის-კარწახის, ხანჩალის,მადათაფას,ჯანდარის,ლოპოტას,ოლე,პასკია,ბაზალეთის,ქაჩალტბა,წვერის,კოპალაძე,წუნდის(სოფ.ხერთვისი),დიდი   ტობავარჩხილის(ეგრისის ქედთან).  აბუდელაურის ტბები. ჯავახეთის ტერიტორიაზე ყველა ტბა ვულკანური წარმოშობისაა. ესენია : ფარავანი, ტაბაწყური, ხანჩალი, საღამო, მადათაფი, ხოზაფინი.  კუმისის და ჯანდარის ტბა – ქვემო ქართლშია, ბაზალეთის ტბა – დუშეთში, ლიsის და კუს ტბა – თბილისში

 საქართველოს ჰავა

მზის რადიაცია არის მზიდან მიღებული სითბოს და სინათლის რაოდენობა.

პირდაპირი რადიაცია არის მზის დისკოდან მიღებული რადიაცია.

გაბნეული რადიაცია არის ცის თაღზე ღრუბლების მიერ გაფანტული რადიაცია.

ჯამური რადიაცია არის პირდაპირი და გაბნეული რადიაციის ჯამი, რომელიც დამოკიდებულია ღრუბლიანობაზე,ჰაერის სიმკვრივესა და  გამჭირვალობაზე. სიმაღლის მატებასთან ერთად იგი მატულობს. მაღალ მთებში აღწევს(2500-3000 )მეტრზე1 50-160 კილო კალორია სანტიმეტრკვადრატს.

არეკლილი რადიაცია არის რადიაციის ნაწილი , რომელიც დედამიწის ზედაპირიდან აირეკლება. რადიაციას ირეკლავს თოვლი და ყინული. რადიაციული ბალანსი არის მიღებულ და არეკლილ სითბოს შორის სხვაობა, რომელიც სიმაღლის მატებასთან ერთად კლებულობს და მაღალ მთებში 0-ის ტოლა .ეს განპირობებეულია  ხანგრძლივი (7-10 თვე)თოვლის საფარითა დ ტყეების არარსებობით( მუქწიწვიანი ტყე საგრძნობლად ამცირებს ალბედოს ზამთარშიც კი).

საქართველოში ძირითადი კლიმატური ბარიერებია: ლიხის ქედი და კავკასიონი და მცირე კავკასიონი.

კავკასიონი  არ უშვებს ჩრდილოეთიდან წამოსულ ჰაერის მასებს.ჰაერის მასები შემოდის    აქ მდინარეთა გამკვეთი ხეობებიდან. ხოლო ლიხის ქედზე დაბალი სიმაღლის გამო ჰაერის მასები ახერხებენ გადაადგილებას, მაგრამ განიცდიან ტრანსფორმაციას,იცვლიან თვისებებს(უფრო მშრალი ან უფრო ტენიანი ხდებიან).

დასავლეთი საქართველოში არის ნოტიო სუბტროპიკული,ზომიერად ნოტიო, ჰავა , ხოლო აღმოსავლეთში მშრალი ნახევრადმშრალი და კონტინენტური.                                                

 საქართველოს ჰავის წარმომქმნელი ფაქტორები:

1. რადიაცია,2. ატმოსფეროს ცირკულაცია, 3.ქვეფენილი ზედაპირის ხასიათი;

1. რადიაცია ძირითადად დამოკიდებულია ღრუბლიანობაზე,ჰაერის სიმკვრივესა და გამჭვირვალობაზე.

2. ატმოსფეროს ცირკულაცია:  

  ჰაერის მასები საქართველოში შემოდის : ა.დასავლეთიდან            ბ,აღმოსავლეთიდან გ. სამხრეთიდან             დ.დასავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან ერთდროულად.

3. ქვეფენილი ზედაპირის ხასიათი ძირითადად დამოკიდებულია რელიეფის ფორმაზე, ნიადაგის ფერზე,რელიეფის ექსპოზიციაზე(ადგილის მდებარეობა მზის მიმართ) და ალბედოზე.

ყველაზე. ყველაზე…

მაღალი იანვრის საშუალო– ბათუმი+ 7.1სოხუმი.

მინიმალური საშუალო წლიური–ყაზბეგის მაღალმთიანი მეტეოსადგური; აბსოლუტური მინიმუმი–ყაზბეგი–42გრადუსი, კარწახი (სამხრეთ საქ.) და შაორის წყალსაცავთან––40გრ.

აბსოლუტური მაქსიმუმი–+43გრ.–ლათა(მდ.კოდორის აუზში), ჭარნალი(აჭარა). ყველაზე   მეტი ქარიანი ადგილი-ლიხის ქედი.

მაქსიმ.სიჩქარით ქარი ჰქრის – მთა საბუეთთან;

ტენიანობის მაქსიმუმი(ევროპის მასშტაბით)- მთა მტირალა.4500 მმ ნალექი. ტენიანობის მინიმუმი–ელდარი ველი–300 მმ.

საშალო წლიური ტემპერატურა ყველაზე მაღალია სუხომში და ბათუმში. ყველაზე დაბალი -ყაზბეგში.

ფიონი არის მთიანი რეგიონებისთვის დამახასიათებელი აღმავალი და დაღმავალი  ქარი, იგი  ქრის დღისით ბარიდან მთისაკენ, ღამით მთიდან ბარისაკენ(ამიტომ ცივა საღამოს და ღამით მთიან ადგილებში).

წყალსაცავები საქართველოში გვაქვს 43 წყალსაცავი . დასავლეთ საქართველოში ყველა წყალსაცავი გამოყენებულია ელექტრო ენერგიის მისაღებად, ხოლო აღმოსავლეთ საქართველოში ელექტრო ენერგიის მისაღებად , საირიგაციოდ (სარწყავად) და სარეკრეაციოდ ( დასასვენებლად) და სხვა მიზნით.

ყველაზე დიდი წყალსაცავი– წალკის,რომელიც მდ.ხრამზე, მის წყალს იყენებს ხრამჰესი.

ყველაზე ახალგაზრდა    ჟინვალის (მდ.არაგვზე)– იყენებს ჟინვალჰესი, თბილისს ამარაგებს წყლით;

ყველაზე ღრმაწყლიანი  გალი–ჯვრის ( მდ. ენგურისა და ერისწყლის ჩამონადენის რეგულირებისა და ენერგეტიკული მიზნით–;)

გალის წყს.–მდ.ერისწყალზე;        ჯვრის  წყს –  მდ ენგურზე,  ტყიბულის წყს.მდ ტყიბულის გადაკეტვით;(იმერეთი) ,       შაორის წყს– რაჭა;       სამგორის წყალსაცავთა კასკადი–შედგება სიონისა და თბილისის წყალსაცავებისგან, იკვებება მდ.იორით;      ალგეთის –მდ.ალგეთზე;       ზონკარის–პატარა ლიახვზე;                                                                                                    

ჰესები: პირველი თბოელექტრო სადგური აშენდა გარდაბანში 1887 წელს.

პირველი ჰიდროელექტრო სადგური აშენდა ბორჯომში 1898 წელს.        აფხაზეთი–სოხუმჰესი, ენგურჰესი,ტყვარჩელის;    იმერეთი– გუმათჰესი,  ვარციხეჰესი ტყიბულჰესი,რიონჰესი;       სამცხე–ჯავახეთი– ხრამჰესი, ჩითახევჰესი.საცხენჰესი; მცხეთა–მთიანეთი-ჟინვალჰესი,სიონჰესი,ზაჰესი;        თბილსრესი–გარდაბანი(ქვემო ქართლი) ეს თბოელექტრისადგურია;  რაჭა –   შაორჰესი–ლაჯანურჰესი; აჭარა– აწ.ჰესი. გალი – ჯვრის კასკადი -გალის წყალსაცავი შექმნილია მდინარე ერისწყალზე,ხოლო ჯვრის წყალსაცავი მდინარე ენგურზე. იგი ყველაზე ღრმაა ( 226მ ). ტყიბულ – შაორის კასკადი ტყიბულის წყალსაცავი შექმნილია მდინარე ტყიბულაზე , შაორის წყალსაცავი კი მდინარე შარეულაზე. ლაჯანურჰესი შექმნილია მდინარე ლაჯანურაზე . გუმისთის , ვარციხის და რიონის წყალსაცავები შექმნილია მდინარე რიონზე. აწ – ჰესი შექმნილია მდინარე აჭარის წყალზე. ჟინვალის წყალსაცავი შექმნილია მდინარე არაგვზე. ალგეთის წყალსაცავი შექმნილია მდინარე ალგეთზე. წალკის წყალსაცავი შექმნილია მდინარე ქცია – ხრამზე. სამგორის წყალსაცავი შექმნილია მდინარე იორზე 1915 წელს ამოქმედდა. (შედგება თბილის და სიონის წყალსაცავებისგან). ხადორის წყალსაცავი შექმნილია მდინარე ალაზანზე ( კახეთში) .ზაჰესი და ორთაჭალჰესი შექმნილია მდინარე მტკვარზე ( თბილისში). ჩითახევჰესი შექმნილია მდინარე მტკვარზე ( სამცხე – ჯავახეთში ).  

  მყინვარები სულ_ 786 მყინვარი (მათი უმრავლესობა ოთხი მდინარის: კოდორის, ენგურის, რიონისა და თერგის აუზში მდებარეობენ)

მყინვარის ტიპები: ხეობის, კარული , დაკიდული;

მდინარე ენგურის აუზში მდებარეობს ყველაზე დიდი მყინვარი– ლეხზირი,რომელიც ენგურის შენაკადის მდ. მესტიაჭალის აუზშია,ასევე   მყინვარი  –  ჭალაათი–მესტიაჭალის აუზში;

მყინვარი წანერი და ტვიბერი – მდ. მულხურას აუზში; მყინვარი ადიში– მდ. ადიშუდას ხეობაში;

გარშემორტყმულია მწვერვალებით თეთნულდი, ადიში, გისტოლა, ლაქუცა;

ყაზბეგის მასივი: მყინვარი– გერგეთი და დევდორაკი(მდ. ამალის აუზი) .

მდ.რიონის აუზში:ედენა,ზოფხიტო,  კირტიშო და თბილისა.

სუათისი– თერგის აუზში; მყინვარის მიერ ამოხრულ ტაფობებს ეწოდება ტროგები და ცირკები.

ტროგი–მყინვარის მიერ წარმოქმნილი რელიეფის სპეციფიური ეროზიული ფორმა,ფართო ყუთისებური ხეობა,რომელიც მყინვარის ეგზარაციული მოქმედებით არის გარდაქმნილი.

მყინვარული ცირკი-(კარი)-მყინვარის მოქმედების შედეგად წარმოქმნილი რელიეფის ფორმები.  მთებში არსებული ამფითიატრისებული ჯამისებური ღრმული,რომელიც კეტევს მყინვარული ხეობის ზედა ნაწილს.

მყინვარის მიერ მოტანილ ნაშალ მასალას ქვია მორენა.      

ჭაობები ჭაობები წარმოიქმნება იმ შემთხვევაში როცა უფრო მეტი ნალექი მოდის ვიდრე ორთქლდება. იგი ჩვეულებრივ დაფარულია წყალმცენარეებით სადაც აქტიურად მიმდინარეობს ტორფწარმომქმნელი პროცესები. მასიური ჭაობებია : ფიჩორა, პალიასტომი,  ფოთის, ერისწალის და ქცია ხრამის ხეობებში. ყველაზე ბევრი გვაქვს კოლხეთის დაბლობზე.    

საქართველოს დაცული ტერიტორიები   

                                           

საქართველოს  ნაკრძალები

(ეს თემა  ბლოგზე ცალკე პოსტშიცაა სურათებით და საქართველოს გეოგრაფიის კატეგორიაში სქემაშია ჩასმული. შეგიძლიათ ძებნაში ჩაწეროთ ნაკრძალები და მონახავთ) დაცული ტერიტორია არის ადგილი სადაც ადამიანის სამეურნეო საქმიანობა მთლიანად არის აკრძალული ან შეზღუდული.

ნაკრძალი არის ტერიტორია სადაც ბუნებრივ მდგომარებაში შენარჩუნებულია მთელი ბუნებრივი კომპლექსი და შესაძლებელია უმნიშვნელო სამეცნიერო, კვლევითი თუ საგანმანათლებლო საქმიანობა.

ეროვნული პარკი არის ტერიტორია, რომლის ამოცანაა ბუნების უნიკალური და დამახასიათებელი ეკოსისტემის შენარჩუნება სამეცნიერო, საგანმანათლებლო და რეკრეაციული მიზნებისთვის. ესენია:ბორჯომ – ხარაგაულის, კოლხეთის, თუშეთის, მტირალას, ყაზბეგის, ალგეთის, თბილისის, ვაშლოვანის, საქართველოს პირველი ნაკრძალი შეიქმნა 1912 წელს – ლაგოდეხის ნაკრძალი შექმნა პოლონელმა ლუდვიგ მლოკოსევიჩმა.

აღკვეთილი არის ტერიტორია, რომლის ამოცანაა ველური სახეობის და არაცოცხალი ობიექტების შენარჩუნება. ამჟამად საქართველოში 44 დაცული ტერიტორიაა, აქედან 16 არის ნაკრძალი ესენია: ბაბანაურის ( კახეთში), ბაწარის, ბიჭვინთის, ბორჯომის, გუმისთს(იმერეთში), ვაშლოვანის(კახეთის), თუშეთის, კინტრიშის (აჭარა), ლაგოდეხისკახეთი), ლიახვის, მარიამ ჯვრის, მიუსერის, სათაფლიის, ფსხუს, ქობულეთის.

აღკვეთილია 10 ესენია : აჯამეთის (იმერეთში), გარდაბნის(ქვემო ქართლი), ილტო ( კახეთი), იორი(კახეთი), ლაგოდეხი (კახეთი), ქობულეთი (აჭარა) .დაცული ლანდშაფტი გვაქვს ორი: თუშეთის და კინტრიშის.

მოქანავე ლოდები

• ზემო ერმანის ლოდი მდებარეობს ნასოფლარ ზემო ერმანთან (სამაჩაბლო), მდინარე ერმანისწყლის (დიდი ლიახვის ერთ-ერთი მდგენლის) ხეობაში, ზღვის დონიდან 2300 მეტრის სიმაღლეზე.
• ქუაქანცალიას მოქანავე ლოდი მდებარეობს მდინარე ინწრის სათავეებში, მთა ყვირას მასივზე (წალენჯიხის მუნიციპ-ი), ზღვის დონიდან 1800 მეტრის სიმაღლეზე.
• დურუჯის ლოდი მდებარეობს მდინარე დურუჯის მარცხენა ნაპირის რუყეზე (ყვარლის მუნიციპ-ი), ქალაქ ყვარლის ცენტრიდან ჩრდილო-დასავლეთით 2,5 კილომეტრზე, ზღვის დონიდან 440 მეტრის სიმაღლეზე.

კლდის სვეტები

• კაცხის სვეტი მდებარეობს სოფელ კაცხის (ჭიათურის მუნიციპ-ი) სანახებში, მდინარე ყვირილას მარჯვენა შენაკადის – კაცხურის აუზში, ზღვის დონიდან 650 მეტრის სიმაღლეზე.
• საირმის „ეროზიული მოწმე“ მდებარეობს მდინარე წაბლარისწყალის მარცხენა ნაპირზე, კურორტ საირმის (ბაღდათის მუნიციპ-ი) მისადგომებთან, ზღვის დონიდან 800 მეტრის სიმაღლეზე.
• ბოდორნის კლდის სვეტი მდინარე არაგვის მარჯვენა ჩამოხვეწილ ფლატეებზე, სოფელ ბოდორნიდან (დუშეთის მუნიციპ-ი) 2 კილომეტრზე მდებარეობს, ზღვის დონიდან 750 მეტრის სიმაღლეზე.
• ქვაკაცა მდებარეობს აჭარა-იმერეთის ქედის სამხრეთ ტოტზე (შუახევის მუნიციპ-ი), ზღვის დონიდან 2350 მეტრის სიმაღლეზე. ჭვანისწყლის მარჯვენა შენაკადის – ხევისღელის სათავეში. აქ აღმართულია სხვადასხვა ზომის სამი შთენილი, რომლებიც ტუფბრექჩიებით არის აგებული. ერთ-ერთი მათგანის სიმაღლე 7 მეტრია, ხოლო დიამეტრი 4,5-5 მეტრს აღწევს. სვეტი ადამიანის ქანდაკებას მოგვაგონებს, რის გამოც მას „ქვაკაცა“ შეარქვეს.
• ვარძიის კლდის სვეტები მდებარეობს მდინარე მტკვრის ხეობაში, ვარძიის სამონასტრო კომპლექსიდან 3 კილომეტრზე, ზღვის დონიდან 1465 მეტრის სიმაღლეზე.
• საირმის სვეტისებრი კლდეები მდებარეობს მდინარე რიონის მარჯვენა მხარეს, სოფლებს – ალპანასა (ცაგერის მუნიციპ-ი) და ჭრებალოს (ამბროლაურის მუნიციპ-ი) შორის, ზღვის დონიდან 900 მეტრის სიმაღლეზე.

საქართველოს ფაუნა

ფოტო- ქეთი ქერაშვილის

                                 საქართველოს მოსახლეობა

  მეცნიერებას რომელიც შეისწავლის   მოსახლეობას   (და ყველაფერს მოსახლეობის შესახებ)დემოგრაფია ეწოდება.

  (მოსახლეობის შესახებ  დაწვრილებით კითხვა– პასუხი  ნახეთ პოსტებში)                                   მოსახლეობის რაოდენობის დადგენა ხდება მოსახლეობის  აღწერით.საქართველოში მოსახლეობისაღწერა მე-20 საუკუნეში ჩატარდა -6 ჯერ.     პირველი-1926წ.    ბოლო 1989 წელს.    1989 წელს მოსახლეობის რაოდენობა იყო 5 443000 კაცი. ყველაზე ცოტა საქარტველოს  მოსახლეობა იყო1801 წელს 785000 კაცი.

საქართველოს სტატისტიის  ეროვნული სამმართველოს მონაცემები ბოლო აღწერების შესახებ:

2014 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის საბოლოო შედეგები 2016 წლის აპრილში გამოქვეყნდა.^[4] 2014 წლის 5 ნოემბრის მდგომარეობით საქართველოს მოსახლეობის რიცხოვნობამ 3 713 804 კაცი შეადგინა, რაც წინა, 2002 წლის აღწერის შედეგთან (4 371 535 კაცი) შედარებით 15 პროცენტით (657 731 კაცი) ნაკლებია. 2014 წლის აღწერის შედეგების მიხედვით ქალაქის მოსახლეობამ შეადგინა 2 122 623 კაცი, ხოლო სოფლის მოსახლეობამ – 1 591 181 კაცი.

2024 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, საქართველოს მოსახლეობის რიცხოვნობამ 3 694.6 ათასი კაცი შეადგინა, რაც წინა წლის შესაბამისი პერიოდის მაჩვენებელთან შედარებით 1.1 პროცენტით ნაკლებია. აღსანიშნავია, რომ 2023 წელს დაფიქსირდა უარყოფითი ბუნებრივი მატება (-2 542) და უარყოფითი მიგრაციული სალდო (-39 207)

 

2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024
მოსახლეობის რიცხოვნობა 1 იანვრის მდგომარეობით, ათასი	3 728.6	3 726.4	3 729.6	3 723.5	3 716.9	3 728.6	3 688.6	3 736.4	3 694.6
ცოცხლად დაბადებულთა რიცხოვნობა, კაცი	56 569	53 293	51 138	48 296	46 520	45 946	42 319	40 214	–
გარდაცვლილთა რიცხოვნობა, კაცი	50 771	47 822	46 524	46 659	50 537	59 906	49 118	42 756	–
ქორწინებათა რაოდენობა, ერთეული	25 101	23 684	23 202	23 285	16 359	23 155	26 048	22 275	–
განქორწინებათა რაოდენობა, ერთეული	9 539	10 222	10 288	11 205	7 643	10 654	14 098	13 664	–
იმიგრანტთა რიცხოვნობა, კაცი	90 228	83 239	88 152	96 864	89 996	74 008	179 778	205 857	–
ემიგრანტთა რიცხოვნობა, კაცი	98 288	85 451	98 935	105 107	74 264	99 974	125 269	245 064	–

 

 

საქართველოში მოსახლეობის ტერიტორიული განლაგების სამი არეალი არსებობს: კავკასიონი (4%), მცირე კავკასიონი (8%) და მთათა შორისი ბარი(88%).

ითვლება ფორმულით: მოსახლეობის რაოდენობა  გაყოფილი ფართობზე. დღეს საქართველოში სიმჭიდროვე შეადგენს 67 კაცს ერთ კმ/2-ზე. რეალური სიმჭიდროვე-220 კაცი. საქართველოს ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული  არეალია აჭარა და ქვემო ქართლი. სიმჭიდროვე 140 კაცი 1 კმ/2.

მოსახლეობის დინამიკა არის მოსახლეობის რაოდენობის ცვლილება დროის გარკვეულ მონაკვეთში. დინამიკას განსაზღვრავს ორი ფაქტორი : ბუნებრივი მოძრაობა და მექანიკური მოძრაობა.

ბუნებრივი მოძრაობა არის სხვაობა შობადობასა და სიკვდილიანობას შორის, რომელიც 1994 წლის მერე გახდა უარყოფითი. 2006 წლიდან გახდა დადებითი. შობადობის კოეფიციენტი არის დაბადებულთა რაოდენობა ყოველ ათას კაცზე ერთი წლის განმავლობაში. გამოითვლება პრომილეებით % .

სიკვდილიანობის კოეფიციენტი არის გარდაცვლილთა რაოდენობა ყოველ ათას კაცზე ერთი წლის განმავლობაში (%).

ბუნებრივი მატების კოეფიციენტი არის შობადობის კოეფიციენტს გამოკლებული სიკვდილიანობის კოეფიციენტი.

 მოსახლეობა წლის ბოლოს  =

•   = წლის დასაწყისს + წლ. დას./ 1000 X(შ.კ.-ს.კ) + იმიგრანტი- ემიგრანტი                            ანუ

•  = წლის დასაწყისს  + ბუნებრივი მოძრობა+ მექანიკური მოძრაობა

დეპოპულაცია არის მოსახლეობის კლება.

დემოგრაფიული აფეთქება არის მოსახლეობის სწრაფი მატება.

აღწარმოება არის თაობათა მუდმივი ცვლის და განახლების პროცესი. არის სამი სახის: 1.გაფართოებული,2. მარტივი და 3.შეზღუდული. გაფართოებული არის როცა შვილთა თაობა მეტია მშობლების თაობაზე. მარტივია როცა ტოლია. შეზღუდულია როცა მშობლების თაობა მეტია შვილთა თაობაზე. საქართველოში ამჟამად მარტივი აღწარმოებაა .

მექანიკური მოძრაობა არის სხვაობა იმიგრანტს(ჩამოსულს) და   ემიგრანტს( წასულს) შორის.

მოსახლეობის მიგრაცია არის მოსახლეობის გადაადგილება საცხოვრებლად  ერთი დასახლებული პუნქტიდან მეორეში, დროებით ან მუდმივად , იძულებით, ან ნებაყოფლობით,ქვეყნის შიგნით და გარეთ.

მიგრაციას აქვს მახასიათებლები: 1.დრო (მუდმივი ან დროებითი ან სეზონური)

2.ტერიტორიული ფაქტორი-მიმართლების მიხედვით ორი სახისაა: შიდა და გარე.

შიდა მიგრაცია არის – ქვეყნის შიგნით.

შიდა მიგრაციის სახეებია :სოფელი-ქალაქი, ქალაქი-სოფელი,        ქალაქი-ქალაქი. არსებობს კიდევ ქანქარისებური მიგრაცია ,რომელსაც აქვს სისტემატიური სახე,და ადამიანი გადაადგილდება თავისი საცხოვრებელი სახლიდან. (მაგალითად ცხოვრობას რუსთავში და მუშაობს , ან სწავლობს თბილისში) .

გარემიგრაცია არსებობს კონტინენტშორისი და შიდაკონტინენეტური.

3. მოტივაცია– გამომწვევი მიზეზების მიხედვით მიგრაცია შეიძლება გამოიწვიოს  ომმა, ეპიდემიამ,  სოციალურმა, პოლიტიკურმა. დემოგრაფიულმა, ბუნებრივმა კატასტროფებმა, ეკონომიკურმა და საომარმა მოქმედებებმა.შეიძლება იყოს შრომითი, სასწავლო, სამკურნალო და სხვა მიზნით გამოწვეული.

4.ფორმის მიხედვით-იძულებითი ან ნებაყოფლობითი,  ლეგალური ან არალეგალური,   ჯგუფურია ან ინდივიდუალური,ორგანიზებული ან არაორგანიზებული.

მიგრაციის სალდო არის სხვაობა იმიგრაციასა და ემიგრაციას შორის. იმიგრანტი არის ჩამოსული. ემიგრანტი – წასული. რე-ემიგრანტი არის წასული და დაბრუნებული.

ლტოლვილი არის პირი რომელიც გარკვეული მიმეზების გამო ტოვებს საცხოვრებელ ადგილს და მიდის სხვა ქვეყანაში.

იძულებით გადაადგილებული პირი არის : რომელიც რჩება თავისივე ქვეყანაში (მათ დევნილებსაც უწოდებენ).

სქესობრივ ასაკობრივი სტრუქტურის მიხედვით ქვეყნები იყოფა ახალგაზრდა და დაბერებულ ერებად. ახალგაზრდა ერებია სადაც ჭარბობს 35-მდე ასაკის მოსახლეობა (აფრიკა, აზია , ლათინური ამერიკა) დაბერებულია სადაც 35-ს გადაცილებულები მეტია (ევროპა , ჩრდ. ამერიკა , მათ შორის საქართველო).

                            მსოფლიოს რასები

მსოფლიოში 4 ძირითადი რასაა: ევროპეიდული, ნეგროიდული, მონგოლოიდური და ავსტრალოიდური. რასები იყოფა ქვერასებად.

რასიზმი და რასობრივი პრობლემები

მსოფლიოს რასების რუკა

რასა – ყველაზე არსებითი გენეტიკური (ანუ მემკვიდრეობითი) ნიშნების ერთობლიობის საფუძველზე მსოფლიოს დაყოფა (კანის, თვალის ფორმის, სიმაღლის, ფერის) მიხედვით.

რასოგენეზი – თეორიაში ორი მიდგომა არსებობს.

1. მონოცენტრული – თანამედროვე ადამიანის სამშობლო ერთი დიდი რეგიონია.
2. პოლიცენტრული – რასოგენეზი რამდენიმე ეტაპად განხორციელდა და ყველა ძირითად და გარდამავალ რასას თავისი ჩამოყალიბების კერა აქვს.

რასიზმის თეორიაში განარჩევენ ორ მთავარ მიმართულებას: ბიოლოგისტურსა და ფსიქოლოგისტურს.

ბიოლოგისტური – ამტკიცებს რომ ადამიანებს შორის გარეგნული განსხვავება განაპირობებს განსხვავებას რასების ინტელექტუალურ დონესა და შესაძლებლობებში (მოკლედ) (ტვინის წონა, თავის ქალის ფორმა და ა. შ.).

ფსიქოლოგისტური – თვითოეულ რასას აქვს თავისი სპეციფიკური მასობრივი სული; რომელიც განსაზღვრავს რასის ისტორიულ ბედს. ფსიქორასიზმი რასიზმის ერთადერთი შეფარული თეორიაა.

ყვითელი რასიზმი – პანაზიანიზმი – აღმოსავლეთ აზიაში ჩამოყალიბდა ყვითელი რასის უპირატესობას უსვამს ხაზს.

შავი რასიზმი – “ნეგრიტიუდის“ თეორია – მომავალი შავი რასის ხელშია. რასიზმი საერთაშორისო დანაშაულია.

v  რასობრივი ურთიერთობის სხვადასხვა ფორმები რასიზმი იყო ამერიკაში, არ იყო ჰავაიზე (პირიქით მოხდა შერწყმა), განსაკუთრებით მწვავედ მიმდინარეობდა რასიზმი  სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში. აქ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ჩამოყალიბდა რასიზმის განსაკუთრებული ფორმა “აპარტეიდი“. სახელმწიფოს სათავეში თეთრკანიანები მოვიდნენ. აფრიკელები იზოლაციაში აღმოჩნდნენ. შეიქმნა ე. წ. ბანტუსტანები (სულ რვა), რომელიც აპარტეიდის რეჟიმმა ცალკე სახელმწიფოებად გამოაცხადა. მსოფლიოს და დემოკრატიული რეჟიმების ზეწოლით  მოგვიანებით აპარტეიდი გაუქმდა და მოვიდა პრეზიდენტი ნელსონ მანდელა – შავკანიანი უფლებადამცველი.

v  რასობრივი პრობლემები განსაკუთრებით მწვავეა ქსენოფობიის პრობლემა. ნებისმიერი უცხო მიგრანტის, ჩამოსულის მიმართ მტრული დამოკიდებულება. რასიზმს ამწვავებს მიგრაციები ჩრდილოეთისკენ, ანუ განვითარებული ქვეყნებისაკენ.

მოსახლეობის რასობრივი ანუ ანთროპოლოგიური კლასიფიკაციით (ყველაზე გავრცელებული ტიპოლოგიით) გამოყოფა   ოთხი რასა.

1. ევროპეიდული – მსოფლიოს 2/5

1.ჩრდილო ევროპეიდული რასა

– სამი განშტოება ჩრდილო (ნორდული) – სკანდინავია, ბალტიისპირეთი, ჰოლანდია, გერმანია, ინგლისი, ამერიკის ნაწილი.

2.სამხრეთი ევროპეიდული რასა(ფოტოზე არაბები

)     

– ხმელთაშუა ზღვისპირა ბალკანები, კავკასია, არაბები, თურქეთი, ირანი, ავღანეთი, სამხრეთ აზიის, ლათინური ამერიკის ქვეყნები. შუაევროპული – ქვერასა – გარდამავალი ჩრდილოეთსა და სამხრეთს შორის. სლავები, გერმანელები, ფრანგები, აშშ, ცენტრალური ევროპა, კანადა, ავსტრალია, ახალი ზელანდია.

2.   ნეგროიდული – 8%

1) ზანგები

2)პიგმეები

3)ბუშმენები და ჰოტენტოტები

3. მონგოლოიდური 20%

1) არქტიკული (ესკიმოსები, ჩუქჩები, კორეაკები)

2) ჩრდილო აზიური – მონღოლები, ბურიატები, იაკუტელები (რუსეთის და ციმბირის, შორეული აღმოსავლეთის

 3) აღმოსავლეთ აზიური – ჩინელები, კორეელები, ტიბეტელები, 4) ამერიკის შტოს ინდიელები

                              ფოტოზე ჩინელები

4. ავსტრალოიდური რასა 0,3% 

1) ასტრალიის აბორიგენები

2) პაპუასები და მელანეზიელები

3) იაპონიის კუნძულ ხოკაიდოზე – აინები

4) შრი-ლანკაზე და ანდამანის კუნძულზე – ვედები

5) მალაიზიასა და ფილიპინის ჯუნგლებში  მცხოვრები  – ნეგრიტოსები 

შერეული რასები:

მულატი = ევროპეიდი + ნეგროიდი მეტისი = ევროპეიდი + მონღოლოიდი

 

 

 

 

 

სამბო = მონღოლოიდი + ნეგროიდი (ან ავსტრალოიდთან)

მეტისი= მონგოლოიდისა და ევროპეიდის შვილი

 

 

 

 

 

 

 

რელიგიები გეოგრაფია

(ეს თემა  ამავე ბლოგის ცალკე პოსტებში დეტალურადაა  განხილული.    პოსტში: დამხმარე რესურსები  -ვიქტორინა.”  შეგიძლით ნახოთ თამაში-ვიქტორინა და გაიმყაროთ ცოდნა. თემა- რელიგიები” ვარიანტი1, ვარიანტი 2(მომლოცველობა). ა

სევე  პოსტში “რელიგიები” იხლეთ  პრეზენტაციები – წარმართული, ეროვნული და მსოფლიო რელიგიები.

(ბლოგის  ავტორი ნინო მთიულიშვილი)

 

                                            რელიგიების რუკა

როგორც ეროვნული,ასევე მსოფლიო რელიგიებში გამოიყოფა პოლითეისტური (მრავალღმერთიანობა) და მონოთეისტური (ერთღმერთიანობა) რელიგიები.                       

 კლასიფიკაციის დროს რელიგიათა რამდენიმე ჯგუფს გამოყოფენ.

• წარმართული რელიგიები   
• მსოფლიო რელიგიები 
•  ეროვნული რელიგიები

რელიგიის  ლიდერები  ა.კათოლიკე-პადრე  ბ.ბუდისტი ბერი  გ. ებრაელი  რაბინი დ.მუსლიმი იმამი

რელიგიური წმინდა ადგილები:  ა.ბუდისტების  ბ. მაჰმადიანების -მექა,    გ.ბუდისტების-ლუმბინი(ბუდას დაბადების ადგილი    დ.კათოლიკების წმ. პეტრეს ტაძარი

• წარმართული რელიგიები:

• ტოტემიზმი-  (ტომი ან გვარის კავშირი ცხოველთან მცენარესთან)
• მაგია, ანიმიზმი   —(სულების რწმენა) 
• ფეტიშიზმი—(კერპების რწმენა)   –
• შამანიზმი- (სულების  რწმენა    )
• წარმართული პოლითეიზმი- (ყველა მოლენას თავისი ღმერთი ჰყავს—– ბერძნული და რომაული მითოლოგია)

მსოფლიო რელიგიები:

• ბუდიზმი,

• ქრისტიანობა

• ისლამი

                                        ბუდიზმი-   

• ჰანაიანა.

• მაჰაიანა

                                    ქრისტიანობა 

1.ნესტორიანელები   –

ასირიელები -მონოფიზიტები(სწამს ღვთის  ადამიანური ბუნება,რომელიც შეიცვალა ღვთიურით)

2.გრეგორიანელები–

სომხები- მონოფიზიტები (სწამთ უფლის ღვთიური ბუნების რომელიც შეიცვალა ადამიანურით)

1.მართლმადიდებლობა

ქართველები, რუსები,უკრაინელები, ბელორუსები,ბერძნები, სლოვაკები, და სხვ.

მართლმადიდებლური სექტები: ხლისტები, დუხობორები, სტაროვერცები,სკოფცები,მოლოკნები და სხვ

 2. კათოლიციზმი– 

რომის პაპის მრევლი- იტალიელები,ესპანელები,ირლანდიელები, პოლონელები და სხვ.  ყველაზე დიდი კათოლოკური ქვეყანა- ბრაზილია.

3.   პროტესტანტიზმი

იყოფა მიმართულებებად:

• ლუთერანიზმი (გერმანელები),
• კალვინზმი(ფრანგები)
• ანგლიკანიზმი(ინგლისელები)
• პრესვიტერიანიზმი(შოტლანდიელები).

პროტესტენტული სექტები:

• იაღოველები
• ორმოცდაათიანელები
• მორმონები
• კვაკერები,
• ადვენტისტები
• და სხვ.

                                             ისლამი

• შიიზმი – აზერბაიჯანელები, ირანელები
• სუნიზმი- დანარჩენი მუსლიმური სამყარო
•  
• სექტები ისლამში –ვაჰაბიტები, ბაჰაისტები, დრუზები, ისმაელიტებიდა სხვ

                               ეროვნული რელიგიები:

• ინდური –ინდუიზმი, კრიშნაიზმი, სინკჰიზმი ჯაიანიზმი.
• ჩინური-    კონფუციზმი, დაოსიზმი
•   იუდაიზმი–ებრაული;      
• სინტოიზმი–იაპონური;
• მაზდიანობა –ქურთები,იეზიდები
• ——————————————————————————————————————-

           ურბანიზაცია

             (ამ თემაზე ინმორმაცია იხილეთ პოსტში-მოსახლეობის გეოგრაფია)  ავტორი  ნ.მ

ურბანიზაცია– ქალაქის როლის ზრდა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. რაც გამოიხატება ქალაქის მოსახლებობის ხვედრითი წილის ზრდით და ქალაქური ცხოვრების წესით. საქართველოში აღწევს 52,2 %.

საქართველოში ქალაქად ითვლება დასახლებული პუნქტი თუ მოსახლეობის რაოდენობა 5000-ზე მეტია და   ნახევარზე მეტი  ჩაბმულია არა სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობაში. სულ გვაქვს 98 ქალაქური ტიპის დასახლება. აქედან 54 ქალაქია, 44-დაბა. გვაქვს 3668 სოფელი. ქალაქები ერთმანეთისგან განსხვავდებიან ფუნქციური დანიშნულებით და მოსახლეობის რაოდენობით.

სამრეწველო ქალაქებია: დამუშავებითი – რუსთავი, ზესტაფონი, კასპი, მოპოვებითი – ჭიათურა, ტყიბული, ტყვარჩელი.

სატრანსპორტო კვანძი არის ხაშური და სამტრედია. სანავსადგურო – ფოთი და ბათუმი. საკურორტო – ბორჯომი, ბაკურიანი, ქობულეთი და ა.შ .

აგლომერაცია – შედარებით მცირე ტერიტორიაზე იმ ქალაქების თავმოყრა რომლებიც ერთმანეთთან მჭიდრო საწარმოო ეკონომიკურ კავშირში იმყოფებიან, ფაქტიურად ერთიან ორგანიზმს წარმოადგენენ. საქართელოში სამ ქალაქს აქვს აგლომერაცია:თბილისს, ქუთაისს და ბათუმს.

 ურბანიზაციის დონე – გამოიყენება ურბანიზაციის რაოდენობრივ მახასიათებლად, ანუ ქალაქის მოსახლეობის ხვედრითი წილი მთელ მოსახლეობაში.

ურბანიზაციის ხარისხი – დიდ ქალაქებში მცხოვრებთა ხვედრითი წილი მთელ მოსახლეობაში, ან მეტროპოლიის ხარისხი – დიდი ქალაქების მოსახლეობის ხვედრითი წილი მთელ საქალაქო მოსახლეობაში. იმის გამო, რომ ქალაქის ცნება განსხვავებულია, ცალკე სხვადასხვა ქვეყნის ქალაქების შედარება ერთმანეთთან სრულ სურათს არ გვაძლევს.

განვითარებად – ქვეყნებში ქალაქების მოსახლეობის ხვედრითი წილი იზრდება სწრაფად, სოფლიდან მიგრანტების ხარჯზე. უსახლკაროები სახლდებიან ბიდონვილებში (იგივეა რაც ფაველა, არაფორმალური ქალაქი,ბარაკები, ქოხმახები,), ეს ზრდის უმუშევრობას, კრიმინალს და ა. შ.

რურალიზაცია  – ქალაქში სოფლური ცხოვრების წესის დამკვუდრება.  განვითარებულ ქვეყნებში – ქალაქის მოსახლეობა ნელა იზრდება, ან    უცვლელია ან იკლებს. ამის მიზეზი შეძლებული ფენების ქალაქიდან გასვლა და ქალაქგარეთ დამკვიდრებაა.

რურბანიზაცია  –ქალაქური ცხოვრების წესის სოფლებში შესვლა და დამკვიდრება.(სუბურბანიზაცია).

ქალაქების კლასიფიკაცია და ტიპოლოგია ზოგადად მსოფლიოს მასშტაბით ქალაქში, სადაც მოსახლეობის რაოდენობა 20000 კაცზე ნაკლებია – ეწოდება პატარა ქალაქი, წვრილი ქალაქი (5-10 ათასი). უწვრილესი ქალაქი – 5000 კაცზე ნაკლები. საშუალო 20 000, დიდი – 100 ათასი. მსხვილ ქალაქები – 500 0000, უმსხვილესი 1 მლნ-ზე მეტი. ახლა მსოფლიოში 450 “მილიონიანი“ ქალაქია.გიგანტი  ქალაქები–– 5 მლნ-ზე მეტი მცხოვრებით . “ზეგიგანტი“ – 10 მლნ-ზე მეტი.  

ფუნქციების მიხედვით:

მონოფუნქციური ქალაქები და პოლიფუნქციური ქალაქები:

 ქალაქის მიკროგეოგრაფია.  ქალაქი შედგება:          1. ცენტრისაგან (ამერიკაში მრავალსართულიანი, რადგან მიწა ძვირია; ევროპაში–ფეხით მოსიარულეთა უბნები, მუზეუმები, კაფეები, რატუშა, მოედანი). ევროპაში საქმიანი კვარტალი ამერიკულს გავს, ოღონდ ცენტრიდან რამდენიმე კმ-ით არის დაშორებული, და ცენტად არ მიაჩნია. 2. სამრეწველო-სატრანსპორტო კვანძებისაგან (სადაც ქარხნები, ფაბრიკები, რკინიგზის სადგურებია). 3) საცხოვრებელი რაიონები. გააჩნია რომელი სოციალური ფენისაა. მდიდრები – ვილებში, საშუალო – ფეშენ კვარტლებში, ნაკლებად შეძლებულები – სტანდარტული პროექტების ბინებში, ღარიბები – ბიდონვილებში. განვითარებული ქვეყნების ქალაქის ცენტრებს ძირითადად სავაჭრო ფუნქცია აქვს. ცენტრად კოლონიალისტების მიერ აშენებული კვარტალი მიაჩნიათ. აქ დიდია განსხვავება მდიდრებისა და ღარიბების უბნებს შორის.

საქალაქო განსახლება. აგლომერაციები და მეგაპოლიები ძველ და შუა საუკუნეებში საქალაქო განსახლებისთვის დამახასიათებელი ნიშანი იყო ქალაქების იზოლირებული განვითარება ერთმანეთის მიმართ. მათ შორის საწარმოო კავშირები უკიდურესად სუსტი იყო. ე. ი. საქალაქო განსახლება ერთიან სისტემას, ფაქტობრივად არ ქმნიდა. მდგომარეობა შეიცვალა ინდუსტრიულ ეპოქაში. დიდი ქალაქების გარშემო შეიქმნა ქალაქი-თანამგზავრები, მრავალი დასახლებული პუნქტისაგან შემდგარი ერთიანი ურბანიზაციული არეალი  ანუ – საქალაქო აგლომერაცია. როგორც წესი აგლომერაციაში 1 ცენტრალური ქალაქია – ე. ი. მონოცენტრულია, მაგ. პარიზის. მაგრამ შეიძლება იყოს პოლიცენტრული. ასეთი აგლომერაციას კონურბაცია ეწოდება. 

მეგაპოლისები –  ეწოდება აგლომერაციების აგლომერაციებს, რამდენიმე ასეულ კმ-ზე გადაჭიმულ ერთიან ურბანიზებულ არეალს, ქალაქების უწყვეტ ზოლს.  მსოფლიოში ცნობილი , მნიშვნელოვანი აგლომერაციებია: ტოკაიდო, ჩიპიტსი (აშშ დიდი ტბები-ჩიკაგო-პიტსბურგი), სან-სანი (სან-ფრანცისკო-სან-დიეგო-აშშ წყნარი ოკეანის სანაპირო), რაინის (შვეიცარია, ბელგია, გერმანია, საფრანგეთი, ჰოლანდია), ინგლისი (ლონდონი, მანჩესტერი, ბირმინჰემი, ლივერპული). ეთნიკური ჯგუფები?

————————————————————————————————————————–

        მეურნეობის სტრუქტურა

ამ თემის უკეთ გასაცნობათ შეგიძლიათ ნახოთ პოსტი –  მეურნეობა , რომელიც  ამავე ბლოგზეა.(ბლოგის ავტორი ნ.მ.)

   მეურნეობა იყოფა ორ ნაწილად: მატერიალური და არამატემატერიალური წარმოების დარგებია:(მოცემულია ზემოთ სქემაში)

მატერიალური წარმოების დარგებია:

1) მრეწველობა(სათბობ-ენერგეტიკული,

     მანქანათმშენებლობა, მეტალურგია, ქიმიური მრეწველობა, ხე-ტყის მრეწველობა, მსუბუქი მრეწველობა, კვების მრეწველობა

2) სოფლის მეურნეობა (მემცენარეობა და მეცხოველეობა)

3) ტრანსპორტი(სარგინიგზო, საავტომობილო, საავიაციო, საზღვაო, მილსადენი, ელექტრონული, სამდინარო რომელიც არ გვაქვს საქართველოში) 4)

კავშირგაბმულობა(ფოსტა, რადიო, ტელევიზია, ინტერნეტი, მობილური, ფიჭური, ტელეგრაფი,

 5) ვაჭრობა(საშინაო და საგარეო)

6) მშენებლობა

    არამატერიალური ( არასაწარმოო)დარგებია: 1) განათლება 2) ჯანდაცვა 3) სპორტი 4) ადმინისტრაციული მართვა 5) საშინაო კომუნალური მეურნეობა 6) ტურიზმი

   7) მომსახურეობის სფერო( ბანკები, სასტუმროები, კაზინოები, სალონები და ა.შ.)

საბანკო ქსელის სქემა

რაც უფრო მაღალგანვითარებულია ქვეყანა მით  უფრო კარგათ აქვს განვითარებული მომსახურეობის სფერო.

განვითარებული ქვეყნების მეურნეობის სტრუქტურაში წამყვანი ადგილი აქვს მომსახურეობის სფეროს, მეორე ადგილზე- ინდუსტრია, მესამეზე- სოფლის მეურნეობა(ზოგჯერ 3 დან 5 პროცენტამდე)

მეურნეობის პირველადი დარგებია:მოპოვებითი(სოფლის მეურნეობა, წიაღისეულის  მოპოვება)

მეორადი დარგებია-დამუშავებითი მრეწველობა,ასევე მშენებლობა ,მესამეული დარგები სქემაშია  ქვემოთ.

საწარმოები 1.რუსთავის მეტალურგიული კომბინატი 2.რუსთავის ქიმიური კომბინატი 3.რუსთავის ქიმიური ბოჭჯოს ქარხანა 4. რუსთავ – ცემენტის ქარხანა 5. თბილისის საწარმოო გაერთიანება „ჩარხ-მშენებელი“ 6. თბილისის საწარმოო გაერთიანება „ელმავალ-მშენებელი“ 7. თბილისის საავიაციო ქარხანა 8. თბილისი ავეჯის კომბინატი 9. ქუთაისის საავტომობილო ქარხანა 10. ქუთაისის ავეჯის კომბინატი 11. ბათუმის გემთმშენებელი ქარხანა 12. ბათუმის ავეჯის ქარხანა 13. ბათმის ნავთობ გადამამუშავებელი ქარხანა 14. ზესტაფონის ვ.ნიკოლაძის ფერო შენადნობის ქარხანა 15. მადნეულის სამთო გამამდიდრებელი კომბინატი, ბოლნისის მიდამეობში დაბა კაზრეთში 16. საგარეჯოს აგურის ქარხანა 17. მეტეხის აგურის ქარხანა 18. კასპის ცემენტის და შიფერის ქარხანა 19. ახალდაბაში ავეჯის კომბინატი .

მიწა – საერთო ეროვნული სიმდიდრე მიწათსარგებლობა ადათით და კანონით დადგენილი მიწის გამოყენების წესი და მიწით სარგებლობის ცოდნა. მიწის კადასტრი – ყოველმხრივი და სარწმუნო ცნობების ერთობლიობა, მიწის ბუნებრივი და სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ. მიწის რეკულტივაცია ნიშნავს მიწის პროდუქტიულობის აღდგენას. მიწის მელიორაცია არის კომპლექსური ღონისძიებების ჩატარება ნიადაგის პროდუქციულობის ასამაღლებლად.

სოფლის მეურნეობა სოფლის მეურნეობა არის მატერიალური წარმოების დარგი, რომლის დანიშნულებაა მოსახლეობის მომარაგება კვების პროდუქტებით და ნედლეულით. იგი  აწვდის ნედლეულს მრეწველობის სხვა და სხვა დარგებს.(მაგალითად: ტყავ –ფეხსაცმლის , საგალანტერიო და სხვა) სოფლის მეურნეობა იყოფა დარგებად:მეცხოველეობა და მემცენარეობა.

მეცხოველეობა-მსხვილფეხა და წვრილფეხა რქოსანი საქონელი, მეფრინველეობა, მებოცვრეობა  მეფუტკრეობა,მეაბრეშუმეობა.

მემცენარეობა: ერთწლიანი, მრავალწლიანი და ტექნიკური კულტურები(თამბაქო, მზესუმზირა, შაქრის ჭარხალი და სხვ.).                                         

                           ტრანსპორტის გეოგრაფია

ტრანსპორტი მატერიალური წარმოების დარგი,  რომელიც დაკავშირებულია მგზავრთა გადაყვანასთან და ტვირთის გადატანასთან.

     ტვირთბრუნვა არის ტვირთის გადატანა გარკვეულ დროში გარკვეულ მანძილზე და იზომება ტონა კილომეტრებით.

მგზავრბრუნვა არის გადაყვანილი მგზავრების რაოდენობა გარკვეულ დროში, გარკვეულ მანძილზე იზომება მგზავრთ / კილომეტრებით.  

 ტრანზიტი არის ტვირთის ანუ მგზავრის გატანა ერთი პუნქტიდან მეორეში, მესამეს გავლით. მაგისტრალი – მთავარი სატრანსპორტო გზა .    

სატრანსპორტო კვანძი არის სატრანსპორტო გზების გადაკვეთაზე მდებარე პუნქტი რომელშიც თავს იყრის რამდენიმე სახის ტრანსპორტი და ხდება მათ შორის ტვირთის გაცვლა.   

პირველი სარკინიგზო მაგისტრალი შეიქმნა 1872 წელს, ფოთი – ზესტაფონის დამაკავშირებელ ხაზზე. ამჟამად საქართველოში რკინიგზის სიგრძე 1600 კმ-ია.       ვიწრო ლიანდაგიანი რკინიგზა გვაქვს ბორჯომ – ბაკურიანში. საავტომობილო გზების სიგრზე არის 22 ათასი კმ. საზღვაო ტრანსპორტის ინტენსიური განვითარება დაიწყო 1967 წელს.  

  სამახსოვროები  

  პირველად რადიო შეიქმნა 1925 წელს. შავ-თეთრი ტელევიზია – 1957 წელს. ფერადი ტელევიზია კი – 1968 წელს

. რეკრეაციული მეურნეობა  გულისხმობს, საკურორტო მეურნეობას და  დასვენებას. კურორტი არის ტერიტორია სადაც არის ხელსაყრელი პირობები დასვენებისა და მკურნალობისთვის.

ექსპორტი – საქონლის გატანა საზღვარგარეთ. იმპორტი – საზღვარგარეთიდან გასაყიდად შემოტანა.

ეროვნული შიდა პროდუქტი  არის სახელმწიფო საწარმოების და კერძო ფირმების მიერ , ქვეყნის სიგნით და გარეთ, შექმნილი პროდუქტის და მომსახურების სფეროს ჯამური ღირებულება. სხვანაირად: ერთობლივი ეროვნული პროდუქტი არის, მატერიალური და არამატერიალური დარგების შემოსავლის ჯამური რირებულება. ეეპ    1 სულზე გამოსათვლელად ეეპ უნდა გავყოთ მოსახლეობის რაოდენობაზე. თუ 10000 დოლარზე მეტი გამოვიდა -უმდიდრესი ქვეყანაა, თუ 1000 დოლარზე ნაკლებია განვითარებადი ქვეყნის სტატუსი აქვს.

  მეურნეობის განვითარების სტრუქტურის მიხედვით ქვეყნები იყოფა:      1) ინდუსტრიული 2) აგრარული 3) ინდუსტრიულ – აგრარული 4) აგრარულ – ინდუსტრიული საქართველო არის აგრარულ – ინდუსტრიული ქვეყანა.                                         

  საზოგადოების განვითარების სტადიები:   

    მარქსისტული მეცნიერების საფუძველზე დაყრდნობით კაცობრიობის ისტორიაში გამოიყოფა ხუთი საზოგადოებრივ-ეკონომიკური ფორმაცია. 1) პირველყოფილი თემური 2) მონათმფლობელური 3) ფეოდალური 4) კაპიტალისტური 5) სოციალისტური ზოგიერთმა სახელმწიფომ მხოლოს ერთ საზოგადოებრივ-ეკონომიკურ ფორმაციაში იარსება მაგ: ბაბილონი და ასურეთი ( მარტო მონათმფლობელურ ეპოქაში) ზოგმა მხოლოდ ორში მაგ : საფრანგეთი და ინგლისი ( ფეოდალიზმი და კაპიტალიზმი) ხოლო საქართველომ იარსება ხუთივეში.  

დასავლურ მეცნიერებაში საზოგადოების ისტორიას ყოფენ სტადიებად: 1) პრიმიტიული 2) აგრარული 3) ინდუსტრიული 4) პორტ – ინდუსტრიული 5) საყოველთაო კეთილდღეობა    

   სოციალიზმი სოციალიზმი სახემწიფოებრივი და საზოგადოებრივი წყობილებაა, რომლის ეკონომიკის საფუძველია წარმოების საშუალებაზე საზოგადოებრივი სახელმწიფო საკუთრება. ყოფილი სოციალისტური ქვეყნებია: პოლონეთი, ჩეხეთი, სლოვაკეთი, რუმინეთი, ბულგარეთი, უნგრეთი, ყოფილი იუგოსლავიის ქვეყნები( ბოსნია-ჰერცოგოვინა, მაკედონია სერბეთი, ხორვატია, სლოვენია, მონტენეგრო, კოსოვო )                                              

  კაპიტალიზმი კაპიტალიზმი სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი წყობილებაა, რომლის ეკონომიკის საფუძველია წარმოების საშუალებაზე სხვადასხვაგვარი (სახელმწიფო, კერძო და სააქციო ) საკუთრების ფორმებში. ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებია: საქართველო, სომხეთი, აზერბაიჯანი, ლიტვა, ლატვია, ესტონეთი, რუსეთ, უკრაინა, ბელორუსია, მოლდოვა, ყაზახეთი, შუა აზიის ქვეყნები( თურქმენეთი, ტაჯიკეთი, ყირგიზეთი, უზბეკეთი ).

ქვეყნები ეკონომიკური განვითარების დონის მიხედვით.

დიდი რვიანის ქვეყნები: აშშ, იაპონია, გერმანია, საფრანგეთი, დიდი ბრიტანეთი, იტალია, კანადა, რუსეთი.

განვითარებული ქვეყნებია: დიდი რვიანის ქვეყნები , დას. ევროპის დანარჩნი ქვეყნები, ავსტრია, ახალი ზელანდია, სამხ. აფრიკის რესპუბლიკა , ისრაელი, სინგაპური, ტაივანი, კვიპროსი, სლოვენია.

განვითარებადი ქვეყნები: აზიის, აფრიკის და ლათინური ამერიკის ქვეყნები.

ახალი ინდუსტრიული ქვეყნებია: მექსიკა, ბრაზილია, ინდოეთი, თურქეთი, ჩინეთი, მალაიზია, ფილიპინები, ტაილანდი.

  მოსახლეობის სოციალური შემადგენლობა საბჭოთა კავშირის შექმნამდე მოსახლეობის 80%-ზე მეტს გლეხები შეადგენდნენ. ასევე იყვნენ თავადაზნაურები, ხოლო ძალიან ცოტა იყო მუშათა კლასი და ბურჟუაზია. საბჭოთა სისტემის დროს არსებობდა სამი სოციალური ფენა: მუშები(55%), კოლმეურნე გლეხები და მოსამსახურეები (დამლაგებელი, ექიმი, ინჟინერი, მასწავლებელი) და ძალიან ცოტა სხვა ფენის წარმომადგენელი მაგ: რელიგიის წარმომადგენლები. საბჭოთა კავშირის დაშლის მერე გაჩნდა შემდეგი ფენები: გლეხები, მუშები, ვაჭრები, ფერმერები, ბიზნესმენები და მოსამსახურეები.

         მევენახეობა საქართველოში  .ვაზის ჯიშები სამარკო ღვინოები–

ოჯალეში, ქართული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში. გავრცელებულია სამეგრელოსა და აფხაზეთის რაიონებში (სენაკი, მარტვილი, ზუგდიდი, სოხუმი, გუდაუთა, გაგრა). მწიფს ოქტომბრის ბოლოს ან ნოემბრის შუა რიცხვებში. აქვს ცილინდრულ-კონუსური, ფრთიანი მტევანი; მუქი ლურჯი, საშუალო ზომის მრგვალი ან ოდნავ ოვალური მარცვალი. შაქრიანობა მერყეობს 21,2-იდან 24,3%-მდე, მჟავიანობა 7-9 ‰. ოჯალეშიგან ამზადებენ მუქ-წითელ მაღალხარისხოვან ორიგინალურ მშრალ ან ნახევრად ტკბილ სუფრის ღვინოს — „ოჯალეშს“. ლეჩხუმში გავრცელებული ოჯალეში ანუ ორბელური ოჯალეში საფრანგეთიდანაა შემოტანილი, რომლის ნამდვილი სახელწოდებაა „მერლო“.

ალექსანდროული — ქართული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში. იზრდება საშუალო ინტენსივობით. ნაყოფს იძლევა ყლორტების 70-90%, მტევნის საშუალო წონაა 90-100 გ. ყურძენი მწიფდება სექტემბრის ბოლოს, საშუალო მოსავლიანობა 55-60 ც/ჰა-ზე. გავრცელებულია ამბროლაურისა და ცაგერის მუნიციპალიტეტებში. როცა ყურძნის შაქრიანობა 27-28%-ია, მჟავიანობა კი – 6-8%, აყენებენ მაღალი ღირსების ბუნებრივად ნახევრად ტკბილ წითელ ღვინოს “ხვანჭკარას” (ძირითადად ხვანჭკარის მირკომუნიციპალიტეტში), ხოლო ნაკლებშაქრიანობისას (20-21%) სუფრის ღვინოს – ” ალექსანდროულს”.

ცოლიკოური — თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში. გავრცელებულია დასავლეთ საქართველოს რაიონებში. ვენახის ფართობისა და არეალის მიხედვით ცოლიკოურს რქაწითლის შემდეგ პირველი ადგილი უჭირავს საქართველოში. ცოლიკოური საგვიანო სიმწიფის ჯიშია. ივითარებს საშუალო ზომის კონუსურ ან განიერკონუსურ, მომრგვალომარცვლიან მტევანს.გამოირჩევა უხვმოსავლიანობით, ღვინის მაღალი ხარისხით, სოკოვან დაავადებათა მიმართ გამძლეობით, გარემოსადმი კარგი შეგუების უნარით. სამრეწველო ჯიშია, მისგან აყენებენ ადილობრივი და ევროპული ტიპის სუფრის და ბუნებრივად ნახევრადტკბილ ღვინოებს. ცოლიკოურს, როგორც უძველეს ქართულს ჯიშს, აქვს მრავალი ვარიაცია და კლონი.

საფერავი — ქართული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში. ივ. ჯავახიშვილის განმარტებით საფერავი ეკუთვნის ზოგად ჯიშთა ჯგუფს, თუმცა წარმომავლობით კახური უნდა იყოს. გავრცელებული იყო თითქმის მთელ საქართველოში. არსებობს ორი სახეობა – დიდი და პატარა საფერავი. კახეთში გავრცელებული ყოფილა ასევე “განჯური საფერავი”. მოსავლიანობის, შაქრის დიდი შემცველობისა და საღებავის სიუხვით ძვირფას ვაზის ჯიშად ითვლება. საჭმელად ნაკლებად იხმარება, უპირატესად საღვინე ჯიშია. საფერავისგან დაყენებული წითელი ღვინო გამოირჩევა სურნელით, ფერითა და სიმაგრით. იყენებენ სხვა ღვინოების გაუმჯობესებისა და შეფერადებისთვის. დაძველების მიხედვით მისგან დაყენებული ღვინის მარკებია “საფერავი” (ერთ წლიანი), “ქინძმარაული” (ორ წლიანი) და “მუკუზანი” (სამი და ზევით).

ალადასტური, ქართული ვაზის ჯიში. მისი ყლორტების 75-77% ნაყოფის მომცემია. ნაყოფი წითელია, საღვინე და სუფრისა. მტევანი საშუალოდ 200 გ იწონის. მწიფდება ოქტომბრის შუა რიცხევებში, ინახება გაზაფხულამდე, ტრანსპორტაბელურია. მოსავლიანობა – ჰექტარზე 70-100 ცენტნერი. ალადასტური გავრცელებულია ჩოხატაურის, ოზურგეთის, ვანისა და სამტრედიის მუნიციპალიტეტებში. მისგან აყენებენ წითელ ღვინოს, რომელსაც ალკოჰოლისა და მჟავიანობის ჰარმონიული შეფარდება, საუკეთესო სხეულოანობა და სასიამოვნო სურნელება აქვს. გადამწიფებული ყურძნისაგან მზადდება მაღალხარისხოვანი, ნახევრად ტკბილი ღვინო “ალადასტური”.

ადგილწარმოშობის დასახელების ღვინო “ტვიში

”გეოგრაფიული მდებარეობა _ მევენახეობის სპეციფიკური ზონა “ტვიში” მდებარეობს ლეჩხუმში, ცაგერის ადმინისტრაციულ რაიონში, მდ. რიონის მარჯვენა სანაპირო ზოლში; ჩრდილო განედის 42031׀ და აღმოსავლეთ გრძედის 42054׀კოორდინატებზე, ზღვის დონიდან 435 მ სიმაღლეზე. სპეციფიკური ზონა მოიცავს რაჭის ქედის უკიდურესი დასავლეთი დაბოლოებისა და ხვამლის მასივის აღმოსავლეთ დაქანებებს. იგი მოიცავს სოფლებს: ტვიშსა და ალპანას

კახეთი- საფერავი. რქაწითელი, ხიხვი ჩხავერი,მწვანე .სამარკო ღვინო-გურჯაანი, საფერავი, ენისელი, მუკუზანი, თელიანი, ქინძმარაული, ალავერდი ბადაგონი, ტიბაანი. 

იმერეთი-ცოლიკაური, ციცქა, კრახუნა ალადასტური, ძველშავი სამარკო ღვინო-იგივე 

ქართლი-ჩინური, ტვიში, გორული მწვანე,თავკვერი, ბუდეშური, 

რაჭა-ალექსანდროული, გუჯარეთული, სამარკო ღვინო- ხვანჭკარა, ალექსანდროული.

 ლეჩხუმი-უსახელოური, ოჯალეში. 

გურია-იზაბელა,ადესა, ალადასტური, კლარჯული.

ქართული ხორბალი

მსოფლიოში 27 სახეობის ხორბალი არსებობს, ამათგან 23 არის კულტურული სახეობა, დანარჩენი ველურია. ამ 23_დან 14 არის ქართული ხორბლის ჯიში. ესენია დიკა, ასლი, თავთუხი, დოლისპური, იფქლი და სხვა.

რით გამოირჩევა ქართული ხორბალი და რით განსხვავდება იგი სხვა, უცხოური ჯიშებისაგან?

ხორბლის ქართულ ჯიშებს (”მახა”, ”ზანდური”, ”თავთუხი”, ”დიკა”, ”დოლისპური”, ”ასლი” და სხვ.) გააჩნია ის უნიკალური თვისებები, რაც ძალზე ბევრ უცხოურ და განსაკუთრებით, თანამედროვე ჯიშებს არ გააჩნია.

 ეს თვისებებია ყინვის მიმართ გამძლეობა, გვალვის მიმართ გამძლეობა, მავნებლების მიმართ გამძლეობა, სტაბილურმოსავლიანობა, მაღალი გემური თვისებები და ა.შ (აღსანიშნავია ისიც, რომ ქართული პური დიდი ხანი ინახება და საერთოდ არ ობდება).

---

—————————————————————————————————————————

                               სამახსოვროები

ოლიმპიადები, ოლიმპიური სახეობები:

ზამთრის სახეობები:

• ბიათლონი – ნორვეგია
• ბობსლეი – შვეიცარია
• თხილამურებით რბოლა – ნორვეგია
• სათხილამურო ორჭიდი – ნორვეგია
• სამთო თხილამურობა – ნორვეგია
• სკელეტონი – შვეიცარია
• სნოუბორდი – აშშ
• ფიგურული ციგურაობა – ჰოლანდია
• ქერლინგი – შოტლანდია
• ყინულის ჰოკეი – კანადა
• შორტ-ტრეკი – დიდი ბრიტანეთი
• ჩქაროსნული ციგურაობა – ჰოლანდია
• ციგაობა – ავსტრია
• ზაფხულის სახეობები:
• აკადემიური ნიჩბოსნობა – ინგლისი
• აფროსნობა – ჰოლანდია
• ბადმინტონი – ინდოეთი
• ბალახის ჰოკეი – ინგლისი
• ბატუტზე ხტომა – აშშ
• ბეისბოლი – აშშ
• ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა – საბერძნეთი
• ველოსპორტი – საფრანგეთი
• თავისუფალი ჭიდაობა – ინგლისი-აშშ
• კალათბურთი – აშშ
• კრივი – ინგლისი
• მაგიდის ჩოგბურთი – ინგლისი
• მშვილდოსნობა – შვეიცარია-ინგლისი
• მხატვრული ტანვარჯიში – საფრანგეთი
• ნიჩბოსნობა ბაიდარითა და კანოეთი – ინგლისი
• პლაჟის ფრენბურთი – აშშ
• სასტენდო სროლა – აშშ
• სპორტული ტანვარჯიში – საბერძნეთი
• ტაეკვანდო – კორეა
• ტყვიის სროლა – შვეიცარია
• ფარიკაობა – საფრანგეთი, იტალია
• ფეხბურთი – ინგლისი
• ფრენბურთი – აშშ
• ჩოგბურთი – საფრანგეთი
• ცურვა – იტალია
• ცხენოსნობა – საფრანგეთი
• ძალოსნობა – საფრანგეთი, იტალია
• ძიუდო – იაპონია
• წყალბურთი – ინგლისი
• წყალში ხტომა – დიდი ბრიტანეთი
• ხელბურთი – დანია

არაოლიმპიური სახეობები:

• აერონავტიკა – პორტუგალია
• ავტოსპორტი – გერმანია
• აიკიდო – იაპონია
• აკრობატიკა – სსრკ
• ალპინიზმი – შვეიცარია
• ამერიკული ფეხბურთი – აშშ
• ბილიარდი – ინდოეთი
• ბოულინგი – ჩრდ. ამერიკა
  გელური (ირლანდიური) ხელბურთი – ირლანდია
• გოლფი – შოტლანდია
• გორგოლაჭებით ქროლა – აშშ
• დარტსი – ინგლისი
• დელტაპლანერიზმი – აშშ
• კარატე – იაპონია
• კარტინგი – აშშ
• კრიკეტი – ინგლისი
• მკლავჭიდი – ეგვიპტე
• მოტობურთი – საფრანგეთი
• ნავსამოტორო შეჯიბრი – დიდი ბრიტანეთი
• რაგბი – ინგლისი
• სამბო – სსრკ
• სკეიტბორდინგი – აშშ
• სუმო – იაპონია
• ფუტზალი – ურუგვაი
• ქართული ჭიდაობა – საქართველო
• შაში – საბერძნეთი
• წყალთხილამურობა – საფრანგეთი
• ჭადრაკი – ინდოეთი
• ჰოკეი გორგოლაჭებზე – აშშ
• ჰორსბოლი – საფრანგეთი

საერთაშორისო ორგანიზაციები

(წლების  თანმიმდევრულად დალაგების მიხედვით, გაგიადვილდებათ სწავლა)

ორგანიზაცია	შექმნის წელი	შტაბ-ბინა
წითელი ჯვარი	1863	ჟენევა
სოკი	1894	ლოზანა(შვეიცარია)
თანამეგობრობა	1931	ლონდონი
საერთაშორისო სავალუტო ფონდი (გაეროს)	1944	ვაშინგტონი
მსოფლიო ბანკი (გაეროს)	1944	ვაშინგტონი
გაერო	1945	ნიუ-იორკი
იუნესკო	1946	პარიზი
ნატო	1949	ბრიუსელი
ევროსაბჭო	1949	სტრანსბურგი
ევროგაერთიანება	1957	ბრიუსელი
ოპეკი	1960	ვენა
WWF	1961	ქ.გლანდი (შვეიცარია)
ასეანი	1967	ჯაკარტა(ინდონეზია)
გრინპისი	1971	ამსტერდამი(ნიდერლანდები)
დსთ	1991	მინსკი(ბელორუსია)
ევროკავშირი	1992	ბრიუსელი
ბისეკი	1992	სტამბული(თურქეთი)
ეუთო	1995	ვენა(ავსტრია)
WTO(მსოფლიოს სავაჭრო ორგანიზაცია)	1995	ჟენევა
სუამი	1997
გაეროს საერთაშორისო სასამართლო		ჰააგა
ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო		სტრანსბურგი
რომის კლუბი

 

 

 ტრადიციული ენერგორესურსების    დადებითი და უარყოფითი მხარეები

ჰიდროელექტოსადგური
დადებითი	უარყოფითი
ვიყენებთ ჰიდრორესურსს, რომელიც ამოუწურავია იაფი ენერგია	მისი  აგება ჯდება ძვირი. იწვევს გარემოს დატბორვას და ეკოსისტემის განადგურებას. ააქტიურებს ზვავებს, მიწისძვრებს, მეწყერს იწვევს ადამიანთა და ცხოველთა მიგრაციას დაზიანების შემთხვევაში მოსდევს დიდი ტექნოგენური კატასტროფა

თბოელექტროსადგური
+	–
მისი აგება ჯდება იაფი შეიძლება ავაგოთ ისეთ ადგილას, სადაც არ არის ჰიდროენერგია და  ვერ ავაგებთ ჰიდროელექტროსადგურს	გამონაბოლქვები ის ფეთქებადსაშიშია საწვავის მუდმივი მომარაგება სჭირდება, ეს კი ძვირი ჯდება უტილიზაცია – ნარჩენების განადგურება ძნელია

ატომური ელექტროსადგური
+	–
შეგვიძლია ავაგოთიქ სადაც ხელმისაწვდომი არაა თესის”და” ჰესის” აგება. მცირე რაოდენობის ნედლეული სჭირდება.	ვერ ავაგებთ სეისმურად აქტიურ რეგიონში ურანი შესყიდვა ძვირი ჯდება ურანის ნარჩენების მოშორება ძნელია (რადიაციული სარკოფაგით  მიწაში  დამარხვის შემთხვევაშიც კი გარკვეული რაოდენობის რადიაცია  გამოასხივებს) მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში იწვევს მსოფლიო დონის კატასტროფას. (და სხვა…)

ბლოგზე დაიდო საქართველოს      რეგიონების       მოკლე მიმოხილვა და სამახსოვროები.

 ბლოგის ავტორი ნ.მ.

 

 

 

****გლობალური პრობლემების გეოგრაფია

  

 

 

                          გლობალური პრობლემების გეოგრაფია

გაკვეთილების მოკლე მონახაზი მე– 11 კლასის სახელმძღვანელოს   მიხედვით.( ავტორები– ზ.დავითაშვილი , ნ.ელიზბარაშვილი)      

  ნინო მთიულიშვილი                                       

1.1.გლობალიზაციის არსი და ნიშნები

ტერმინი გლობალიზაცია პირველად 1983 წელს გამოჩნდა და ამ ტერმინით ცალკეულ პროდუქტთა ბაზრების შერწყმის მოვლენა აღინიშნა. ხოლო გლობალიზაცია იმ ფართო მნიშვნელობით, რომელიც ერთიანი მსოფლიო საზოგადოების ჩამოყალიბებას, ეროვნულ და სახელმწიფოებრივი განსხვავებულობის თანდათანობით წაშლას, საზღვრებისა და შეზღუდვების გაუქმებას გულისხმობს, 1990 წლიდან გამოიყენება.   განასხვავებენ გლობალიზაციის ხუთ სხვადასხვა შინაარსობრივ დატვირთვას.

1. ინტერნაციონალიზაცია, როცა გლობალიზაციაში გულისხმობენ სახელმწოფოთა შორის კავშირების გააქტიურებას და საზღვრების როლის განუხრელ შემცირებას;

2. ლიბერალიზაცია, რაც გამოიხატება ღია ინტეგრირებულ ეკონიმოკაში და მოსახლეობის თავისუფალ მიმოსვლაში;

3. უნივერსალიზაცია-ამ მნიშვნელობით გლობალიზაცია არის    მატერიალური თუ სულიერი ღირებულებების ფართოდ გავრცელება მსოფლიოს ნებისმიერ კუთხეში;

4. ვესტერნიზაცია -ამ მნიშვნელობით(ასე აღიქმება ის განვითარებად ქვეყნებში და განსაკუთრებულ გაღიზიანებას იწვევს) გლობალიზაცია არის დასავლური ცივილიზაციის როლის გაბატონება, პირველ რიგში მისი ამერიკული ფორმა;

5. გლობალიზაცია განიხილება დეტერიტორიზაციის მნიშვნელობითა- როცა გეოგრაფიული ადგილმდებარეობა, მანძილი და ტერიტორიული საზღვრები თავიანთ პირვანდელ მნიშვნელობას კარგავს.

ცხადია გლობალიზაცია ძალზე რთული და მტკივნეული პროცესია. გარდაუვალია, ერთი მხრივ, გლობალური პოლიტიკური, ეკონომიკური თუ კულტურული პროცესების და მეორე მხრივ ადგილობრივი(ლოკალური) ინტერესების თანაარსებობა, რომლების ზოგჯერ ავსებენ, ხშირ შემთხვევაში კი, უპირისპირდებიან ერთმანეთს. ამიტომ გლობალიზაცია სხვადასხვა რეგიონში სხვადასხვაგვარად ვლინდება.  

გლობალური პროცესების რეგიონული განვითარების სცენარის, მათი ლოკალური თავისებურების გამოსახატავად გამოიყენება ტერმინი–გლოკალიზაცია(ან გლოსალიზაცია)

გლობალიზაცია: მითი თუ რეალობა? გლობალიზაცია, როგორც  რთული და წინააღმდეგობრივი პროცესი შეუძლებელია ცალსახად შევაფასოდ. გამოყოფენ   გლობალიზაციის შემფასებელთა და მკვლევართა სამ კატეგორიას:  ჰიპერგლობალისტებს, სკეპტიკოსებს და ტრანსფორმაციონისტებს.   ჰიპერგლობალისტები ამტკიცებენ, რომ გლობალზაცია   სრულიად ახალი ერაა კაცობრიობის ისტორიაში, რომელსაც თამამად შეიძლება ეწოდოს გლობალური ერა. მათი აზრით ერი-სახელმწიფოების ეპოქა დამთავრდა. ეკონომიკურმა გლობალიზაციამ წარმოების, ვაჭრობის და ფინანსების ტრანსნაციონალური ქსელის ჩამოყალიბების მეშვეობით ეკონომიკის დენაციონალიზაცია გამოიწვია. ეს არის საზღვრების გარეშე ეკონომიკა, რომელსაც ემორჩილება სახელმწიფო. შესაბამისდ ეროვნული სახელმიფოს როლი განუხრელად სუსტდება. იშლება ძველი  იერარქია, ჩნდება და ძლიერდება ახალი ფასეულობები, რაც ერთიანი, გლობალური ცივილიზაციის ჩამოყალიბების წინაპირობას ქმნის. თვით ჰიპერგლობალისტების არაერთგვაროვნად აფასებენ გლობალიზაციის პროცესს: თუ ნეოლიბერალები პროგრესულად მიიჩნევენ საბაზრო პრინციპების დომინირებას სახელმწიფო ხელისუფლებაზე, ნეომარქსისტები თანამედროვე გლობალიზაციას გლობალური კაპიტალიზმის ნათელ გამოვლინებას უწოდებენ. მაგრამ მიუხედავად იდეოლოგიური განსხვავებისა, ორივე თანხმდება, რომ გლობალიზაცია უპირველეს ყოვლისა ეკონომიკური მოვლენაა, რომელზეც დამოკიდებულია პოლიტიკა.

სკეპტიკოსებს ანუ ანტიგლობალისტებს  თავიანთი მოსაზრების დასადასტურებლად ხშირად მოჰყავთ სტატისტიკური მონაცემები. კერძოდ 1870-1914 წლებში ურთიერთობის ინტენსიფიკაცია ნაციონალურ ეკონომიკებს შორის გაცილებით მაღალი იყო, ვიდრე დღევანდელ დღეს. ასე რომ გლობალიზაცია მითია. საერთაშორისო ეკონომიკაში გლობალიზაციის ნაცვლად საქმე გვაქვს რეგიონალიზაციასთან, რადგან მსოფლიო ეკონიმიკა ვითარდება სამი მთავარი სავაჭრო საფინანსო ბლოკის მიმართულებით: ჩრდილოეთი ამერიკა, ევროპა, აზია-წყნარი ოკეანური სარტყელი. სკეპტიკოსებისთვის სრულიად მიუღებელია ერი- სახელმწიფოების ეპოქის დასრულება. მათი აზრით სახელმწიფო არის და იქნება მსოფლიო პოლიტიკის ძირითადი აქტორი.

ტრანსფორმაციონისტები არ იზიარებენ ჰიპერგლობალისტების მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ თანამედროვე პერიოდი გლობალური ერაა, მაგრამ გლობალიზაციას არც მითად აღიქვამენ. ისინი აღიარებენ, რომ სახელმწიფოს როლი შემცირდა, მაგრამ სახელმწიფოთა სისტემის კვდომაზე ლაპარაკიც ზედმეტია. უბრალოდ სახელმწიფოთა და რეგიონთაშორისმა ურთიერთობამ ტრანსფორმაცია განიცადა. რაც შეეხება მოსახლეობას, ისინი იყოფიან გლობალისტებად-ვინც პოზიტიურად უყურებს ამ პროცესს,   ანტიგლობალისტებად-ნეგატიურად უყურებენ და ნაწილი კი, ნეიტრალური შეხედულებისაა.

გლობალიზაციის ინდესი გლობალიზაციის პროცესის ინტენსივობის გამოსახატავად ანუ რამდენადაა ჩაბმული ქვეყანა გლობალიზაციის პროცესში, იყენებენ სპეციალურ  სიდიდეს-გლობალიზაციის ინდექსს. გლობალიზაციის ინდექსი იზომება ასბალიანი სისტემით.   2010 წლის მონაცემებით გლობალიზაციის ჯამური ინდექსის მიხედვით პირველ ადგილზეა ბელგია(92,9)

 

ევროკავშირის შტაბ ბინა-ბელგია

მას მოსდევენ ავსტრია(92,5) ნიდერლანდები(91,9) და შვეიცარია(90.5) ბოლო ადგილებს ინაწილებენ სოლომონის კუნძულები (26,3) კირიბატი(25,5) და მიანმა(20,7). ამ მაჩვენებლით (61,3) საქართველო მსოფლიოს 181 სახელმწიფოდან 69-ე ადგილზეა   . ეკონომიკური კუთხით ყველაზე გლობალიზებული ქვეყნებია სინგაპური

სინგაპური

, ირლანდია და ლუქსემბურგი. ხოლო ბოლო ადგილებზეა: ჩრდილოეთი კორეა, კუბა და კაბო-ვერდე. საქართველო 30-ე სახელმწიფოა.

პოლიტიკური  გლობალიზაციის მიხედვით პირველ ადგილზეა საფრანგეთი და მას მოსდევენ ბელგია და იტალია. აუტსაიდერები არიან ბუტანი და კირიბატი. საქართველო 138-ეზეა.   რაც შეეხება

სოციალური გლობალიზაციის პირველი სამეულია – შვეიცარია,ავსტრია კანადა.ხოლო სიის ბოლოს არიან -პალაუ, აღმოსავლეთ ტიმორი და ჩრდილოეთ კორეა. საქართველო ამ მონაცემებით 94-ე სახელმწიფოა.

ეკონომიკური გლობალიზაციის ლიდერები არიან:სინგაპური,ირლანდია ლუქსემბურგი.

 

§ 1.2. გლო­ბა­ლი­ზა­ცი­ის ის­ტო­რი­უ­ლი ანა­ლო­გე­ბი

 

მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ დღეს­დღე­ო­ბით გლო­ბა­ლი­ზა­ცია ახა­ლი ფე­ნო­მე­ნი­ა, კა­ცობ­რი­ო­ბის ის­ტო­რი­ა­ში შე­იძ­ლე­ბა მო­ი­ძებ­ნოს მი­სი არა­ერ­თი ანა­ლო­გი, რო­მე­ლიც თა­ვი­სი ში­ნა­არ­სით ჰგავს გლო­ბა­ლი­ზა­ცი­ას.   პო­ლი­ტი­კუ­რი გლო­ბა­ლი­ზა­ცი­ის ანა­ლო­გე­ბი ის­ტო­რი­ა­ში ფაქ­ტობ­რი­ვად არ მო­ი­ძებ­ნე­ბა, (თუ არ ჩავ­თვლით დრო­ე­ბით სამ­ხედ­რო კო­ა­ლი­ცი­ებს), რად­გა­ნაც სა­ერ­თა­შო­რი­სო პო­ლი­ტი­კუ­რი ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ე­ბი და ზე­სა­ხელ­მწი­ფო­ებ­რი­ვი კავ­ში­რე­ბი XIX სა­უ­კუ­ნის ბო­ლომ­დე უც­ნო­ბი იყო.

ეკო­ნო­მი­კუ­რი გლო­ბა­ლი­ზა­ცი­ის ანა­ლო­გე­ბი გვაქვს დი­დი გე­ოგ­რა­ფი­უ­ლი აღ­მო­ჩე­ნე­ბი­დან XIX ს-მდე, რო­ცა ეკო­ნო­მი­კუ­რი კავ­ში­რი იმა­ზე ინ­ტენ­სი­უ­რი იყო, ვიდ­რე დღეს არის. სო­ცი­ა­ლის­ტუ­რი სის­ტე­მის (მოშ­ლამ) შექ­მნამ და ბი­პო­ლა­რულ­მა სამ­ყა­რომ დრო­ე­ბით შე­ა­ფერ­ხა ეს პრო­ცე­სი, მაგ­რამ „‪ცივი ომი­ს“ დამ­თავ­რე­ბის შემ­დეგ ინ­ტერ­ნა­ცი­ო­ნა­ლი­ზა­ცია გლო­ბა­ლი­ზა­ცი­ა­ში გა­და­ი­ზარ­და.

კულ­ტუ­რუ­ლი გლო­ბა­ლი­ზა­ცია ად­რე­ულ ეპო­ქებ­ში გვხვდე­ბა(რომაული, ელინისტური და სხვ კულტურა),  მაგ­რამ კულ­ტუ­რის გლობალიზაცია გუ­ლის­ხმობს არა კულ­ტუ­რა­თა შექ­მნას, არა­მედ ზე­ნა­ცი­ო­ნა­ლუ­რი გლო­ბა­ლუ­რი კულ­ტუ­რის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბას.

 

რე­ლი­გი­ე­ბის გავ­ლე­ნა

 

რამ­დე­ნი­მე რე­ლი­გი­ის გავ­რცე­ლე­ბა უკ­ვე თა­ვი­სე­ბუ­რი (რე­ლი­გი­უ­რი) გლო­ბა­ლი­ზა­ცია იყო. რელიგიის გავრცელების საუკეთესო საშუალება იყო ენა, რომლითაც ერთი რელიგიის მიმდევრები ლოცულობდნენ, მაგ.არაბული ენა ,რომლითაც მუსულმანები ყურანს(ზოგადად ლოცვებს) კითხულობდნენ. არაბული ენის ცოდნამ ხელი შეუწყო ისლამის გავრცელებას ,რაც თავისთავად გლობალიზაციის ხელშემწყობი ფაქტორიც არის.ერ­თი რე­ლი­გი­ის ხალხს სა­ერ­თო ღი­რე­ბუ­ლე­ბე­ბი და მე­ტი სა­ერ­თო აქვთ ერ­თმა­ნეთ­თან, ვიდ­რე თა­ვი­სი თვის­ტომ­თან, რო­მე­ლიც სხვა რე­ლი­გი­ებს აღი­ა­რებს.  უნდა ითქვას,რომ მი­უ­ხე­და­ვად ამი­სა, კულ­ტუ­რის გლო­ბა­ლი­ზა­ცია რე­ლი­გი­ამ ვერ შეძ­ლო. მაგ: ქარ­თვე­ლე­ბი და რუ­სე­ბი ორი­ვე მარ­თლმა­დი­დებ­ლე­ბი არი­ან, მათ აქვთ სა­ერ­თო ღი­რე­ბუ­ლე­ბე­ბი, მაგ­რამ რუ­სუ­ლი და ქარ­თუ­ლი კულ­ტუ­რა მკვეთ­რად გან­სხვავ­დე­ბა ერ­თმა­ნე­თი­სა­გან.

 

იმ­პე­რი­ე­ბი

 

კულ­ტუ­რუ­ლი გლო­ბა­ლი­ზა­ცი­ის ნიშ­ნე­ბი გვხვდე­ბა:

1. მა­კე­დო­ნე­ლის დროს, აღ­მო­სავ­ლუ­რი და ბერ­ძნუ­ლი კულ­ტუ­რე­ბის სინ­თე­ზის შე­დე­გად წარ­მოქ­მნი­ლი ელი­ნიზ­მის სა­ხით.
2. რო­მის იმ­პე­რი­ა­ში რო­მა­უ­ლი კულ­ტუ­რი­სა ლა­თი­ნუ­რი ენის გავ­ლე­ნით.
3. ბი­ზან­ტი­ის იმ­პე­რი­ა­ში მარ­თლმა­დი­დებ­ლუ­რი რე­ლი­გი­ი­სა და ბერ­ძნუ­ლი ენის შერწყმის სა­ფუძ­ველ­ზე.
4. არაბ­თა ხა­ლი­ფატ­ში ის­ლა­მუ­რი რე­ლი­გი­ი­სა და არა­ბუ­ლი ენის სა­ფუძ­ველ­ზე.
5. ოს­მა­ლე­თის იმ­პე­რი­ა­ში თურ­ქუ­ლი ეთ­ნო­სის სა­ფუძ­ველ­ზე.
6. ბრი­ტა­ნე­თის იმ­პე­რი­ა­ში ტექ­ნი­კუ­რი პროგ­რე­სის წყა­ლო­ბით ინ­ფორ­მა­ცი­ე­ბის გაც­ვლა სწრა­ფი და ყო­ველ­დღი­უ­რი გახ­და კო­ლო­ნი­ებს შო­რის (ინ­გლი­სუ­რი ენის გავ­რცე­ლე­ბა)
7. რუ­სე­თის იმ­პე­რი­ა­ში რუ­სი­ფი­კა­ცი­ის სა­ხით. მაგ­რამ სა­ერ­თო რუ­სუ­ლი კულ­ტუ­რა ვერ ჩა­მო­ყა­ლიბ­და.
8. საბ­ჭო­თა იმ­პე­რი­ა­ში კულ­ტუ­რუ­ლი გლო­ბა­ლი­ზა­ცია აშ­კა­რად ხდე­ბო­და. შე­იქ­მნა ახა­ლი ის­ტო­რი­უ­ლი ერ­თო­ბა „საბჭოთა ხალხი“.

იდე­ო­ლო­გი­ე­ბი

 

კულ­ტუ­რუ­ლი გლო­ბა­ლი­ზა­ცი­ის ერ­თ-ერ­თი მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი ფაქ­ტო­რი არის არა­რე­ლი­გი­უ­რი, სე­კუ­ლა­რუ­ლი იდე­ო­ლო­გი­ე­ბის წარ­მოქ­მნა და გავ­რცე­ლე­ბა.

სო­ცი­ა­ლიზ­მი -კო­მუ­ნიზ­მის იდეოლოგიის მიმდევრები  ამ­ტკი­ცებ­დნენ, რომ მთელ მსოფ­ლი­ო­ში დამ­ყარ­დე­ბა უკ­ლა­სო, სო­ცი­ა­ლის­ტუ­რი სა­ზო­გა­დო­ე­ბა, პო­ლი­ტი­კუ­რი საზღ­ვრე­ბი აღარ იარ­სე­ბებს, მო­ის­პო­ბა კულ­ტუ­რუ­ლი გან­სხვა­ვე­ბე­ბი ხალ­ხებს შო­რის, ჩა­მო­ყა­ლიბ­დე­ბა ახა­ლი სინ­თე­ზუ­რი ენა.

ლი­ბე­რა­ლიზ­მი გუ­ლის­ხმობს და­სავ­ლუ­რი ფა­სე­უ­ლო­ბე­ბის მსოფ­ლი­ო­ში გავ­რცე­ლე­ბას და მისი   დამ­კვიდ­რე­ბის იდე­ო­ლო­გი­ად გვევ­ლი­ნე­ბა. სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­მარ­თლის ნორ­მად იქ­ცა მი­სი ღი­რე­ბუ­ლე­ბე­ბი: დე­მოკ­რა­ტი­ა, ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლიზ­მი, ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბე­ბი, თვით­გა­მორ­კვე­ვა.

                                                              1.3 გლობალიზაცია და სახელმწიფო

გლობალიზაციის ერთ–ერთ ძირითად თავისებურებას წარმოადგენს მისი დეტერიტორიზაცია, ანუ სახელმწიფო (ეროვნული) საზღვრების თანდათანობით მოშლა. შესაბამისად, ძირეულად იცვლება სახელმწიფოს მნიშვნელობა და როლი. თუ აქამდე იგი საზოგადოების პოლიტიკური ორგანიზაციის ძირითადი ფორმა და საერთაშორისო ურთიერთობების ფაქტობრივად ერთადერთი სუბიექტი იყო, გლობალიზაცის ეპოქაში მისი მნიშვნელობა აშკარად მცირდება. სახელმწიფოს როლს ინაწილებენ საზოგადოებრივი და არასამთავრობო ორგანიზაციები და ტრანსნაციონალური კორპორაციები.

სახელმწიფოს ფუნქციებზე გლობალიზაციის ერაში ორი განსხვავებული თვალსაზრისი არსებობს: ერთის მიხედვით, გლობალიზაციას ბევრი არაფერი შეუცვლია და სახელმწიფო კვლავ საერთაშორისო ურთიერთობების ძირითად სუბიექტად(ანტიგლობალისტების ანუ სკეპტიკოსების წარმოდგენა.) მეორე შეხედულებით კი გლობალიზაცია სახელმწიფოს კვდომაზე მიანიშნებს, მის ფუნქციებს სხვა ორგანიზაციები ინაწილებენ და მომავალი ერთიანი, სახელმწიფო საზღვრებს მოკლებული მსოფლიოს ეკუთვნის (გლობალისტური ხედვა).

თანამედროვე სახელმწიფო: ანტიგლობალისტური ხედვა

თანამედროვე სახელმწიფოები დასავლეთ ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში XVIII_XIX  საუკუნეებში  წარმოიშვნენ, თუმცა პირველი ასეთი სახელმწიფოები (ჰოლანდია, ინგლისი) XVII საუკუნიდან არსებობენ. თანამედროვე სახელმწიფოდ ითვლება ისეთი ქვეყანა, სადაც ძალაუფლება ეკუთვნის ხალხს, ანუ მოქალაქეთა ერთობას, რომელიც საკუთარი სურვილით ირჩევს თავის ხელისუფლებას. ასეთ სახელმწიფოებს ერ–სახელმწიფოებსაც უწოდებენ, რადგან ამ ქვეყნებში ერი პოლიტიკური ცნებაა და სახელმწიფოს ემთხვევა, ხოლო მისი ყველა მოქალაქე თავს ერთი ერის წარმომადგენლად მიიჩნევს, (მიუხედავად იმისა, საიდან არის წარმოშობით და რომელ ეთნიკურ ჯგუფს ეკუთვნის) ცხადია, დღეს არსებული ქვეყნებიდან ყველას ვერ ვუწოდებთ ერ_სახელმწიფოს (განსაკუთრებით აფრიკის, ნაწილობრივ აზიის ქვეყნებს), მაგრამ პრაქტიკულად ყველა ქვეყანა მიიჩნევს, რომ ის საკუთარი მოქალაქეობის ნება–სურვილს გამოხატავს და ასრულებს.

სახელმწიფოების რიცხვი განსაკუთრებით სწრაფად გაიზარდა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ. ამასთან, ბევრ ქვეყანაში შეიცვალა პოლიტიკური რეჟიმი. სახელმწიფოთა უმრავლესობა დღეს დემოკრატიული მმართველობის გზას ადგას, ხოლო ავტორიტარული, მით უფრო ტოტალიტარული რეჟიმების რიცხვი განუხრელად მცირდება.

ის ფაქტი, რომ სახელმწიფოთა რიცხვი იზრდება და ყოველი ახლად შექმნილი სახელმწიფოს მთავარი მიზანი სახელმწიფოებრივი სრუქტურების გაძლიერებაა, ანტიგლობალისტებისთვის საკმარისი არგუმენტია იმის დასამტკიცებლად, რომ ერი_სახელმწიფოების ეპოქა კი არ მთავრდება, არამედ პირიქით უფრო მეტ მნიშვნელობას იძენს. გარკვეული, ტრანსფორმაცია კი, რასაც სახელმწიფოები განიცდიან გლობალიზაციის პროცესში, მათს ახალ როლსა და ფუნქციებე მიანიშნებს.

გლობალიზაციის პერიოდში რამდენადმდე შეიცვალა სახელმწიფოს პოლიტიკას დაქვემდებარებული კონტიგენტი. თუ უწინ სახელმწიფოს პოლიტიკა საკუთარ მოსახლეობაზე იყო გათვლილი, გლობალიზაციის გავლენით სახელმწიფო თავის ინტერესებს სხვებზეც ავრცელებს და ამით ეროვნულ საზღვრებს უგულებელყოფს. მეორე თავისებურება იმაში გამოიხატება რომ, გლობალიზაციამ ხელი შეუწყო სახელმწიფოთა შორის უფრო ხშირ და ინტენსიურ კონსულტაციებს, რაც ერთობლივი პოლიტიკის ჩამოყალიბებას უწყობს ხელს. დამახასიათებელი მოვლენაა ისიც, რომ გლობალიზაციამ საგრძნობლად შეამცირა სახელმწიფოთა შორის ომების შესაძლებლობა. დღევანდელ დღეს კონფლიქტის ყველაზე გავრცელებულ ფორმად იქცა შიდა დაპირისპირება სახელმწიფოს ცენტრალური ხელისუფლების წინააღმდეგ და არა ტერიტორიული კონფლიქტი სახელმწიფოებს შორის.

ერი–სახელმწიფო თანამედროვე მსოფლიიოში: გლობალისტური ხედვა

გლობალისტების აზრით, სახელმწიფო იქცა დანაწევრებულ არენად, სადაც როგორც საერთაშორისო(სამთავრობო და არასამთავრობო), ისე სხვადასხვა შინაური ძალები სულ უფრო  ხშირად გვევლინებიან პოლიტიკის წარმმართველ ძალად. აქედან გამომდინარე, პირდაპირი კავშირი ტერიტორიასა და პოლიტიკურ ძალას შორის აღარ არსებობს. ახალი საერთაშორისო და ტრანსნაციონალური ინსტიტუტი, შიდა სამოქალაქო ორგანიზაციებთან ერთად შეუკავშირდნენ სახელმწიფოებს და სუვერენიტეტი საზიარო ძალად აქციეს, ანუ სხვაგვარად რომ ვთქვათ, სახელმწიფო სუვერენიტეტის რაღაც ნაწილი არასახელმწიფოებრივი სუბიექტების ხელში აღმოჩნდა.

ეს ცვლილებები განსაკუთრებით კარგად ჩანს საერთაშორისო ორგანიზაციების რაოდენობის ზრდის მაგალითზე. თუ xx საუკუნის დასაწყის სულ 37 სამთავრობათაშორისო და 176 არასამთავრობო საერთაშორისო ორგანიზაცია იყო, საუკუნის ბოლოს მათმა რიცხვმა, შესაბამისად, 260_ს და 5500_ს გადააჭარბა. ამას უნდა დაემატოს საერთაშორისო შეხვედრებისა და კონფერენციების სწრაფად მზარდი და მრავალმხრივი როლი, სადაც ერთობლივად წყდება მსოფლიო პოლიტიკის აქტუალური საკითხები. ასეთ პირობებში კი ძნელია  სახელმწიფო აბსოლიტურ სუვერენად მიიჩნიო. ამიტომ გლობალისტებისთვის უდავო ფაქტია, რომ ეროვნული ხელისუფლება თანდათან იზღუდება სხვა სახელისუფლო(ლოკალური, რეგიონული, გლობალური) სისტემებით ე.ი. იზღუდება სახელმწიფოს მთავარი ნიშანი _სუვერენიტეტი.

ამ თვალსაზრისით განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს ისეთი ზესახელმწიფოებრივი(სუპრანაციონალური) ორგანიზაცია, როგორიც არის ევროკავშირი. ის უფრო მეტია ვიდრე ჩვეულებრივი საერთაშორისო ორგანიზაცია, სადაც სახელმწიფოები სრულად ინარჩუნებენ სუვერენიტეტს და თავიანთ ინტერესებს ორგანიზაციის რეკომენდაციებსა და დადგენილებებზე მაღლა აყენებენ. ევროკავშირი თავისებური, რეგიონული მასშტაბის გლობალიზაციის მაგალითია: საერთო მოქალაქეობა, საერთო პარლამენტი, ერთიანი თავდაცვის სისტემა, უვიზო მიმოსვლა, საერთო პასპორტი, ერთიანი ვალუტა და სხვა მრავალი ატრიბუტი გვიჩვენებს, რომ საქმე გვაქვს ზესახელმწიფოს ჩანასახთან. ევროკავშირის წევრმა ქვეყნებმა ნებაყოფლობით თქვეს უარი სახელმწიფო სუვერენიტეტის რაღაც ნაწილზე და ეს ფუნქცია ევროკავშირს გადასცეს, ანუ სრულ ეროვნულ სუვერენიტეტზე მაღლა მოსახლეობის ეკონომიკური კეთილდღეობა დააყენეს

რეგიონული ორგანიზაციის წევრობა ავალდებულებს სახელმწიფოს, გაითვალისწინოს  ორგანიზაციის სხვა წევრი–ქვეყნების ინტერესებიც და ზოგჯერ უარი თქვას საკუთარ სურვილზე, ხოლო საერთაშორისო არენაზე არა მარტო თავისი, არამედ გაერთიანების სხვა წევრების სახელითაც გამოვიდეს.

აქედან გამომდინარეობს გლობალისტების მთავარი დასკვნა: სახელმწიფო სუვერენიტეტი წარსულის კუთვნილება ხდება და მსოფლიო პოლიტიკა აღარ არის დაფუძნებული სუვერენულ სახელმწიფოებრივობაზე.  ასეთ შემთხვევაში ბუნებრივად იბადება კითხვა: მაშ როგორ ხორციელდება მმართველობა თანამედროვე გლობალიზებულ მსოფლიოში?

გლობალისტების პასუხი ასეთია: თანამედროვე პოლიტიკაში შენარჩუნებულია სახელმწიფო მმართველობა, მაგრამ იგი მჭიდროდ არის გადახლართული  სუბსახელწიფოებრივ, საბაზრო და სამოქალაქო საზოგადოებრივ მმართველობასთან.

არ შეიძლება არ ავღნიშნოთ სუპერსახელმწიფოების გავლენა თანამედროვე პოლიტიკაში და მათ შორის ამერიკის ,ინგლისის,რუსეთის გავლენა მთელი რიგი ქვეყნების გეოპოლიტიკაზე.

    სუბსახელწიფოებრივ მმართველობაში  იგულისხმება ქვეყნის ადმინისტრაციული ერთეულების (შტატი, პროვინცია, ოლქი და ა.შ.) როლის ზრდა მმართველობაში და ისეთი ფნქციების აღება თავის თავზე, რომელიც ადრე მხოლოდ სახელმწიფოს პრეროგატივა იყო. გლობალიზაციის ეპოქაში ჩვეულებივი ამბავი გახდა სხვადასხვა ქვეყნების სუბსახელმწიფოებრივი ერთეულების უშუალო კონტაქტები ერთმანეთთან, ცენტრალური ხელისუფლების გვერდის ავლით., ასეთი „რეგიონის დიპლომატია“ ადრე  სრულიად წარმოუდგენელი იყო, დღეს კი სახელმწიფო სუვერენიტეტის გაზიარების ნათელი მაგალითია.

სუპრასახელმწიფოებრივი მმართველობა გულისხმობს საერთაშორისო და რეგიონული ორგანიზაციების სულ უფრო მზარდ გავლენას სახელმწიფოთა პოლიტიკაზე და მათ მიერ სახელმწიფო სუვერენიტეტის განაწილებას. ზოგიერთი საერთაშორისო ორგანიზაციის როლი იმდენად დიდია მთელი რიგი განვითარებადი სახელმწიფოს შიდა პოლიტიკაშიც კი (მსოფლიო ბანკი, საერთაშორისო სავალუტო ფონდი და ა.შ.), რომ ისინი ამ ქვეყნების ბატონ–პატრონად მიიჩნევიან  და ანტიგლობალისტური მოძრაობის განსაკუთრებულ სამიზნეებად არიან ქცეული.

საბაზრო გლობალური მმართველობა თანამედროვე მმართველობის ფორმები არ ამოიწურება მარტო ოფიციალური ორგანოების მმართველობით სუბსახელმწიფოებრივიც და სუპრასახელმწიფოებრივიც დონეზე. გლობალიზაციის ეპოქაში ბაზარი ასრულებს უდიდეს როლს გლობალურ მმართველობაში და ავსებს იმ ხარვეზს, რომელიც ხელისუფლების მოღვაწეობას აქვს. განსაკუთრებულად მზარდ როლს თამაშობენ ტრანსნაციონალური კორპორაციები, კომერციული ბანკები და სხვადასხვა ფონდები.

გლობალური სამოქალაქო  საზოგადოების მმართველობა. საბაზრო ინსტიტუციების გარდა, სახელმწიფოს მართვაში არასახელმწიფოებრივი სექტორიდან სხვა ორგანიზაციებიც  იღებენ მონაწილეობას. ამ თვალსაზრისით სულ უფრო დიდ როლს თამაშობს არასამთავრობო, არაკომერციული,  ე.წ. „მესამე სექტორი“–სამოქალაქო საზოგადოება. მისი ამოცანაა ხელი შეუწყოს იმ პრობლემების გადაჭრას, რომელთა მოგვარება მხოლოდ სამთავრობო და კომერციულ ორგანიზაციათა დონეზე შეუძლებელია.

მმართველობის ჩამოთვლილ ფორმებს, მიუხედავად მათი განსხვავებული შინაარსისა, ერთი საერთო ნიშანი აერთიანებს: ისინი საგრძნობლად ამცირებენ სახელმწიფო სუვერენიტეტის მნიშვნელობას და ხელს უწყობენ სახელმწიფოს როლის შემცირებას საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა სფეროში. გლობალისტები მიიჩნევენ, რომ სწორედ ამაში გამოიხატება გლობალიზაციის არსი სახელმწიფოსთან მიმართებაში.

                            1.4 გლობალიზაცა და საერთაშორისო ურთიერთობები

ქვემომთ მითითებული ლინკით იხილეთ პრეზენტაცია- გლობალიზაციის თეორეტიკოსები

„ცივი ომის“  შემდგომი მსოფლიოს რთული და მრავალმხრივი სურათი სრულიად განსხვავებული და ურთიერთ საწინმდეგო დასკვნების გაკეთების საშუალებას იძლევა. ამიტომ სხვადასხვა ავტორები მკვეთრად განსხვავებულ შეფასებას აძლევენ თანამედროვე საერთაშორისო  ვითარებას. მკვლევართა ეს მრავალრიცხოვანი ჯგუფები, საბოლოოდ, სამ ძირითად ბანაკად შეიძლება დავყოთ :

ლიბერალ–ოპტიმისტები, რომლებიც თანამედროვე საერთაშორისო სისტემაში მსოფლიო განვითარების უზარმაზარ პოტენციალს ხედავენ და ამტკიცებენ, რომ იმაზე ბევრად უკეთესი  და ბედნიერი დრო დადგა, ვიდრე აქამდე ყოფილა;

რეალისტები , რომლებიც ფიქრობენ, რომ მსოფლიო ისევე (თუ უფრო მეტად არა) საშიში და დაძაბულია, როგორც ცივი ომის  პერიოდში და მანამდე;

 რადიკალები, რომლებიც აცხადებენ, რომ საერთაშორისო  წესრიგი ისეთივე უთანასწორო და ექსპლუტატორულია, როგორც უწინ იყო.

  ლიბერალ–ოპტიმისტები.  ამ მიმართულების ყველაზე ცნობილი წამომადგენლია, ამერიკელი მეცნიერი ფრენსის ფუკუიამა.

მისი აზრით, ცივი ომის დამთავრებასთან ერთად ისტორიაც დამთავრდა, რადგან ისტორია სხვა არაფერია, თუ არა დაპირისპირება რაციონალურ და ირაციონალურ ძალებს შორის. საბჭოთთა კავშირის დაშლითა და კომუნისტური რეჟიმების კრახით კი ბოლო მოეღო უკანასკნელ ირაციონალურ ძალას(საბჭოთა სექტორს). შესაბამისად , დადგა ახალი ეპოქა, რომელიც ლიბერალურ–დემოკრატიული ღირებულებების გლობალურ დამკვიდრებასა და გავრცელებას ითვალისწინებს. იწყება ეკონომიკური აღმავლობის ხანა და პოლიტიკა ნაკლებად აქტუალური ხდება. სახემწიფოს როლი მცირდება და დგება გლობალიზაციის ეპოქა. მოკლედ, კაცობრიობის ისტორიის ყველაზე საშიში და სისხლიანი მოვლენები  უკვე გავლილია და მსოფლიოს საშიშროება აღარ ემუქრება. ეს ოპტიმიზმი ემყარება რწმენას, რომ ლიბერალურ–დემოკრატიული რეჟიმები ერთმანეთში არ ომობენ და მთელ მსოფლიოში დემოკრატიის დამკვიდრება თავისთავად გამორიცხავს ომის საფრთხეს. გარდა ამისა, სწრაფად იზრდება საერთაშორისო ორგანიზაციების, ტრანსნაციონალური კორპორაციების, არასამთავრობო სექტორის როლი. სახელმწიფოები და ხალხები სულ უფრო მეტად არიან ერთმანეთზე დამოკიდებული, რაც ასევე მკვეთრად ამცირებს ომის საშიშროებას .

რეალისტები. თანამედროვე მსოფლიოს ლიბერალურ–ოპტიმისტურ ხედვას მკვეთრად ეწინააღმდეგება რეალისტების პესიმიტური შეხედულებები.  რეალისტებისთვის გლობალიზაცია მითია. ერი–სახელმწიფოები დიდხანს იქნებიან სართაშორისო ურთიერთობების ძირითადი, ფაქტობრივად, ერთადერთი სუბიექტები. პოლიტიკას უწინებურად ეროვნული ინტერესები წარმართავს, ხოლო ძალა განსაზღვრავს სახელმწიფოს ადგილს საერთაშორისო  სისტემაში.რაც შეეხება გეოპოლიტიკურ წესრიგს, აქ მაინცდამაინც სასიკეთო ცვლილებები არ მომხდარა და მდგომარეობა უფრო დაძაბული და გაურკვეველი გახდა.

პოლოტოლოგი  ჯონ მირშეიმერი  სხვა კუთხით ხედავს  საერთაშორისო ურთიერთობებს. კერძოდ,მის ნაშრომში „უკან მომავლისკენ“,იგი მიიჩნევს,რომ

ჯონ მირშეიმერი

ცივმა ომმა მსოფლიო გადაარჩინა ქაოსს, რადგან ბიპოლარული წონასწორობა გამორიცხავდა დიდი მასშტაბის ომს. ცივი ომის დამთავრების შემდეგ ეს წონასწორობა დაირღვა, სტაბილურობის მთავარი გარანტი იყო ორპოლუსიანი სისტემა,(კაპიტალისტური და სოციალისტური სამყარო)რომელიც დაიშალა და ამ მოვლენამ მხოლოდ ახალი პრობლემები შეუქმნა სამყაროს. კომუნიზმის ნგრევამ  მოსპო ის ბარიერი, რომელიც აკავებდა ეთნიკურ დაპირისპირებას საბჭოთა კავშირსა და აღმოსავლეთ ევროპაში. შესაბამისად, ეს რეგიონი მუდმივი ეთნოკონფლიქებისთვის არის განწირული და მთელ კონტინენტს უკან, ქაოსისკენ აბრუნებს. მომავალში, რაც უფრო განვითარდებიან სოციალისტური სექტორის ყოფილი ქვეყნები, მით მეტად მოითხოვენ დამოუკიდებლობას და ეს დაუსრულებლად   მუდმივი კონფლიქტის და დაპირისპირების მიზეზი გახდება.

ამერიკელი მეცნიერის, სამეულ ჰანტინგტონის თეორიის მიხედვით , რომლიც მან წარმოადგინა ნაშრომში „ცივილიზაციათა შეჯახება“, იგი  მიიჩნევს რომ,

სამეულ ჰანტინგტონის

უკანკსნელ საუკუნეებში მიმდინარე ყველა დიდი ომი იყო დაპირისპირება დინასტიებს, ეკლესიებს, იმპერიებს  თუ იდეოლოგიებს შორის. ეს იყო ევროპის „შინა ომები“. XXI საუკუნე კი იქნება გლობალური დაპირისპირების საუკუნე   –  გაჩაღდება ომი ცივილიზაციებს შორის. ცივი ომის დამთავრების შემდეგ მთავარ წინააღმდეგობად იქცა დაპირისპირება მსოფლიო ცივილიზაციებს, განსაკუთრებით კი, დასავლურ ცივილიზაციას და სხვა  მუსულმანურ ცივილიზაციებს შორის. დასავლურ ცივილიზაციას(აშშ, ევროპა) უნივერსალურობის პრეტენზია აქვს და გლობალიზაციაც, ფაქტობრივად, სხვა არაფერია, თუ არა დასავლური ცივილიზაციის დანარჩენ მსოფლიოზე თავს მოხვევა. ეს კი მძაფრ პროტესტს იწვევს სხვა ცივილიზაციების მხრიდან (ისლამური, კონფუციური, მართლმადიდებლური) და მსოფლიო ომის საფრთხეს რეალურს ხდის.

არსებობს მესამე შეხედულება (ამერიკული ანალიტიკოსის, რობერტ კაპლანის წიგნი „მომავალი ანარქია“ ),

, რობერტ კაპლანის

რომელიც მსოფლიოს მთავარ  საშიშროებას გლობალურ სამხრეთში ანუ განვითარებად სამყაროში ხედავს. ამ მოსაზრებით განვითარებად ქვეყნებში და განსაკუთრებით  დასავლეთ აფრიკაში არსებული  ვითარება, ლიბერალურ–ოპტიმისტურ ხედვას ყოველგარ საფუძველს აცლის, რადგან მომავლის სურათი ერთობ მძიმე და უიმედოა.აფრიკა და, საერთოდ, განვითარებადი სამყაროს დიდი ნაწილი გაუსაძლის პირობებში ცხოვრობს. უკიდურესი სიღარიბე, შიმშილი, ავადმყოფობა, დაპირისპირება კლანებს შორის, კორუფცია, და სხვა მოვლენები არის მიზეზი იმ ქაოსისა და ანარქიისა, რაც ამ სმყაროში სუფევს. ამას ემატება მოსახლეობის სწრაფი ზრდა (გაორკეცებას სულ 20–25 წელი სჭირდება), რაც სიტუაციას კიდევ უფრო ამძიმებს. ეს ყველაფერი ხდება იმ დროს, როცა მდიდარ ჩრდილოეთში , ანუ განვითარებულ სამყაროში, ცხოვრების დონე და პირობები ყოველწლიურად უმჯობესდება, ხოლო მოსახლეობის ზრდა ნულოვანია ან უარყოფითი. ამ ვითარებაში შიმშილით სიკვდილის საშიშროების წინაშე მდგარი  მილიონობით ღატაკი დიდხანს ვეღარ გაჩერდება ასეთ მდგომარეობაში  და იმ სამყაროს მოერგება , სადაც ცხოვრების უკეთესი პირობებია. სწორედ ეს, სამხრეთიდან წამოსული ანარქია იქნება თანამედროვე მსოფლიო წესრიგის დამანგრეველი ფაქტორი და ყველაზე დიდი საშიშროება კაცობრიობისათვის.(თანამედროვე მიგრაციები განვითარებადი სამყაროდან ევროპაში ამის საუკეთესო მაგალითია)

რადიკალები. რადიკალების სახელით მემარცხენე შეხედულების მკვლევარები არიან ცნობილნი. ისინი მსოფლიო პოლიტიკის მთავარ პრობლემას კაპიტალისტური ეკონომიკის ექსპლუატატორულ ბუნებაში ხედავენ. მათგან პირველ რიგში უნდა გამოვყოთ მარქსისტები და ნეომარქსისტები, რომელთა პოზიციები სოციალისტური სისტემის კრახის შემდეგ საგრძნობლად შეირყა, მაგრამ მაინც ანგარიშგასაწევ ძალად რჩებიან.

რადიკალების შეხედულებით (ამერიკელი მეცნიერი ნოამ ჩომსკი)

ნოამ ჩომსკი

]თანამედროვე მსოფლიო კვლავ რჩება ბიპოლარულ სამყაროდ, რომლის პოლუსებსაც წარმოადგენენ განვითარებული კაპიტალისტური სახელმწიფოები (ექსპლუატატორები) და განვითარებადი ქვეყნები (ექსპლუატირებულები). მთავარ იპერიალისტურ და ექსპანსიონისტურ ძალად რჩება აშშ, რომლის მიზანია არა ის რომ დემოკრატია დაამკვიდროს მსოფლიოში არამედ პირიქით, შეუზღუდოს არჩევნის შესაძლებლობა მსოფლიოს მოსახლეობის ფართო მასებს და თავისი გავლენით ქვეშ მოიქციოს ისინი.

თანამედროვე საერთაშორისო სისტემის გლობალური ტენდენციები

ცივი ომის დამთავრების შემდეგ მსოფლიოში ბევრი რამ შეიცვალა , მათ შორის საერთაშორისო ვითარებაც. მაგრამ ძალიან ძნელია ცალსახა პასუხი გაეცეს კითხვას: რა არის ის ძირითადი, რაც განასხვავებს თანამედროვე ეპოქას (გლობალიზაციის ერას) ცივი ომის პერიოდისგან? ბევრი მკვლევარი ამტკიცებს რომ, რომ მთავარი ტენდენცია, რაც ცივი ომის  შემდგომი მსოფლიოსთვის არის დამახასიათებელი, შეიძლება რამდენიმე სიტყვით გამოიხატოს–ეს არის დასავლური სამყაროს სრული უპირატესობის მიღწევა მსოფლიო ცხოვრების ყველა სფეროში.   ეს პასუხი არ იქნება ამომწურავი, რადგან  საერთაშორისო სისტემა ძალიან სწრაფად ცვალებადი ფენომენია და შეუძლებელია ერთი კონკრეტული ნიშნით დახასიათდეს.

სოციალისტური სისტემის კრახის შემდეგ კაპიტალიზმი დარჩა ერთადეთ საყოველთაო, გლობალურ სისტემად. მისი საყოველთაობა იმდენად აშკარა და უდავოა, რომ თვით ტერმინი „კაპიტალიზმი“  თითქმის აღარ გამოიყენება–იგულისხმება, რომ ეს ფორმაცია უნივერსალური და უალტერნატივოა. ცივი ომი ორი ეკონომიკური სისტემის დაპირისპირება იყო, რომელშიც ერთი მხარის  სრულმა გამარჯვებამ განაპირობა მსოფლიოს ეკონომისკის გარდაქმნა ერთიან, საბაზრო პრინციპებზე დაფუძნებულ სისტემად. მეტისმეტად გაიზარდა ტრანსნაციონალური კორპორაციების და საერთაშორისო საფინანსო ორგანიზაციების (განსაკუთრებით მსოფლიო ბანკის და საერთაშორისო სავალუტო  ფონდის) როლი. ისინი ცდილობენ, რომ ხელი შეუწყონ განვითარებადი და ყოფილი სოციალისტური ქვეყნების ეკონომიკის „საბაზრო რელსებზე“ გადაყვანას. მათი ქმედებები საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილის მიერ აღიქმება, როგორც ახალი იმპერიალიზმი. ეს კი საგრძნობლად ძაბავს მდგომარეობას.

კიდევ ერთი თავისებურებაა ეკონომიკის პრიმატი, რომელიც სულ უფრო აშკარა ხდება და ამიტომაც ბევრი ფიქრობ, რომ თანამედროვე ეპოქა გეოპოლიტიკის გეოეკონომიკით  შეცვლის პროცესია. ამ პროცესს დადებითთან ერთად (პროდუქციის ზრდა, მოსახლეობის მატერიალური მდგომარეობის გაუმჯობესება) ბევრი  უარყოფითი მხარე აქვს(სტიქიურობა, კრიზისი, ინფლაცია), რაც მძიმედ აისახება მოსახლეობის ყოფა–ცხოვრებაზე. ეს ფაქტობრივად, უკონტროლო პროცესია, მას მხოლოდ ბაზარი არეგულირებს, მაგრამ სხვა, უკეთესი ალტერნატივა არ არსებობს.

გლობალიზაციის ეპოქის ერთ–ერთი ძირითადი თავისებურებაა მანამდე არსებული ბიპოლარული საერთაშორისო  სისტემის შეცვლა. მკვლევართა ნაწილი ფიქრობს, რომ თანამედროვე მსოფლიო გამოკვეთილად უნიპოლარულია, სადაც ძალის ერთადერთ პოლუსს აშშ წარმოადგენს. სწორედ ეს აძლევს საბაბს ანტიგლობალისტებს, რომ გლობალიზაციაში ამერიკანიზაცია დაინახონ და იგი ამერიკულ იმპერიალიზმად მონათლონ. თუმცა, უკანასკნელ წლებში ევროკავშირისა და ჩინეთის სწრაფი დაწინაურება, რუსეთის ხელახალი გაძლიერება თუ იაპონიისა და აზიის ხალი ინდუსტრიული სახელმწიფოების ეკონომიკური წარმატებები ბევრს აფიქრებინებს, რომ საერთაშორისო სისტემა მრავალპოლუსიანი ანუ მულტიპოლარული  ხდება.

ამასთანავე, მკვლევართა აზრით, ცივი ომის დამთავრება სრულიადაც არ ნიშნავს ბიპოლარიზმის მოწყობას საერთაშორისო სისტემაში. უბრალოდ, თუ ადრე დაპირისპირებულ მხარეებს დასავლეთი(განვითარებული კაპიტალისტური ქვეყნები) და აღმოსავლეთი(სოციალისტური სამყარო)  წარმოადგენდნენ, ახლა ძირითად მოწინააღმდეგებად განვითარებული ჩრდილოეთი და განვითარებადი სამხრეთი იქცნენ. სწორედ ეს მიაჩნია ბევრს თანამედროვეობის ძირითად წინააღმდეგობად და მთავარ გლობალურ პოლიტიკურ საფრთხედ.

განვითარებადი, ანუ მესამე სამყარო იმდენად რთული და წინააღმდეგობრივია, რომ ზოგიერთი მკვლევარი ეჭქვეშ აყენებს მის ერთ კატეგორიაში გაერთიანებას. ამასთანავე, ცივი ომის დამთავრების შემდეგ განვითარებადი ქვეყნების უმრავლესობაში ცოტა რამ თუ შეიცვალა, ზოგიერთ მათგანში მდგომარეობა გაუარესდა კიდეც, რადგან მათ საბჭოთა კავშირის დახმარება მოაკლდათ, ასე რომ  ჩრდილოეთში  „კაპიტალიზმის ტრიუმფი“ სამხრეთში კაპიტალიზმის კრიზისად იქცა.

აღნიშნული ზოგადი სურათის საფუძველზე ცალკეული ავტორები ატკიცებენ, რომ მოხდა საერთაშორისო პოლიტიკის გლობალიზაცია – სახელმწიფოები აღარ არიან საერთაშორისო ურთიერთობების მთავარი სუბიექტები(აქტორები). შესაბამისად, თვითონ ცნებები – „საერთაშორისო ურთიერთობები “ და „საერთაშორისო პოლიტიკა“–მოძველდა და ისინი „მსოფლიო პოლიტიკით“ ან „გლობალური პოლიტიკით“ უნდა შეიცვალოს.

 

აუცილებლად ნახეთ პრეზენტაცია:   ეკონომიკის და კულ;ტურის გლობალიზაცია —

 

https://docs.google.com/presentation/d/e/2PACX-1vT-I2yXbWRklxOdoLl6pgm-XUQ_b08WPG3sVw8MiK5xB_KHdw4ksu1AA-_nMSosjY5qAh8V_b8X_JOO/pub?start=false&loop=false&delayms=3000

§1.5. ეკო­ნო­მი­კის გლო­ბა­ლი­ზა­ცია

 

გლო­ბა­ლი­ზა­ცი­ის პრო­ცეს­მა დი­დი გავ­ლე­ნა მო­ახ­დი­ნა მსოფ­ლიო ეკო­ნო­მი­კა­ზე და თვი­სობ­რი­ვად შეც­ვა­ლა იგი. მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ ეროვ­ნუ­ლი ეკო­ნო­მი­კე­ბი კვლა­ვაც დიდ როლს თა­მა­შო­ბენ ქვეყ­ნე­ბის ეკო­ნო­მი­კა­ში, სა­ხელ­მწი­ფო­თა რო­ლი სუს­ტდე­ბა, იზ­რდე­ბა ტრანსნაციონალური კორპორაციების(ტნკ-ე­ბის) რა­ო­დე­ნო­ბა და მა­თი გავ­ლე­ნა. დამ­ყარ­და მსოფ­ლიო ეკო­ნო­მი­კუ­რი წეს­რი­გის ახა­ლი წე­სე­ბი. ეკონომიკის გლობალიზაციაში მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია სა­მი მთა­ვა­რი ინ­სტი­ტუ­ტის გავლენა და როლი:

1. სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­ვა­ლუ­ტო ფონ­დი, რო­მე­ლიც უზ­რუნ­ველ­ყოფს სა­ვა­ლუ­ტო კურ­სის რე­ჟიმს და გა­და­უ­დე­ბელ დახ­მა­რე­ბას იმ ქვეყ­ნე­ბი­სათ­ვის, რომ­ლე­ბიც ფი­ნან­სურ კრი­ზის­ში აღ­მოჩ­ნდნენ.

1. რე­კონ­სტრუქ­ცი­ი­სა და გან­ვი­თა­რე­ბის სა­ერ­თა­შო­რი­სო ბან­კი, რომ­ლის მთა­ვა­რი მი­ზა­ნი და ამო­ცა­ნაა მსოფ­ლი­ოს სხვა­დას­ხვა რე­გი­ო­ნებ­ში კერ­ძო ინ­ვეს­ტი­ცი­ე­ბი­სა და ეკო­ნო­მი­კის რე­კონ­სტრუქ­ცი­ი­სათ­ვის აღ­დგე­ნის ხე­ლის შეწყ­ო­ბა.
2. ვაჭ­რო­ბი­სა ტა­რი­ფე­ბის გე­ნე­რა­ლუ­რი შე­თან­ხმე­ბა – მსოფ­ლიო სა­ვაჭ­რო ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ა, (1995) რო­მელ­მაც მიზ­ნად და­ი­სა­ხა სა­ერ­თა­შო­რი­სო ვაჭ­რო­ბის ლი­ბე­რა­ლი­ზა­ცი­ა.

ეკონომიკური გლობალიზაცია   ძირითადად გამოიხატება :   ფინანსების გლობალიზაციით, ვაჭრობის გლობალიზაციით და წარმოების გლობალიზაციით.

ფი­ნან­სე­ბის გლო­ბა­ლი­ზა­ცია — ნიშ­ნავს ფი­ნან­სუ­რი ბაზ­რე­ბის და­ახ­ლო­ე­ბას, შერ­წყმას და ერ­თი­ა­ნი ფი­ნან­სუ­რი ბაზ­რის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბას, რომ­ლის დრო­საც გე­ოგ­რა­ფი­ულ მდე­ბა­რე­ო­ბა მნიშ­ვნე­ლო­ბას კარ­გავს. მი­სი ნიშ­ნე­ბი­ა:

1. ზე­ტე­რი­ტო­რი­ულ ფუ­ლის არ­სე­ბო­ბა (ევ­რო, 2002), აშშ დო­ლა­რი.
2. სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­ვა­ლუ­ტო ვაჭ­რო­ბა (ტე­ლე­ფო­ნით, ინ­ტერ­ნე­ტით, ფაქ­სით)
3. ოფ­შო­რულ ცენ­ტრე­ბის (თა­ვი­სუ­ფა­ლი ეკო­ნო­მი­კუ­რი ზო­ნე­ბის) წარ­მოქ­მნა ანუ სა­ბან­კო-­სა­ვა­ლუ­ტო ოპე­რა­ცი­ე­ბის ჩა­ტა­რე­ბა ისეთ ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე, სა­დაც ინ­ვეს­ტორს სთა­ვა­ზო­ბენ ძა­ლი­ან და­ბალ გა­და­სა­ხადს და გა­მარ­ტი­ვე­ბულ მომ­სა­ხუ­რე­ბას (მსოფ­ლი­ო­ში 500-ზე მე­ტი ოფშორული ზონაა).

ვაჭ­რო­ბის გლო­ბა­ლი­ზა­ცია

 

1. 1.    უცხ­ო­უ­რი სა­ქონ­ლის შეს­ვლა მსოფ­ლი­ოს ნე­ბის­მი­ერ ბა­ზარ­ზე. მა­გა­ლი­თად: “ნესკაფე “ 200-ზე მეტ ქვე­ყა­ნა­ში იყი­დე­ბა, რაც იწ­ვევს ად­გი­ლობ­რივ მე­წარ­მე­თა მძაფრ პრო­ტესტს და წი­ნა­აღ­მდე­გო­ბას.
2. 2.    ელექ­ტრო­ნუ­ლი ვაჭ­რო­ბა (საკ­რე­დი­ტო ბა­რა­თით, ტე­ლე­ფო­ნით, ინ­ტერ­ნე­ტით, რომლის რაოდენობამ 2008 წელს ტრი­ლი­ონ დო­ლარს გა­და­ა­ჭარ­ბა. ახლა გაორმაგებულია)

წარ­მო­ე­ბის გლო­ბა­ლი­ზა­ცია

 

ტრანს ნაციონალური კორპორაციების (ტნკ-ს) რო­ლის სწრა­ფი ზრდა და გავრცელება. თუ მსოფ­ლიო სა­ხელ­მწი­ფო­ებს და ტნკ-ებს მა­თი წლი­უ­რი შე­მო­სავ­ლის მი­ხედ­ვით და­ვა­ლა­გებთ პირ­ველ 100-ე­ულ­ში მოხ­ვდე­ბა 53 ტნკ და 47 სა­ხელ­მწი­ფო. ყვე­ლა­ზე მძლავ­რი ტნკ არის „ჯენერალ მო­ტორ­სი“, რო­მე­ლის ბიუჯეტიც  უს­წრებს და­­ნიას და ნორ­ვე­გი­ას ერთად აღებულს.

ფოტოზე-ამერიკანიზაცია

§1.6. კულ­ტუ­რის გლო­ბა­ლი­ზა­ცია

 

ადა­მი­ა­ნი იმ შემ­თხვე­ვა­ში ით­ვლე­ბა გარ­კვე­უ­ლი ეროვ­ნე­ბის წარ­მო­მად­გენ­ლად, თუ ამა­ვე ეროვ­ნუ­ლი კულ­ტუ­რის მა­ტა­რე­ბე­ლი­ა:

1. 1.        კოს­მო­პო­ლი­ტუ­რი კულ­ტუ­რა: სხვა არა­ფე­რია თუ არა და­სავ­ლე­თის, კერ­ძოდ აშ­შ-ის მა­სობ­რი­ვი კულ­ტუ­რის მთელ მსოფ­ლი­ო­ში გავ­რცე­ლე­ბა, რო­ცა ყვე­ლა­ფე­რი ეროვ­ნუ­ლი იკარ­გე­ბა (მაკ­დო­ნა­ლი­ზა­ცი­ა, კო­კა­კო­ლი­ზა­ცი­ა, ერ­თნა­ი­რი გა­და­ცე­მე­ბი მთელ მსოფლიოში- მაგ: “ვოისი”, ერ­თი და იგი­ვე მუ­სი­კა, ფილ­მე­ბი, ერ­თნა­ი­რი ღი­რე­ბუ­ლე­ბი) ყვე­ლა­ფე­რი ეს აყა­ლი­ბებს უე­როვ­ნე­ბო კოს­მო­პო­ლი­ტი ადა­მი­ა­ნის ტიპს, რი­სი მი­ზე­ზიც კულ­ტუ­რის ჰო­მო­გე­ნი­ზა­ცია ანუ ეროვ­ნულ კულ­ტუ­რე­ბის ისე­თი გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა რო­ცა იქ­ნე­ბა ერ­თი, არა­ე­როვ­ნული, კოს­მო­პო­ლი­ტუ­რი, გლო­ბა­ლუ­რი კულ­ტუ­რა.
2. 2.        პო­ლა­რი­ზა­ცია — სკეპ­ტი­კო­სე­ბი ფიქ­რო­ბენ, რომ კულ­ტუ­რის ჰო­მო­გე­ნი­ზა­ცია მი­თი­ა. გლო­ბა­ლი­ზა­ცი­ამ უკუ­შე­დე­გი მო­ი­ტა­ნა. ხდე­ბა არა კულ­ტუ­რე­ბის გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა, არა­მედ მა­თი მზარ­დი და­პი­რის­პი­რე­ბა და ეროვ­ნუ­ლი კულ­ტუ­რე­ბის და­შო­რე­ბა, ერ­თმა­ნე­თის მი­მართ მტრუ­ლად გან­წყო­ბა (ან­ტი­და­სავ­ლუ­რი გან­წყო­ბე­ბი ის­ლა­მურ სამ­ყა­რო­ში).
3. 3.        ჰიბ­რი­ზი­და­ცია — ამ ცნე­ბა­ში იგუ­ლის­ხმე­ბა ეროვ­ნუ­ლი კულ­ტუ­რე­ბის და­ახ­ლო­ე­ბა და ურ­თი­ერ­თგამ­დიდ­რე­ბა.

კულ­ტუ­რის გლო­ბა­ლი­ზა­ცი­ის ფორ­მე­ბი:

1. ტე­ლე­კო­მუ­ნი­კა­ცი­ე­ბი და ინ­ტერ­ნე­ტი
2. კულ­ტუ­რის ტნკ-ე­ბი (CNN, ABS, CBS)
3. რა­დიო და მუ­სი­კის ინ­დუს­ტრი­ა.
4. ტე­ლე­ვი­ზია (BBC, MTV)
5. ინ­გლი­სუ­რი ენის გლო­ბა­ლი­ზა­ცი­ა, რა­საც რამ­დე­ნი­მე გა­რე­მო­ე­ბამ შე­უწყო ხე­ლი.  კერძოდ:

ა) ინ­გლი­სუ­რე­ნო­ვა­ნი ქვეყ­ნე­ბის (აშშ, ინ­გლი­სი, კა­ნა­და) მძლავ­რი გავ­ლე­ნა. ბ) უძ­ლი­ე­რე­სი ეკო­ნო­მი­კა და გავ­ლე­ნა მსოფ­ლიო ბა­ზარ­ზე. გ) სა­მეც­ნი­ე­რო ინ­ფორ­მა­ცი­ე­ბის გავ­რცე­ლე­ბა ე) რეკ­ლა­მის გავ­რცე­ლე­ბა. თ) ინ­ტერ­ნე­ტი. ი) ადა­მი­ა­ნუ­რი ფაქ­ტო­რი. ეს ყვე­ლა­ფე­რი ინ­გლი­სუ­რი ენის სი­მარ­ტი­ვემ გა­ხა­და შე­საძ­ლე­ბე­ლი.

 

1.7.გლო­ბა­ლი­ზა­ცია – სი­კე­თე თუ საფრთხე

გლობალიზაციის სიკეთე

პო­ლი­ტი­კის გლობალიზაციის: გლო­ბა­ლი­ზა­ცი­ის ეპო­ქამ­დე სა­ხელ­მწი­ფო იყო „ლეგიტიმური ძა­ლა­დო­ბი­ს“ ინ­სტი­ტუ­ტი ანუ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ა, რო­მელ­საც კა­ნო­ნი­ე­რი უფ­ლე­ბა ჰქონ­და, გა­მო­ე­ყე­ნე­ბი­ნა ძა­ლა თა­ვი­სი შე­ხე­დუ­ლე­ბის მი­ხედ­ვით, ხო­ლო ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა სა­ჭი­რო და აუ­ცი­ლე­ბელ ბო­რო­ტე­ბად აღიქ­მე­ბო­და. დღეს­დღე­ო­ბით, ფრაგ­მენ­ტა­ცია ად­გილს უთ­მობს ინ­ტეგ­რა­ცი­ას პრობ­ლე­მე­ბის გა­დაჭ­რა ხდე­ბა ერ­თობ­ლი­ვად, ხში­რად კონ­სე­სუ­სის სა­ფუძ­ველ­ზე სულ უფ­რო ბევრ ქვე­ყა­ნას შო­რის ხორ­ცი­ელ­დე­ბა უვი­ზო მი­მოს­ვლა, გა­და­ად­გილ­ება სხვა­დას­ხვა ქვეყ­ნებს შო­რის, კო­მუ­ნი­კა­ცი­ე­ბი.   ეკო­ნო­მი­კის გლობალიზაციის: ფაქ­ტი­ა, რომ ყა­ლიბ­დე­ბა გლო­ბა­ლუ­რი ეკო­ნო­მი­კა.  ამა­ში დიდ როლს თა­მა­შო­ბენ ტნკ-ე­ბი. თა­ნა­მედ­რო­ვე მსოფ­ლი­ო­ში სულ უფ­რო მე­ტი ხალ­ხი მო­იხ­მარს ერ­თნა­ირ პრო­დუქ­ცი­ას. ასეთ დროს ნაკ­ლე­ბად მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ა, თუ სად არის წარ­მო­ე­ბუ­ლი ეს პრო­დუქ­ტი, უფ­რო მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია რო­მე­ლი ფირ­მის ნა­წარ­მია ის. ადა­მი­ანს შე­უძ­ლია სახ­ლი­დან გა­უს­ვლე­ლად შე­ას­რუ­ლოს სა­ვაჭ­რო და სა­ფი­ნან­სო ოპე­რა­ცი­ე­ბი.   კულ­ტუ­რის გლობალიზაციის: მიმ­დი­ნა­რე­ობს სუ­ლი­ე­რი და მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი კულ­ტუ­რის და­ახ­ლო­ე­ბის და ურ­თი­ერთ გამ­დიდ­რე­ბის პრო­ცე­სი, რაც და­დე­ბი­თი და პროგ­რე­სუ­ლი მოვ­ლე­ნა­ა. კულ­ტუ­რუ­ლი გა­უცხ­ო­ე­ბის აღ­მოფ­ხვრა ხალ­ხთა შო­რის ამ­ცი­რებს და­პი­რის­პი­რე­ბა­სა და კონ­ფლიქ­ტე­ბის საფ­რთხეს.

გლო­ბა­ლი­ზა­ცია  – საფ­რთხე

 

პო­ლი­ტი­კის გლობალიზაციის: არ­სე­ბობს ში­ში, რომ სა­ხელ­მწი­ფო­ე­ბის რო­ლის დაკ­ნი­ნე­ბა გა­მო­იწ­ვევს ქა­ოსს და ანარ­ქი­ას, მსოფ­ლიო პო­ლი­ტი­კუ­რი პრო­ცე­სე­ბი უმარ­თა­ვი გახ­დე­ბა. პო­ლი­ტი­კის გლო­ბა­ლი­ზა­ცია სი­ნამ­დვი­ლე­ში გა­მო­იწ­ვევს პა­ტა­რა ქვეყ­ნე­ბის „ჩაყლაპვას” დი­დი ქვეყ­ნე­ბის მი­ერ. სა­კუ­თა­რი ეროვ­ნუ­ლი სა­ხელ­მწი­ფოს არ­სე­ბო­ბა და სუ­ვე­რე­ნი­ტე­ტის შე­სუს­ტე­ბა უდი­დეს ეროვ­ნულ ტრა­გე­დი­ად მი­იჩ­ნე­ვა და გა­ი­გი­ვე­ბუ­ლია ერის ყო­ფნა­-არ­ყოფ­ნას­თან. ეკო­ნო­მი­კის გლობალიზაციის: მთა­ვარ საფ­რთხეს წარ­მო­ად­გენს ტნკ-ე­ბის მი­ერ ეროვ­ნუ­ლი ეკო­ნო­მი­კე­ბის შე­ვიწ­რო­ვე­ბა თან­და­თან გა­მო­დევ­ნა ბაზ­რი­დან. ტნკ-ებისა და მა­ღალ გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი ქვეყ­ნე­ბის მი­ერ გა­მოშ­ვე­ბულ პრო­დუქ­ცია უკონ­კუ­რენ­ტო­ა, რაც აფერ­ხებს ად­გი­ლობ­რი­ვი პრო­დუქ­ტის გა­სა­ღე­ბას, მი­ლი­ო­ნო­ბით ადა­მი­ა­ნი უმუ­შევ­რად რჩე­ბა ასეთ შემ­თხვე­ვა­ში სა­ხელ­მწი­ფო იძუ­ლე­ბუ­ლია გა­ა­ტა­როს პრო­ტექ­ცი­ო­ნის­ტუ­რი პო­ლი­ტი­კა (სუბ­სი­დი­ე­ბი, კვო­ტე­ბი, ტა­რი­ფე­ბი). სე­რი­ო­ზუ­ლი გლო­ბა­ლუ­რი პრობ­ლე­მაა სა­მუ­შაო ძა­ლის ინ­ტე­ნსი­უ­რი მიგ­რა­ცი­ა. ემიგ­რა­ცი­ის ქვეყ­ნე­ბი კვა­ლი­ფი­ცი­უ­რი მუ­შა ხე­ლის გა­რე­შე რჩე­ბა, ირ­ღვე­ვა სქე­სობ­რივ­-ა­სა­კობ­რი­ვი სტრუქ­ტუ­რა. იმიგ­რა­ცი­ის ქვეყ­ნებ­ში პრობ­ლე­მა ექმ­ნე­ბა ად­გი­ლობ­რივ მუ­შა­ხელს, უცხ­ო­ელ­თა მო­ძა­ლე­ბა ცვლის რა­სობ­რივ­-ეთ­ნი­კურ შე­მად­გენ­ლო­ბას, რაც ქსე­ნო­ფო­ბი­ას იწ­ვევს. კულ­ტუ­რის გლობალიზაციის: არა­და­სავ­ლუ­რი ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ის ქვეყ­ნებ­ში (ა­ზი­ა, აფ­რი­კა, ლა­თი­ნუ­რი ამე­რი­კა) გლო­ბა­ლი­ზა­ცია გა­ი­გი­ვე­ბუ­ლია ვეს­ტერ­ნი­ზა­ცი­ას­თან­ – და­სავ­ლუ­რი კულ­ტუ­რის ექ­სპან­სი­ას­თან. ყვე­ლა­ფე­რი იც­ვლე­ბა უე­როვ­ნე­ბო, კოს­მო­პო­ლი­ტუ­რი, სა­ერ­თო კულ­ტუ­რით, რო­მე­ლიც სხვა არა­ფე­რია თუ არა და­სავ­ლუ­რი კულ­ტუ­რი­სა და ცხოვ­რე­ბის წე­სის გა­ბა­ტო­ნე­ბა. მიმ­დი­ნა­რე­ობს კულ­ტუ­რის ამე­რი­კა­ნი­ზა­ცი­ა. კულ­ტუ­რის ტრან­სფორ­მა­ცია ლო­გი­კუ­რი, კა­ნონ­ზო­მი­ე­რი პრო­ცე­სია და ამ­აში არა­ნა­ი­რი საფ­რთხე და ტრა­გე­დია არ უნ­და ვე­ძი­ოთ.

§ 3.1. მშვიდობის შენარჩუნების და განიარაღების პრობლემა

  თანამედროვეობის ყველაზე დიდი პრობლემაა ბირთვული ომის თავიდან აცილება და საყოველთაო მშვიდობის უზრუნველყოფა. ამის ალბათობა ახლა გაცილებით ნაკლებით, თუმცა არა გარანტირებული. ატომური ომის საშიშროება აღარ არსებობსო – ვერ ვიტყვით – ბევრი მკვლევარი ფიქრობს, რომ ატომური ომის საშიშროება რეალურია, უბრალოდ მონაწილეები შეიცვალნენ: დაპირისპირება – “დასავლეთი-აღმოსავლეთი“ შეიცვალა “ჩრდი­ლო­ეთი-სამხრეთი“-თ. ცივი ომი დამთავრდა და დაიწყო “ცივი მშვიდობა“, რაც არანაკლებ საფრთხეს შეიცავს და ახალ პრობლემებს აჩენს.

მშვიდობისა და განიარაღების პრობლემა ცივი ომის პერიოდში

II მსოფლიო ომის შემდეგ ჩამოყალიბდა ახალი გეოპოლიტიკური წესრიგი, რომელიც ცნობილია იალტა-პოტსდამის სისტემის სახელით. მისი შინაარსი გამოიხატება სოციალისტურ და კაპიტალისტურ სამყაროდ დაყოფაში. არც ომი იყო და არც მშვიდობა. დაპირისპირება მწვავე და გლობალური გახდა იმის გამო, რომ ორივე მხარეს ბირთვული იარაღი ჰქონდა. პირველად შექმნა აშშ-მ ატომური იარაღი და გამოიყენა 1945 წ. ხიროსიმასა და ნაგასაკში (იაპონია). 1949 წ. სსრკ-მ ატომური ბომბი გამოსცადა – დაიწყო გამალებული შეიარაღება. 50-იან წლებში ბირთვული სახელმწიფო გახდა დიდი ბრიტანეთი, 1960 – საფრანგეთი, 1964 – ატომური ბომბი გამოსცადა ჩინეთმა. 70-იან წლებში ისრაელმა, 90-იან წლებში ინდოეთმა და პაკისტანმა.   მაგრამ ყველაზე დიდი საფრთხე აშშ-სთვის სსრკ იყო. დაიდო ხელშეკრულება (1963 წ.) ჰაერში, წყალში და ხმელეთზე ატომური იარაღის გამოცდის აკრძალვის შესახებ. ხელშეკრულება სტრატეგიული იარაღის შეზღუდვის შესახებ (1972-1979 წ.). მაგრამ ბირთვული ომის საფრთხე არ შენელებულა. “პერესტროიკის“ დროს დადებულმა ხელშეკრულებამ საშუალო სიშორის ატომური იარაღის ევროპიდან გატანის და იარაღის შეზღუდვის შესახებ შეამცირა ბირთვული ომის ალბათობა. ხოლო სსრ-ს დაშლამ ეს საფრთხე მინიმუმამდე დაიყვანა.

მშვიდობის შენარჩუნების და განიარაღების პრობლემა ცივი ომის შემდეგ

 

1. ფუკოიამამ – “ისტორიის დასასრული“ უწოდა ცივი ომის დამთავრებას და ბირთული კატასტროფისაგან განთავისუფლებას.

ირაციონალური და რაციონალური ძალების მუდმივი ბრძოლა დამთავრდა. დადგა საყოველთაო მშვიდობის ხანა. სამაგიეროდ საკმაოდ სერიოზული საშიშროების წინაშე დადგა სამყარო: 1)      გაიზარდა ბირთვული სახელმწიფოების რიცხვი. ატომური იარაღის შექმნაზე ინტენსიურად მუშაობენ ირანი და ჩრდილოეთ კორეა. ატომური იარაღი აღმოჩნდა ისეთ ქვეყანაში, რომელთაც ტერიტორიული კონფლიქტი აქვთ, ასევე მუსულმანურ და ტოტალიტარულ, კომუნისტურ ქვეყნებში.   2)      ბიპოლარული მსოფლიოს დაპირისპირების პოლუსები შეიცვალა: “დასავლეთი-აღმოსავლეთი“ – “ჩრდილოეთი-სამხრეთი“. განვითარებული, განვითარებადი სამყაროს დაპირისპირება კაპლანი. ასევე მრავალპოლუსიანი სამყარო (აშშ, ევროკავშირი, ჩინეთი, იაპონია, რუსეთი).   3)      პანტინგტონი – ცივილიზაციათა შესახებ.   4)      გამოიკვეთა სახიფათო ტენდენცია – რუსეთმა ადრე ნაკისრი ზოგიერთი ხელშეკრულების შესრულებაზე უარი თქვა, ცალმხრივად შეაჩერა სამხედრო ბაზების ლიკვიდაცია და ჩვეულებრივი შეიარაღების შემცირების პროგრამა. პარალელურად მიმდინარეობდა ატომური შეიარაღების ზრდა და მოდერნიზაცია.   5)      მშვიდობის მიღწევის გზაზე გადაულახავი წინააღმდეგობაა სახელმ­წი­ფო­თა­შორისი და შიდასახელმწიფოებრივი კონფლიქტების ზრდა და გამწვავება, რაც გლობალურ პრობლემად იქცა.

§ 3.2. შეიარაღებული კონფლიქტები როგორც გლობალური პრობლემა

  როგორც გლობალური პრობლემა II მსოფლიო ომის შემდეგ გაიზარდა კონფლიქტების რიცხვი, რაც გამოწვეულია: 1)      სახელმწიფოთა რაოდენობის ზრდით 2)      კოლონიების ან ტოტალიტარული ქვეყნების საზღვრები გაავლეს მეტროპოლიებმა, რამაც უამრავი ტერიტორიული კონფლიქტი წარმოშვა. 3)      სეპარატიზმი და ირედენტიზმი. სეპარატიზმი – (ახალი დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნის ან ფართო ავტონომიის სტატუსის მიღების მიზნით სახელმწიფო გამოყოფის თეორია (ობიექტური, სერიოზული მიზეზის გარეშე მაგ. ეთნიკური უმცირესობა არ წარმოადგენს დაპყრობილ, ანექსირებულ ხალხს, არ განიცდის დევნას).   ირედენტიზმი – მიზანი – ისტორიულ სამშობლოსთან ტერიტორიის მიერთებას (ირედენტა ნიშნავს დასაბრუნებელს).   სეცერია – სეპარატიზმის უკიდურესი ფორმა – მიზანი ტერიტორიის სრული გამოყოფა. ტრაიბალიზმი – ტომობრივ-კლანური კავშირების გადამწყვეტი როლი პოლიტიკურ ცხოვრებაში (აფრიკაში – რუანდაში ხუტუს და ტუტრის ტომების ბრძოლამ 1 მლნ. კაცი შეიწირა).

კონფლიქტების ხასიათი საგრძნობლად შეიცვალა:

1. დიდ სახელმწიფოებს შორის კონფლიქტები პრაქტიკულად აღარ არის (ბირთვული იარაღის შიშით).
2. შემცირდა შეიარაღებული დაპირისპირებების ხანგრძლივობა (საერთაშორისო ორგანიზაციათა და მსოფლიო თანამეგობრობის დამსახურება).
3. შეიცვალა კონფლიქტების გეოგრაფია, გადაინაცვლა, სამხრეთში.
4. კონფლიქტების უმრავლესობა ლოკალურია და ფართომასშტაბიან სამხედრო ოპერაციებს არ ითვალისწინებს.
5. დიდი სახელმწიფოები პატარა სახელმწიფოებს გავლენის ქვეშ აქცევენ არა ომით, არამედ ცივილიზებული დახვეწილი ხერხებით.

უმთავრესი საერთაშორისო კონფლიქტები

1. პალესტინის კონფლიქტი 1947 წ. ნოემბერში გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ ხმათა უმრავლესობით მიიღო რეზოლუცია – პალესტინის ტერიტორიაზე ორი დამოუკიდებელი (არაბული და ებრაული) სახელმწიფოს შექმნის შესახებ. ქ. იერუსალიმზე კი უნდა დაწესებულიყო სპეციალური რეჟიმი. 1948 წ. გამოცხადდა ისრაელის დამოუკიდებლობა, რასაც მეზობელი არაბული ქვეყნები მტრულად შეხვდნენ და 4-ჯერ განახორციელეს მის წინააღმდეგ აგრესია. ოთხივე ომში ისრაელმა გაიმარჯვა, დაეუფლა პალესტინის არაბული სახელმწიფოსთვის გამოყოფილ ტერიტორიას, ხოლო იერუსალიმი მის ხელში გადავიდა. ამის მერე არაბულმა ქვეყნებმა აღიარეს ისრაელის სახელმწიფოს დამოუკიდებლობა, ხოლო სანაცვლოდ ისრაელმა დაუბრუნა ეგვიპტეს სინას ნახევარკუნძული. დაიწყო მოლაპარაკება ისრაელსა და პალესტინის განთავისუფლების ორგანიზაციებს შორის. რის შედეგადაც ისრაელმა ცნო ღაზას სექტორისა და დასავლეთ სანაპიროს ავტონომია და მზადაა დაეთანხმოს პალესტინის დამოუკიდებელ სახელმწიფოს შექმნას, ამ საზღვრებში. გადაუჭრელია იერუსალიმის საკითხი. იგი ისრაელმა დედაქალაქად გამოაცხადა და მისი არც ერთი ნაწილის დათმობას არ აპირებს.

კვიპროსის კონფლიქტი

  1960 წლიდან ამ ქვეყანამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა. მოსახლეობა – 78% ბერძნები, 18% თურქები, დუალისტური სახელმწიფოა. 1974 წელს ბერძნებმა მოითხოვეს საბერძნეთთან შეერთება. მოახდინეს გადატრიალება და საბერძნეთთან შეერთება გამოაცხადეს. საპასუხოდ თურქეთმა ჯარი გადასხა, და ტერიტორიის 40%-ის ოკუპაცია შეძლო. ამ ტერიტორიაზე გამოცხადდა ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქული რესპუბლიკა, რომელიც მხოლოდ თურქეთმა ცნო, საბერძნეთთან შეერთების მსურველთა მცდელობა აღიკვეთა და კვიპროსის რესპუბლიკა აღდგა. თურქულმა ნაწილმა უარი თქვა კვიპროსის რესპუბლიკის სტატუსზე და ამის გამო კონფლიქტი გაჭიანურდა.

ბოსნიის და კოსოვოს კონფლიქტი

  იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ, დამოუკიდებლობა გამოაცხადა ბოსნია-ჰერცოგოვინამ. ამ ქვეყანაში 38% სერბები არიან. დამოუკიდებლობას სერბებმა მხარი არ დაუჭირეს და სერბეთთან შეერთება მოინდომეს. ამას მოჰყვა შეიარაღებული კონფლიქტი, სადაც ერთ მხარეს იყვნენ სერბები, მეორეზე ბოსნიელი ხორვატები და მუსლიმანები. გაეროს უშიშროების საბჭომ ბოსნიაში გაეროს ჯარები გაგზავნა სისხლისღვრის შესაჩერებლად. კონფლიქტი დაკონსერვდა. ქვეყანა გაიყო ორ ნაწილად: 1 – ბოსნია-ჰერცოგოვინის (მუსლიმანურ-ხორვატიული) ფედერაციად და სერბეთის რესპუბლიკად. უსაფრთხოებას გაერო იცავს.

კოსოვო

  მსგავსი პრობლემა წარმოიშვა სერბეთის ალბანელებით დასახლებულ ავტონომიურ მხარეში – კოსოვოში. ანტისერბულმა გამოსვლებმა ისეთი მასშტაბები მიიღეს ქვეყანაში, რომ სერბეთმა “ჭკუა ასაწავლა“ სეპარატისტებს და ეთნოწმენდა განახორციელა. ჩაერია ნატო ფართომასშტაბიანი ოპერაციებით. კოსოვოს მისცეს დამოუკიდებლობა და დაუწესეს გაეროს კონტროლი. რასაც არ ეთანხმება სერბეთი და რუსეთი.

სხვა კონფლიქტები

  საქართველო – რუსეთი ინდოეთი – პაკისტანი ირანი – ერაყი სომხეთი – აზერბაიჯანი მაროკო – ალჟირი

შიდასახელმწიფოებრივი კონფლიქტები უფრო ძნელი გადასაწყვეტია

  საერთაშორისო კონფლიქტების 55% მოგვარდა. ხოლო შიდა კონფლიქტების 20%.    გამოყოფენ შიდა კონფლიქტების 3 ჯგუფს

1. ეთნიკურ-რელიგიური
2. სამოქალაქო ომი (გარე ძალების პროვოცირებული, რათა მოიყვანონ მათთვის მისაღები მთავრობა)
3. არშემდგარი სახელმწიფოების (კლანურ-მაფიოზური, ნარკოტიკული კონტროლის, ეკონომიკის დარგზე) შეიარაღებული დაპირისპირება.

3.3. საერთაშორისო ტერორიზმი გლობალური პოლიტიკური პრობლემა

სახეები და ფორმები:

1. პოლიტიკური ტერორიზმი – დაკავშირებულია სახელმწიფო მოწყობასთან.
2. სოციალური ტერორიზმი – მემარცხენე-მემარჯვენე ტერორიზმი (ლენინიზმი, მარქსიზმი, ტრადიციონალიზმი).
3. ნაციონალური ტერორიზმი (სეპარატისტული).
4. მსოფლმხედველობითი – გაბატონებულ ფასეულობებსა და ნორმასთან (ფუნდამენტალისტური და სექტანტური)

ფორმები: დივერსია, გატაცება, თავდასხმა, მკვლელობა, ძარცვა (ექსპროპრიაცია), ჰაიჯეკინგი (სატრანსპორტო სახეობების ხელში აყვანა, მძევლები).

თანამედროვე ტერორორიზმი

თანამედროვე მსოფლიოში ტერორისტული აქტები მასშტაბური გახდა. ძირითადი მიზეზები: რელიგიურ-ფუნდამენტალისტური და ეთნიკურ-ტომობრივი. განსაკუთრებით საფრთხისშემცველი – აშშ-სთვის ისლამისტური ტერორისტული ორგანიზაციები: “ჯიჰად ალ ისლამი“ და “ჰამასი“ – სუნიტური, რომელთაც საღვთო ომი აქვთ გამოცხადებული. “თალიბანი“ – ავღანეთში. “ლაშქარე თაიბი“ – პაკისტანი “ჯამაათ ალ ისლამია“ – მიზანი ცენტრალური აზიის სახელმწიფოების შექმნა. “ალ ქაიდა“ – 2001 წლის 11 სექტემბერი. საფრთხე ყველგანაა – ამიტომ იძულებული ხარ გაანადგურო ტერორიზმში ეჭვმიტანილი ყველა პირი, რაც უფრო ამწვავებს კონფლიქტს. ირლანდიის ორგანიზაცია “ირა“ – მიზანი ორი ირლანდიის გაერთიანება. ბასკების “ეტა“ – 2010 წ. უარი თქვა ტერორზე. “ღმერთის არმია“ – აშშ “აუმ სენრიკიუ“ – იაპონია “რუხი მგლები“ – თურქეთში და ა. შ. ხშირია სახელმწიფოს მხარდაჭერა ტერორისტებისადმი (შეფარვით).

3. 4. დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების დაცვის პრობლემები

 რა ღირებულებები უდევს საფუძვლად დემოკრატიას? 1.საერო და საეკლესიო ხელისუფლების განცალკევება. 2.კანონის უზენაესობა 3.სოციალური პლურალიზმი და სამოქალაქო საზოგადოება. 4.წარმომადგენლობითი ორგანოები. 5.ინდივიდუალიზმი.

 

4.3. სასურსათო პრობლემები: შიმშილის გეოგრაფია.   ყველაზე ძლიერი, ძველი გლობალური პრობლემაა.

შიმშილი ორი ძირითადი ფორმით ვლინდება: 1. ქრონიკული (ნახევრადშიმშილი) – არასრული კვება; 2) სრული შიმშილი – რომელიც დაკავშირებულია ხშირად ექსტრემალურ მოვლენებთან (ომი, გვალვა და ა. შ.) და სიკვდილიანობას იწვევს. სრულფასოვანი კვების სამედიცინო ნორმები: საშუალო დღიური ნორმა:2400-2500 კკალ – აუცილებელი. 1800 კკალ-ზე ნაკლები – არასრული კვება, 1000 კკალ. – კრიტიკული ზღვარი – სრული შიმშილი. გაეროს მონაცემებით: XXI ს-ის დასაწყისში ნახევარი მსოფლიოს მოსახლეობა არასრულად იკვებება დაახლოებით 500 მლნ. კაცი, 550 მლნ-მდე სრულ შიმშილს განიცდის.

v სასურსათო პრობლემა და განვითარებადი ქვეყნები

   ეს პრობლემა ძირითადად მათ ეხებოდათ, მაგრამ “მწვანე რევოლუციის“ წყალობით ბევრმა განვითარებულმა ქვეყანამ შეძლო მთლიანად ან თითქმის მთლიანად დაეკმაყოფილებინა მოთხოვნები, თუმცა ეკოლოგიურად არასასურველი პროდუქტით (გენმოდიფიცირებული).

არასაკმარისი კვების „სარტყელია” – ტროპიკული აფრიკა და სამხრეთ აზია. პრობლემის გადაჭრაში ეხმარება ჰუმანიტარული დახმარებები. სურსათის  იმპორტის დიდი ნაწილი განვითარებადი ქვეყნებიდანაა (აშშ-60%). მოაკლდათ სსრკ-ს დახმარება.

პრობლემის გადაჭრის გზები

სასურსათო პროდუქციის  ზრდის ორი გზა არსებობს.ექსტენსიური და ინტესიური:

მაგრამ მისი სრული  გადაჭრისთვის სურსათის ზრდასთან ერთად საჭიროა  სოციალურ-ეკონომიკური, პოლიტიკური, ფსიქოლოგიურ კულტურული გარდაქმნები, რაც დიდ დროს  მოითხოვს.

ექსტენსიური სოფლის მეურნეობა: ახალი სასოფლო-სამეურნეო მიწების ათვისებას, პირუტყვის სულადობის ზრდას და საზღვაო-სარეწაო არიალის გაფართოებას გულისხმობს. ძირითადად ათვისებისთვის პერსპექტიულ მიწებად ლათინურ ამერიკის მიწები, ტროპიკები და სუბტროპიკები მოიაზრება; მაგ. ბრაზილია  გამოკვებავს 900 მილ. ადამიანს  და აფრიკის სავანების ზონაში).

ინტესიური: ეს გზა განვითარებული ქვეყნებისთვისაა დამახასიათებელი, უკანასკნელ დროს განვითარებადშიც. გულისხმობს მოსავლიანობის და სულადობის ზრდას ქიმიზაციით, მექანიზაციით, ირიგაციით, გენური ინჟინერიით, კარგი ჯიშებით. დედამიწას 33 მლრდ ადამიანის გამოკვება შეუძლია. ზოგი 12-13 მლრდ-ს ასახელებს.

4.4.    სიღარიბის პრობლემა

WWW.RU-AN.INFO 

სიღარიბე მხოლოდ ფინანსური შემოსავლების სიდიდით არ განისაზღვრება. იგი უამრავი სხვა პარამეტრისაგან შედგება: უმუშევრობის დონე, საბინაო პირობები, სამომხმარებლო კალათა, და ა. შ. სიღარიბე შეფარდებითი ცნებაა!

v  უმუშევრობა

უმუშევრად ითვლება პირი, ვისაც არ აქვს ანაზღაურებადი სამუშაო, მაგრამ აქვს სურვილი. ნახევრადუმუშევარი – დროებითი სამუშაოს მქონე.   ფუნქციური უმუშევრობა – არასპეციალობით დასაქმება.

v  პრობლემები განვითარებად ქვეყნებში გამოწვეულია: სოციალურ-ეკონომიკური, კულტურული ჩამორჩენილობით, მოსახლეობის სწრაფი ზრდით,  სოფლების დაცლით, მიწის დეგრადაციით, პროფესიის უქონლობით. ისინი ეძებენ “შავ სამუშაოს“, მიდიან მიგრაციებში, რაც იწვევს ქსენოფობიას, რასიზმს, აგრესიას იმის გამო, რომ იქაურ უმუშევრებს ართმევენ ადგილებს.

v  უმუშევრობი პრობლემა განვითარებულ ქვეყნებში ძირითადად “ფუნქციური უმუშევრობა“ – როცა კვალიფიციური კადრი ვერ პოულობს სამსახურს სპეციალობით. ადვილია “შავი სამუშაოს“ მოძებნა – აქ მოთხოვნილება დიდია, მას ავსებენ ხშირად მიგრანტები. უმუშევრებს ეძლევათ დახმარება, რაც საარსებო მინიმუმზე დიდია საგრძნობლად.

v  უსახლკარობა მომთაბარე ცხოვრებას ეწევა 120 მლნ ადამიანი. უსახლკაროა: ევროკავშირის ქვეყნებში – 3 მლნ, აშშ-ში – 2 მლნ, იაპონიაში – 200 ათასი, კანადასა და ავსტრალიაში – 150 და 100 ათასი შესაბამისად, ასევე პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში…

v  საარსებო მინიმუმი და სამომხმარებლო კალათა  საარსებო  მინიმუმი: ის აუცილებელი მინიმალური თანხა, რაც საჭიროა, რომ ადამიანმა იარსებოს, ანუ არ იშიმშილოს და ელემენტარული ყოფითი მოთხოვნილებები დაიკმაყოფილოს. სამომხმარებლო კალათა (როგორ ანაწილებს ადამიანი მიღებულ შემოსავალს): რაც ნაკლებია შემოსავალი, მით მეტი იხარჯება კვებაზე. გსნვითარებულ ქვეყნებში კი საკვებზე იხარჯება შემოსავლის 20%.დანარჩენი ხმარდება სულიერი  და მატერიალური მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებას.

 4.5 .ჯანმრთელობის დაცვის პრობლემები

უკანასკნელ ათწლეულებში გაიზარდა სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა. შემცირდა სიკვდილიანობის კოეფიციენტი, იკლო ეპიდემიებმა, დამარცხდა დაავადებები. გაიზარდა ახალი დაავადების ტენდენცია. ე. ი. ჯანდაცვა სერიოზულ გლობალურ პრობლემად დარჩა. v  სიკვდილიანობის და სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა განვითარებად ქვეყნებში ახალგაზრდების ხვედრითი წილი მაღალი. განვითარებულში ხანდაზმულთა ხვედრითი წილი გაზრდილია. სიკვდილიანობის სტანდარტიზებული მაჩვენებელი – გამოითვლება  ცალკე ასაკობრივი ჯგუფის მიმართ.თუ სიკვდილიანობის კოეფიციენტს არა მთელი მოსახლეობის არამედ ცალკეული ასაკობრივი ჯგუფის მიმართ  გამოვთვლით აღმოჩნდება, რომ განვითარებად ქვეყნებში (განსაკუთრებით უღარიბეს ქვეყნებში) სიკვდილიანობის კოეფიციენტი რამდენიმეჯერ ჭარბობს განვითარებული ქვეყნების ანალოგიურ მაჩვენებელს. ეს კოეფიციენტი პირდაპირ კავშირშია, სოციალურ, ეკონომიკურ, კულტურულ განვითარებასთან; ჯანდაცვასთან და არ არის დამოკიდებული ასაკობრივ სტრუქტურაზე. განვითარებულ ქვეყნებში სიკვდილიანობის სტანდარტის მაჩვენებელი დაბალია.   v  ჩვილთა სიკვდილიანობა – ყველაზე     მაღალია ანგოლაში, ავღანეთში. v  სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა – ყველაზე მაღალია იაპონიაში – 82 წ. საქართველოში – 76,3 წ.; სვაზილენდში – 31 წ.  ყოველ 1000 კაცზე 150 კვდება – ანგოლაში, ლიბერიაში, იაპონიაში – 3 . v  ექიმთა რაოდენობის საშუალო მაჩვენებელია– ყოველ 100000 კაცზე 300 ექიმი (ასეა ევროპაში და სხვა განვითარებულ ქვეყნებში, ასევეა  საქართველოშიც)

  v  დაავდების გავრცელების პრობლემები ძველი დაავადებები, ინფექციები (“ისპანკამ“ 20 მლნ ადამიანი იმსხვერპლა) დამარცხდა, მაგრამ არა მთლიანად. დღეს გავრცელების საფრთხე მოდის მიგრაციებიდან. მოიშალა დაავადების საზღვრები. იზრდება სიმსივნური, გულ-სისხლძარღვთა, ნერვული და ფსიქიკური დაავადები, შიდისი, ნარკომანია (კეთრით 3 მლნ კაცია დაავადებული, მათი იზოლირება ე. წ. ლეპროზორიუმებში ხდება).

v  შიდსი – გლობალური პრობლემაა. ის 1981 წ. გამოჩნდა.    2007 წ. შიდსით დაავადებულთა რაოდენობამ 39,6 მლნ ადამიანი შედგინა. განსაკუთრებით დიდი რაოდენობაა ტროპიკულ აფრიკაში. ამავე რეგიონზე მოდის შიდსით დაღუპულთა  ნახევარზე მეტი. მალარიით ყოველწლიურად 500 მლნ კაცი ავადდება, ხოლო 3-4 მლნ კვდება. შავი ჭირი – 1346–1351 წლების პანდემიამ დედამიწის მოსახლეობის 1/4 შეიწირა.მსოფლიოს არ ახსოვს უფრო დიდი სიკვდილიანობა, ევროპაში ზოგიერთ ქალაქში მხოლოდ 10-15% გადარჩა.ეს დაავადება ახლა იშვიატად გვხვდება .უკანასკნელად 1994 წელს ინდოეთში დაფიქსირდა.

4.6.განათლების პრობლემები

უაღრესად მნიშვნელოვანია და მრავლისმომცველი. როცა უწიგნურობაზეა -წერა-კითხვის უცოდინართა  საუბარი, ( იგულისხმება  15 წელს ზემოთ მოსახლეობა). 1 მლრდ-ზე მეტმა ადამიანმა არ იცის წერა-კითხვა. 95,6% – განვითარებად ქვეყანაზე მოდის. აშშ-ს “ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველო“-ს მონაცემებით მსოფლიოში სულ 4 ქვეყანაა, სადაც მოზრდილ მოსახლეობაში წერა-კითხვის ცოდნის ასპროცენტიანი მაჩვენებელია. მათ შორის: 1. ლუქსემბურგი,  2. ნორვეგია, 3. ფინეთი, 4. საქართველო. ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი – ბუტანი, ავღანეთი, ბურკინა-ფასო.

v  დაწყებითი და საშუალო განათლება სავლედბულო და  უფასოა, მაგრამ მილიონობით განვითარებადი ქვეყნის ბავშვი ვერ ახერხებს სკოლაში სიარულს. პრობლემაა არა მარტო მოუხერხებლობა, არამედ ხარისხი. მნიშვნელოვან პრობლემას წარმოადგენდა ის, რომ   ყოფილი სსრკ-ს ქვეყნებიში არსებობდა– ფუნქციური უწიგნურობა . ფუნქციური უწიგნურობის შემთხვევაში მოქალაქე თითქოს იღებს  განათლებას, მაგრამ საერთაშორისო სტანდარტებს ბევრად ჩამორჩება.

მსოფლიოს  დღის წესრიგში დადგა ევროპისა და ამერიკის დონესთან გათანაბრება და ერთიანი საგანმანათლებლო სივრცის შექმნა.   განათლების ზოგადი პრინციპების და სტანდარტების შეცვლასთან ერთად არ უნდა მოხდეს ეროვნულ საგანმანათლებლო პროგრამასა და მშობლიურ ენასა და ლიტერატურაზე უარის თქმა.!

v  უმაღლესი განათლების პრობლემებიდან მტავარია   განათლების ხარისხი და პრაქტიკული მოთხოვნილებებთან შესაბამისობა. ამჟამად მიმდინარეობს უმაღლესი განათლების რეფორმა. (ე. წ. ბოლონიის პროცესი).  რომლის მიზანია , ამ  მ პროცესში ჩართული ნებისმიერი ქვეყნის  უნივერსიტეტის სტუდენტმა დაუბრკოლებლად განაგრძოს  სწავლა  სხვა ქვეყნის უნივერსიტეტში, ხოლო დიპლომი ევროპის ნებისმიერი ქვეყნისთვის ვარგისი იყოს.

4.7.კრიმინალური პრობლემები. დანაშაულის გეოგრაფია

1. ძალადობრივი დანაშაული (დივერსია, ტერორიზმი, მკვლელობა და ა. შ.). მკვლელობა ყველაზე მეტია კარიბის ზღვის აუზის ქვეყნებში. ყოველ 100 ათას ადამიანზე 40 მკვლელობაა. ყველაზე ცოტაა იაპონიაში, სინგაპურში, ჰონკონგში, სპარსეთის ყურის არაბულ ქვეყნებში.
2. საკუთრების ხელყოფის, “კანონიერი ქურდობის“ ინსტიტუტი სსრკ-ს სივრცეში.
3. საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევის (მოძრაობის წესები, ნაგვის დაყრა…).
4. ნარკობიზნესი: ჰეროინი – ავღარეთი, პაკისტანი, ბირმა, ტაილანდი, ლაოსი; ჰაშიში, მარიხუანა – აფრიკა, მექსიკა; კოკაინი – კოლუმბია, ეკვადორი, პერუ, ბოლივია.
5. ტრეფიკინგი – მსხვერპლი  ყოველწლიურად 1 მლნ კაცი. მიმღები ქვეყნები – გერმანია, იტალია, ჰოლანდია, ესპანეთი, საბერძნეთი, ახლო აღმოსავლეთი.დონორი ქვეყნები–რუსეთი უკრაინა, ბელორუსი,მოლდოვა, რუმინეთი, ბულგარეთ.
6. კორუფცია – პირველ რიგში პოლიტიკური კორუფცია.ყველაზე ნაკლებად კორუფციული სკანდინავიის ქვეყნებია. პრობლემური – პოსტსაბჭოთა სივრცე .

 

1. 4.8.განვითარებადი ქვეყნების ეკონომიკური ჩამორჩენილობის პრობლემა

  სამყაროსთვის ერთ-ერთი ყველაზე მწვავე და ძნელად დასაძლევი პრობლემაა  განვითარებადი ქვეყნების ეკონომიკური ჩამორჩენილობის პრობლემა. ეს პრობლემა გლობალურია და სერიოზულ საფრთხეს უქმნის მთელ მსოფლიოს.  იგი სერიოზულ პრობლემებს უქმნის სამყაროს და მისი გადაჭრის გზები მოითხოვს მსოფლიოს ქვეყნების კომპლექსურ, ერთობლივ ძალისხმევას.

განვითარებად ქვეყნებს მიეკუთვნება  150 ქვეყანა, მათ შორის უმეტესი   ყოფილი კოლონიაა,  ასევე აზიისა და ლათინური ამერიკის ქვეყნები.    ამ ქვეყნებს მესამე სამყაროს ქვეყნებს უქოდებდნენ . ტერმინი “მესამე სამყარო“ ცივი ომის პერიოდში წარმოიშვა. ამ დროს არსებობდა განვითარებული კაპიტალისტური- ანუ “პირველი სამყაროს “, სოციალისტური , ანუ “მეორე სამყაროს” და დანარჩენი “მესამე სამყაროს“ ქვეყნები. სოციალისტური სამყაროს დაშლის შემდეგ სხვაგვარ დაყოფას იყენებენ, გამოყოფენ ბირთვის, პერიფერიულ და ნახევრად პერიფერიულ ქვეყნებს.

1. ბირთვი-  პირველი სამყარო – განვითარებული + ზოგიერთი ყოფილი სოციალისტური ქვეყანა;
2. ნახევრადპერიფერიული ქვეყნები – რომლებიც განვითარებადიდან განვითარებულში გადავიდნენ (ნავთობმომპოვებელი არაბული და ე. წ. ახალი ინდუსტრიული ქვეყნები), ასევე ყოფილი სოციალისტური ქვეყნები;
3. პერიფერიული ქვეყნები – მესამე სამყარო – განვითარებადი ქვეყნები, რომელთაც “გლობალური სამხრეთი“ უწოდეს.

განვითარებადი ქვეყნების პოტენციალი და ეკონომიკური მდგომარეობა

განვითარებადი ქვეყნების ჩამორჩენილობა განპირობებულია ისტორიული, კულტურულ-პოლიტიკური, სოციალური თავისებურებებით. განვითარებადი ქვეყნების ბუნებრივი რესურსული პოტენციალი ბევრად მეტი აქვთ, ვიდრე განვითარებულს. მაგალითად, ნავთობის 90%-ზე მეტი, ბუნებრივი აირი 70%, ფერადი ლითონი დ 70%, შავი ლითონი დ 60%. ასევე აღდგენადი რესურსების უდიდესი მარაგი (მიწის, წყლის, ტყის) ასევე აგროკლიამტური, თუმცა ისინი ნაკლებად იყენებენ ამ უპირატესობას. ხდება რესურსების დატაცება-ექსპლუატაცია, რაც იწვევს მიწის დეგრადაციას და ეკოლოგიურ პრობლემებს. ეს ქვეყნები (განვითარებადი) მსოფლიოს მეურნეობაში ექსპორტიორები არიან და რესურსების გამოლევა კიდევ უფრო ცუდ მდგომარეობაში აყენებს მათ. გარდა ამისა იზრდება ნედლეულის ფასი, რაც მზა პროდუქციის ფასს ზრდის და ეს კი ზრდის ეკონომიკურ დისპროპორციას განვითარებულ და განვითარებად სამყაროებს შორის. მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ განვითარებადი სამყაროს ჩამორჩენის მიზეზი მათი კულტურული ჩამორჩენილობაა, შრომის დაბალი კულტურა და ტრადიციები. ამიტომ მიზეზები თავის თავში უნდა ეძებონ. გამოსავალი თვითგარდაქმნაა. თვითონ განვითარებად ქვეყნებში ამ აზრს არ იზიარებენ და მთავარ დამნაშავედ დასავლეთის ქვეყნებსა და მეურნეობის ლიბერალიზაციას მიიჩნევენ. ფიქრობენ, რომ საჭიროა ახალი ეკონომიკური წესრიგი და მეტი დახმარება დასავლეთის ქვეყნებისაგან.

დაპირისპირება მდიდარი  ჩრდილოეთი- ღარიბი სამხრეთი

რუკაზე -მდიდარი ჩრდილოეთი,ღარიბი სამხრეთი

ცივი ომის დამთავრების შემდეგ პოლუსები “დასავლეთი-აღმოსავლეთი“ შეიცვალა “ჩრდილოეთი-სამხრეთით“. ცივი ომის დამთავრების შემდეგ განვითარებად სამყაროში ბევრგან გაუარესდა მდგომარეობა: 1) მოაკლდათ დახმარება სსრკ-დან; 2) კრახი განიცადა ეკონომიკური განვითარების ე. წ. მესამე გზამ (ერთი იყო კაპიტალისტური, მეორე სოციალისტური, მესამე განვითარებადი). ეს ქვეყნები საბაზრო ეკონომიკისაკენ შებრუნდნენ და უფრო მეტად აღმოჩნდნენ სავალალო მდგომარეობაში. 3) ათწლიანმა რეფორმამ, რომელსაც მსოფლიო ბანკი ახორციელებდა შედეგი ვერ გამოიღო.

 მეცნიერები ასკვნიან, რომ ტრიუმფს ჩრდილოეთში მოყვა კრახი სამხრეთში. განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობაა უღატაკეს ქვეყნებში (სულ 40 ქვეყანა, 28 ტროპიკულ აფრიკაში). გაუსაძლისი მდგომარეობის გამო  ღარიბი ქვეყნებიდან  მოსახლეობა მიდის მიგრაციაში  მდიდარი ჩრდილოეთის ქვეყნებში(ხშირად არალეგალურად), რაც უფრო ძაბავს მდგომარეობას, აჩენს კონფლიქტებს .პრ  ოგნოზით: განვითარებადი სამყარო მიაწყდება განვითარებულს რაც გააღრმავებს დაპირისპირებას და კონფლიქტებს დაიწყება ანარქია! სწორედ ეს ანარქია იქნება მსოფლიო წესრიგის დამანგრეველი და ყველაზე დიდი საშიშროება კაცობრიობისათვის  (რობერტ კაპლანი- წიგნი”მომავალი ანარქია”).

5.1.გლობალური დემოგრაფიული პრობლემები

 

                              მოსახლეობის დინამიკის ზოგადი სურათი.

მოსახლეობის ზრდა განსხვავებულ პრობლემებს აჩენს სხვადასხვა ქვეყნებში.

ქვენოთ მოცემული  ბმულის საშუალებით აუცილებლად ნახეთ(ძალიან საინტერესოა)  ფილმი “მოსახლეობის  დემორაფიული პრობლემები”

https://www.facebook.com/paraleli42/videos/149926156881511

https://www.facebook.com/paraleli42/videos/149926156881511

პრობლემები განვითარებულ ქვეყნებში

დემოგრაფიული დაბარების რუკა

დეპოპულაცია,მისი გამომწვევი მიზეზები და პრობლემები:

მიზეზები: ქალის როლი საზოგადოებაში,ქალის ემანსიპაციი ხარისხი, ოჯახის დაგაგმვის სტილი, ქორწინების მაღალი ასაკი( 30 წლის  ზევით), კარიერა, სამედიცინო მომსახურების მაღალი დონე,  კონტრაცეპტივები,  რელიგიის მომდევრების სიმცირე, ქალაქური განსახლების სიჭარბე, მაღალი  სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა(რის გამოც ახალგაზრდების ხვედრითი წილი დაბალია), ნარკოტიკები, შიდცი  პანდემია და ა.შ.

დეპოპულაციის შედეგად გამოწვეული პრობლემები  1) შობადობის დაბალი დონე (დეპოპულაცია) 2) ხანდაზმულთა ხვედრითი წილის ზრდა (დემოგრაფიული დაბერება; 3) სამუშაო ძალის დეფიციტი; 4) იმიგრანტ მოსახლეობაში განვითარებადი სამყაროდან ჩასული სხვადასხვა რასის ადამიანების რიცხვის ზრდა და ამის გამო წარმოქმნილი პრობლემები :  რასიზმი, ეთნოკონფლიქტები,უმუშევრობა,კრიმინალის ზრდა, ქალაქებში  ემიგრანტთა კვარტლების ზრდა(მაგ.ჩაინატაუნები), “არაფორმალური ქალაქების”- ბიდონვილების ზრდა,9)  არალეგალური მიგრაციების ზრდა და სხვა

განვითარებული სამყაროს თითქმის ყველა ქვეყანა დემოგრაფიული გადასვლის IV ფაზაშია (როცა შობადობის კოეფიციენტი დაბალია, ხოლო სიკვდილიანობის კოეფიციენტი მაღალი) იცვლება მოსახლეობის სტრუქტურა, იზრდება ხანდაზმულთა ხვედრითი წილი და შესაბამისად შ. კ. (უახლოვდება) ს. კ.-ს და ბუნებრივი მატება = 0.   ბოლო ეტაპზე სიკვდილიანობის კოეფიციენტი  მეტია შობადობის კოეფიციენტზე  და იწყება დეპოპულაცია. განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობაა ევროპაში.  შობადობის მატება ხდება  იმიგრანტების ხარჯზე. სამაგიეროდ ემიგრანტების მომატების გამო  იწყება რასიზმი, ეთნოპრობლემები და სხვ . მუშავდა დემოგრაფიული პოლიტიკა , რომელიც შობადობის წახალისებას  გულისხმობს( ფულადი, ადმინისტრაციული   და სხვა საშუალებებით). 

ასეთ ქვეყნებში მომავალში ადგილობრივები შეიძლება უმცირესობაში აღმოჩნდნენ. ყოფილ სოციალისტურ ქვეყნებში დეპოპულაციას ემიგრაციებიც დაემატა და მკვეთრად შემცირდა მოსახლეობის რიცხვი. როცა ბუნებრივ კლებას ემატება მექანიკური კლებ,ა მდგომარეობა კატასტროფულია (ასეთია საქართველოც, სადაც ყოველწლიურად მოსახლეობა 40000 კაცით მცირდება მექანიკური მოძრაობით).

პრობლემები განვითარებად ქვეყნებში: (აზია, აფრიკა, ლათინური ამერიკა)

დემოგრაფიული აფეთქების რუკა

პრობლემების გამომწვევი მიზეზები:

 განვითარებად  ქვეყნებში შობადობის მაღალი დონე და      “დემოგრაფიული აფეთქება” ანუ , მოსახლეობის მკვეთრი მატება სერიოზულ პრობლემას უქმნის, როგორც ამ ქვეყნებს ასევე, მთლიანად სამყაროს. 

პრობლემების გამომწვევი მიზეზები: განათლების დაბალი დონე,   სამედიცინო მომსახეურების დაბალი ხარისხი(ან არქონა), სქესობრივ- ასაკობრივი სტუქტურაში ახალგაზრდების მაღალი ხვედრითი წილი, დაბალი ქორწინების ასაკი, ქალის უუფლებობა,ოჯახის დაგეგმვაში მისი იგნორირება, რელიგია, ტრადიციები,  სასოფლო დასახლებების სიჭარბე, მეურნეობის სტილი(ყველა ბავშვი ახალი მუშახელია მიწის დასამუშავებლად)და სხვ.

პრობლემები:

1)მოსახლეობის უკონტროლო ზრდა; 2) მოსახლეობის გაორკეცება 20-25 წელში; 3) ახალგაზრდების ხვედრითი წილის ზრდა და აქედან პრობლემები განათლებისა და დასაქმების კუთხით; 4) უმუშევრობა და სიღარიბე; 5) მასობრივი მიგრაციები ქვეყნის შიგნით და გარეთ; 6) შიმშილის საფრთხე; 7) სურსათის პრობლემა; 8) მიწის დეგრადაცია  9)სიკვდილიანობის ზრდა 10) სასურსათო რესურსების  დეფიციტი.  11)  ეპიდემიები12) ჩვილ ბავშვთა სიკვდილიანობა13) დაბალი სიცოცხლის საშუალო  ხანგრძლივობა.14 ქალაქების უკონტროლო ზრდა.15)კრიმინალის ზრდა  და სხვ.

პლანეტის გადამეტსახლების საფრთხე (დედამიწა ვერ შეძლებს ენერგომომარაგებას და გამოკვებას!).

ყველაზე მაღალი შობადობაა   ბანგლადეშში, აფრიკაში ზაირი, გვინეა-ბისაუ, ლიბერია, ნიგერია..

:ფერტილობის “ასაკი არის ასაკი როდესაც ადამიანი რეპროდუქციის ასაკშია, ანუ შეუძლია გააჩინოს შვილი.     “ფერტილობის“ მიხედვით (შვილების რაოდენობით 1 ქალზე) : [პურველ ადგილზეა მალი  7,38; უგანდა 6,8 მსოფლიოს  საშუალო მაჩვენებელია 2,4 ბავშვი. უკანასკნელ ადგილზე  ჰონკონგი, აომინი(ჩინეთი), სინგაპური და ტაივანი, რადგან აქ ძირითადად ქალაქის მოსახლეობაა.

პროგნოზით ,2050 წლისათვის პირველ ათეულში  ადგილს განვითარებული ქვეყნებიდან  მხოლოდ აშშ ინარჩუნებს. დანარჩენი ქვეყნები იქნებიან:ინდოეთი, ჩინეთი, პაკისტანი,ნიგერია, ინდონეზია,ბრაზილია ბანგლადეში,ეთიოპია,კონგო(ზაირი). უმუშევართა რიცხვი 2050 წლისათვის 3მლრდ 150 მილიონი იქნება.

დემოგრაფიული დატვირთვა = 15 წლამდე ასაკის ბავშვების რაოდენობა  გაყოფილი შრომის­უ­ნა­რი­ანი ასაკის რაოდენობაზე. ხშირად განვითარებად სამყაროში 15 წლამდე ასაკის მოსახლეობა მეტია ვიდრე შრომისუნარიანი მოსახლეობა.

 

 5.2. მიგრაციის პრობლემები

 

ტესტები გეოგრაფიაში

https://www.blogger.com/navbar/5969405052184551293?pa=7231852787983822699&origin=https://codna-magnolia.blogspot.com&usegapi=1&jsh=m%3B%2F_%2Fscs%2Fabc-static%2F_%2Fjs%2Fk%3Dgapi.lb.en.H0R5hnEJFgQ.O%2Fd%3D1%2Frs%3DAHpOoo9sMW3biwZqLR-weMeFfAeYoZsLKA%2Fm%3D__features__#id=navbar-iframe&_gfid=navbar-iframe&parent=https%3A%2F%2Fcodna-magnolia.blogspot.com&pfname=&rpctoken=13387575

magnolia

ტესტები(me11 kl)

ტესტები გეოგრაფიაში

მე-11 კლასი (ვარიანტი I)
მოსწავლე -(გვარი, სახელი)
კლასი—

ინსტუქცია:
თოთოეულ კითხვაზე მოცემულია 3 ან 4 სავარაუდო პასუხი. მათგან მხოლოდ ერთია სწორი.თითოეული დავალება ერთი ქულით ფასდება:

1. საზოგადოებრივი გეოგრაფიის დისციპლინას არ მიეკუთვნება:
ა. ლანდშაფტმცოდნეობა
ბ. მოსახლეობის გეოგრაფია
გ. სოციალური გეოგრაფია
დ. პოლიტიკური გეოგრაფია

2. ჩამოთვლილი ტერმინებიდან რომელი შეესაბამება „ბუნებრივ გარემოს“
ა.ბუნებრივი გარემოს ის ელემენტები, რომელიც მოქმედებს ადამიანსა და მის სამეურნეო საქმიანობაზე
ბ. ბუნებისა და გარემოს ურთიერთდამოკიდებულება რომელშიც იგულისხმება ბუნებრივი პირობებისა და რესურსების რაციონალური გამოყენება.
გ. ბუნებრივი ან უმნიშვნელოდ გარდაქმნილი აბიოტური და ბიოტური კომპონენტების ერთობლიობა.

3. რომელი ტერმინი ასახავს გაუდაბურებას.?
ა. ნახევარუდაბნოს ფართობის ზრდა.
ბ. ადამიანის მიერ საცხოვრებელი გარემოს მიტოვება
გ. არქტიკული უდაბნოების ზრდა

4. რომელია სათბობ-ენერგეტიკული რესურსი?
ა.ტორფი ბ.დიზელი გ. ტუფი დ. გრაფიტი,

5. ჩამოთვლილი ქვეყნებიდან რომელი მიეკუთვნება აზიის კონტინენტს?
ა. ინდოეთი ბ. ლიბერია გ. ურუგვაი დ. ალჟირი

6. რომელი რეგიონისთვის არის დამახასიათებელი უარყოფითი ბუნებრივი მატება?
ა. ჩრდ.აფრიკა ბ. სამხრ.დას.აზია გ. ავსტრალია გ. აღმ. ევროპა

7. ჩამოთვლილთაგან რომელი ქვეყანა ხასიათდება ერთ სულ მოსახლეზე მაღალი ეშპ-ით.
ა. ინდოეთი ბ. ნიგერია გ. ჩინეთი დ. კუვეიტი

8. ჩამოთვლილთაგან მმართველობის ფორმის მიხედვით რომელი სახელმწიფო წარმოადგენს მონარქიას?
ა. ირლანდია ბ. იტალია გ. საფრანგეთი დ. შვედეთი

9. ჩამოთვლილთაგან რომელ ქვეყანაში ჭარბობს სქესობრივ-ასაკობრივ სტრუქტურაში ბავშვების ხვედრითი წილი?
ა. ისრაელი ბ. ბანგლა-დეში გ. ავსტრალია დ. კანადა

10. რა არის ექსპანსია?
ა. აგრესია, მძიმე სახელმწიფო დანაშაული
ბ. საერთაშორისო სისტემა
გ. სახელმწიფო ტერიტორიის გაფართოება და გავლენის სფეროს გავრცელება სხვა ქვეყნებსა და ხალხებზე.

11. ტერიტორიული მოწყობის მიხედვით რომელი სახელმწიფო არ არის ფედერაციული?
ა. გერმანია ბ. შვეიცარია გ. კანადა. დ. შვედეთი

12. რომელი ქვეყნები არ არიან ევროკავშირში გაერთიანებული?
ა. ავსტრია, შვედეთი, ფინეთი
ბ. შვეიცარია, ნორვეგია, ისლანდია
გ. საფრანგეთი, ნიდერლანდები, ლუქსემბურგი

13. რამდენჯერ მოხდა „ნატოს გაფართოება?
ა. 6-ჯერ ბ. 5-ჯერ გ. 7-ჯერ

14. ევროკავშირის ძირითად დოკუმენტს, რომელშიც განსაზღვრულია წევრ სახელმწიფოთა სამართლებრივი ,პოლიტიკური, ეკონომიკური და სხვა ვალდებულებები ეწოდება:
ა. მაასტრიხტის შეთანხმება
ბ. რომის შეთანხმება
გ. ამსტერდამის შეთანხმება
დ. მიერთების შეთანხმება

15. ჩამოთვლილთაგან რომელი არ არის გაეროს ოფიციალური ენები?
ა. არაბული, ესპანური, ინგლისური
ბ. რუსული, ფრანგული, გერმანული
გ. ჩინური, არაბული, ინგლისური

ტესტები გეოგრაფიაში
მე-11 კლასი
(ვარიანტიII)
მოსწავლე (გვარი, სახელი):
კლასი:

ინსტუქცია:
თოთოეულ კითხვაზე მოცემულია 3 ან 4 სავარაუდო პასუხი. მათგან მხოლოდ ერთია სწორი.თითოეული დავალება ერთი ქულით ფასდება:

1.რომელი არ არის საბუნებისმეტყველო-საზოგადოებრივი გეოგრაფიის
დისციპლინა?
ა.სოციალური გეოგრაფია
ბ.რეგიონული გეოგრაფია
გ.ქვეყნების გეოგრაფია
დ.ოკეანეების გეოგრაფია

2.ამოწურვად აღდგენად რესურსს განეკუთვნება:
ა.მტკნარი წყალი ბ. ნიადაგი გ. რკინის მადანი დ. მზის ენერგია

3. ახალ ინდუსტრიულ ქვეყნებს მიეკუთვნება:
ა. მალაიზია ბ. იაპონია გ. უკრაინა დ. ჩინეთი

4. ეკონომიკურად აქტიური მოსახლეობა არის მოსახლეობა :
ა. რომელსაც აქვს მუშაობის სურვილი და უნარი
ბ. ვინც აქტიურად ჩართულია სამეურნეო საქმიანობაში
გ. ბიზნეს სექტორში დასაქმებულები

5. სეცესია არის :
ა. ნაციონალიზმი
ბ. სეპარატიზმის აგრესიული ფორმა
გ. სეპარატიზმის ფორმა, რომლის მოთხოვნაა სრული გამოყოფა.

6. რომელი რეგიონისთვის არის დამახასიათებელი დეპოპულაცია?
ა. რუსეთის ევროპული ნაწილისთვის
ბ. ახლო აღმოსავლეთისთვის
გ. ლათინური ამერიკისთვის

7. რა არის ექსპანსია?
ა.აგრესია, მძიმე სახელმწიფო დანაშაული.
ბ. საერთაშორისო სისტემა
გ. სახელმწიფო ტერიტორიის გაფართოება და გავლენის სფეროს გავრცელება სხვა ქვეყნებსა და ხალხებზე.

8.ევროკავშირის ძირითად დოკუმენტს (რომელშიაც განსაზღვრულია წევრ სახელმწიფოთა სამართლებრივი ,პოლიტიკური, ეკონომიკური და სხვა ვალდებულებები)
ა.მაასტრიხტის შეთანხმება
ბ.რომის შეთანხმება
გ.ამსტერდამის შეთანხმება
დ. მიერთების შეთანხმება

9.ევროკავშირის დევიზია
ა.ძალა ერთობაშია
ბ.ერთიანი ევროპა
გ,ძლიერი ევროპის ერთიანობა
დ. ერთიანობა მრავალფეროვნებაში

10. ევროკავშირის ჰიმნი-ბეთჰოვენის მე9 სიმფონიიდან სრულდება
ა. გერმანულ ენაზე
ბ. ინგლისურ ენაზე
გ, ლათინურ ენაზე
დ. სრულდება ტექსტის გარეშე

11. ჩამოთვლილთაგან რომელი არაა გაეროს მთავარი ორგანო?
ა. გენერალური ასამბლეა
ბ. უშიშროების საბჭო
გ. საერთაშორისო სასამართლო
დ. ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო

12. გაეროს დამფუძნებელ სახელმწიფოთა რაოდენობა იყო:
ა.51 ბ. 49 გ. 50 დ.192

13. რომელი რეგიონის ორგანიზაციას წარმოადგენს „ასეანი“
ა. სამხ, აღმოსავლეთ აზიის სახელმწიფო
ბ. სამხ. დას. აზიის სახელმწიფო
გ. არაბული ქვეყნები

14. ნატოს ორგანიზაცია შეიქმნა ბრიუსელში
ა.1949 წ. ბ.194 5 წ. გ.1955 წ. დ. 1991 წ
15. რომელია მაღალი ურბანიზაციისა და მოსახლეობის დაბალი სიმჭიდროვის ქვეყნების წყვილი?
ა. ჩინეთი და იაპონია
ბ. კანადა და ავსტრალია
გ. აშშ და ნიდერლანდები

ტესტები(მე7 კლ)

(ვარიანტი პირველი)
მოსწავლე-
ინსტრუქცია
(თითოეულ კითხვაზე მოცემულია ოთხი პასუხი, მათგან მხოლოდ ერთია სწორი. ტესტში უნდა აირჩიო ერთი მათგანი და საკონტროლო ფურცელზე გადაიტანო სწორი პასუხის შესაბამისი ციფრი და ასო. თითოეული დავალება ფასდება 1 ქულით)
1 რა ეწოდება კლიმატურ რუკას?
ა. ზოგადგეოგრაფიული. ბ.თემატური გ. საველე დ.სასწავლო

2 . რომელი ნიშანი არ არის დამახასიათებელი მერიდიანისათვის ?
ა. ყველა მერიდიანი იკრიბება დადამიწის მაგნიტურ პოლუსებთან
.ბ. ყველა მერიდიანის სიგრძე ერთმანეთის ტოლია
გ. ყველა მერიდიანის ერთგრადუსიანი რკალის სიგრძე ტოლია
დ.ყველა მერიდიანი ეკვატორს მერთი კუთხით გადაკვეთს.

3. რა ეწოდება რუკას საომლის მასშტაბია 1: 1000000 თან?
ა.წვრილმასშტაბიანი ბ.მსხვილმასშტაბიანი გ. საშუალომასშტაბიანი
დ. ტოპოგრაფიული?
4 . რომელი არ არის გეოგრაფიული გარსისთვის დამახასიათებელი კანონზომიერება?
ა.ზონალურობა ბ. ნივთიერებათა ცვლა გ.ნალექების ცვლა
დ. მთლიანობა
5. სემიარიდული ჰავა ნიშნავს:
ა. ნახევრადტენიანს ბ.ნახევრადმშრალს გ.ტენიანს დ. მშრალს
6. რა არის ურბანიზაცია ?
ა. ქალაქების გამრავლება რეგიონში ბ, ქალაქის მოსახლეობისზრდა
გ. ქალაქის განაშენიანება დ. ქალაქის მოსახლეობისა და ქალაქის ზრდა.
7. რომელი ბუნებრივი ზონა არ გვხვდება სუბარქტიკულ სარტყელში:
ა.ტუნდრა ბ. ტაიგა დ. ტყე-ტუნდრა

8 .რომელი ბუნებრივი ზონა არ გვხვდება ზომიერ კლიმატურ სარტყელში?
ა.ტაიგა ბ. სავანები გ.შერეული ტყეები დ. სტეპები

9. რომელია საზოგადოებრივ-საბუნებისმეტყველო გეოგრაფიის შემსწავლელი ციპლინა? ა, პოლიტიკური გეოგრაფია
ბ, მოსახლეობის გეოგრაფია გ. ეკონომიკური გეოგრაფია
დ, რეგიონული გეოგრაფია

10 .რომელია მსოფლიოში ყველაზე დიდი დაბლობი:
ა. მისისიპის ბ ორინოკოს გ. მესოპოტამიის დ. ამაზონის

ტესტები გეოგრაფიაში(მე7 კლ.)
(ვარიანტი მეორე)
მოსწავლე-( სახელი,გვარი)
კლასი–
ინსტრუქცია
(თითოეულ კითხვაზე მოცემულია ოთხი სწორი,მათგან მხოლოდ ერთია სწორი. ტესტში უნდა აირჩიო ერთი მათგანი და საკონტროლო ფურცელზე გადაიტანო სწორი პასუხის შესაბამისი ციფრი და ასო. თითოეული დავალება ფასდება 1 ქულით)
1. ტროპიკი ეწოდება:
ა. 66,5 გრადუსიან პარალელს
ბ. 23,8 გრადუსიან პარალელს
გ. მზის ზენიტური მდებარეობის საზღვარს
დ. ეკვატორის პერპენდიკულარულად გავლებულ წრეხაზს.

2. შეარჩიეთ ის განმარტება რომელიც სამართლიანია ეკვატორისთვის;
ა. იგი წარმოადგენს თარიღთა შეცვლის ხაზს,
ბ. მისი სიგრძე ნებისმიერი მერიდიანის სიგრძის ნახევრის ტოლია.
გ. ყველაზე გრძელი პარალელია
დ, არცერთი პასუხი არაა სწორი,

3. რა ეწოდება რუკას რომლის მასშტაბია 1: 100000?
ა. წვრილმასშტაბიანი
ბ. მსხვილმასშტაბიანი
გ. საშუალომასშტაბიანი
დ.ტოპოგრაფიული

4.რომელი არ არის გეოგრაფიული გარსი?
ა.ტროპოსფერო ბ.ლითოსფერო. გ.ჰიდროსფერო დ. ატმოსფერო?
5. რას რას ნიშნავს ტერმინი არიდული?
ა.ტენიანს ბ, მშრალს გ. ცხელს დ. ზომიერად მშრალს

6. რომელია საზოგადიებრივი გეოგრაფიის შემსწავლელი დისციპლინა?
ა.გეოლოგია ბ. ქვეყანათმცოდნეობა გ. მოსახლეობის გეოგრაფია
დ.ლანდშაფტმცოდნეობა
7. რომელი ბუნებრივი ზონისთვის არის დამახასიათებელი მცენარეების ძირითადი სახეობები :- მღიერები და ხავსები.?
ა. ტყეტუნდრაში ბ. ტაიგაში გ. ტყესტეპში დ.ტუნდრაში

8.რომელი ბუნებრივი ზონა არ გვხვდება ზომიერ კლიმატურ სარტყელში?
ა. სავანები ბ. ტაიგა გ. ტყესტეპი დ. სიმაღლებრივი სარტყლები

9. რომელია მსოფლიოში ყველაზე დიდი ნახევარკუნძული?
ა. კალიმანტანი ბ.გრენლანდია გ.არაბეთის დ. ლაბრადორის

10. რამდენი ძირითადი კლიმატური სარტყელია დედამიწაზე?
ა. .5 ბ.6 გ.7 დ.13

ტესტები გეოგრაფიაში

ტესტები გეოგრაფიაში

1.ამა თუ იმ ტერიტორიაზე მცხოვრებ ადამიანთა ერთობლიობას ეწოდება

ა.მოსახლეობის დინამიკა

ბ.ურბანიზაცია

გ.მოსახლეობა

დ.მიგრაცია

პასუხი:გ.

2.მეცნიერებას მოსახლეობის განვითარებისა და მისი რაოდენობრივი ცვლილებების კანონზომიერებების შესახებ ეწოდება

ა.მოსახლეობის აღწერა

ბ.გეოპოლიტიკა

გ.სოციოლოგია

დ.დემოგრაფია.

პასუხი:დ.

3.ადგილობრივ,მკვიდრ მოსახლეობას ეწოდება

ა.ავტოქთონური

ბ.ემიგრანტი

გ.იმიგრანტი

დ.რეემიგრანტი

პასუხი:ა.

4.მოსახლეობის რიცხოვნობის დადგენის ერთ-ერთ ყველაზე მიღებული საშუალება მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში არის:

ა.მოსახლეობის გამოკითხვა

ბ.მოსახლეობის აღწერა

გ.სოციოლოგიური კვლევა

დ.მოსახლეობის ბუნებრივი მოძრაობა

პასუხი:ბ.

5.მოსახლეობის რაოდენობის ცვლილებას დროის გამოკვლეულ მონაკვეთში ეწოდება:

ა.სქესობრივ-ასაკობრივი პირამიდა

ბ.მოსახლეობის სიმჭიდროვე

გ.ემიგრაცია

დ.მოსახლეობის დინამიკა

პასუხი:დ.

6.მოსახლეობის აღწერას აწარმოებენ:

ა.20 წელიწადში ერთხელ

ბ.2 წელიწადში ერთხელ

გ.10 წელიწადში ერთხელ

დ.ყოველ წელიწადს

პასუხი:გ.

7.მოსახლეობის განსახლებასა და სიმჭიდროვის თავისებურებაზე გავლენას ახდენს მრავალი ფაქტორი და მათ შორის უმნიშვნელოვანესია:

ა.რასობრივი,ეთნიკური და რელიგიური

ბ.ბუნებრივი,სოციალურ-ეკონომიკური და ისტორიული

გ.სქესობრივ-ასაკობრივი

დ.მოსახლეობის აღწერა და მიგრაცია

პასუხი:ბ.

8.მსოფლიო მოსახლეობის ნახევარზე მეტი ცხოვრობს:

ა.ავსტრალიაში

ბ.აფრიკაში

გ.ჩრდ.ამერიკაში

დ.აზიაში

პასუხი:დ.

9.მსოფლიო მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი ცხოვრობს:

ა.სუბეკვატორულ და სუბტროპიკულ კლიმატურ სარტყლებში

ბ.ეკვატორულ და სუბარქტიკულ კლიმატურ სარტყლებში

გ.ზომიერი და ანტარქტიკულ კლიმატურ სარტყლებში

დ.ტროპიკულ და ზომიერ კლიმატურ სარტყლებში.

პასუხი:ა.

10.მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვე გამოითვლება:

ა.მოსახლეობის რაოდენობის შეფარდებით ტერიტორიის ფართობზე

ბ.მოსახლეობის რაოდენობის შეფარდებით დასახლებული ტერიტორიის ფართობზე

გ.მოსახლეობის რაოდენობის შეფარდებით დაუსახლებელი ტერიტორიის ფართობებზე

დ.ემიგრანტებისა და იმიგრანტების სხვაობით

პასუხი:ა.

11.მოსახლეობის რაოდენბის შეფარდებას რეალურად დასახლებულ ტერიტორიის ფართობზე ეწოდება:

ა.საშუალო სიმჭიდროვე

ბ.რეალური სიმჭიდროვე

გ.მიგრაციის სალდო

დ.აგლომერაცია

პასუხი:ბ.

12.რომელია არასწორი მსჯელობა:

ა.მსოფლიო მოსახლეობის ნახევარი ზღვის სანაპიროდან 200კმ-ით დაცილებულ ტერიტორიაზე ცხოვრობს

ბ.ზღვის დონიდან 1500მეტრ სიმაღლემდე ცხოვრობს მსოფლიო მოსახლეობის 85%

გ.ჩ.გ.78°-დან ჩრდილოეთით და ს.გ.54°-დან სამხრეთით მუდმივი დასახლებები არ გვხვდება

დ.ანტარქტიდაში 2008 წლიდან გაჩნდა პირველი დასახლებული პუნქტები

პასუხი:დ.

13.ბუნებრივი მოძრაობა ეწოდება:

ა.მოსახლეობის გადაადგილებას ერთი ქვეყნიდან მეორეში

ბ.სხვაობა შობადობისა და სიკვდილიანობის მაჩვენებლებს შორის დროის ერთეულში

გ.მოსახლეობის რაოდენობის ცვლილებას დროის ერთეულში

დ.თაობათა ცვლის მუდმივ პროცესს

პასუხი:ბ.

14.მოსახლეობის გადაადგილებას საცხოვრებლად დროებით ან მუდმივად ერთი დასახლებული პუნქტიდან მეორეში ეწოდება:

ა.მოსახლეობის ბუნებრივი მოძრაობა

ბ.დემოგრაფიული პოლიტიკა

გ.სქესობრივ-ასაკობრივი პირამიდა

დ.მოსახლეობის მიგრაცია.

პასუხი:დ.

15.შობადობის კოეფიციენტი ეწოდება:

ა.მოსახელობის შობადობის მაღალ დონეს

ბ.მოცემულ ტერიტორიაზე ერთი წლის განმავლობაში დაბადებულთა რაოდენობას ყოველ 1000 კაცზე

გ.თაობათა მუდმივი განახლების პროვესს

დ.შიდა მიგრაციულ პროცესს

პასუხი:ბ.

16.მოკვდავობის კოეფიციენტი ეწოდება:

ა.ახალგაზრდობის ხვედრითი წილის განუწყვეტელ შემცირებას

ბ.სხვაობას ემიგრაციასა და იმიგრაციას შორის

გ.მოცემულ ტერიტორიაზე ერთი წლის განმავლობაში გარდაცვლილთა რაოდენობას ყოველ 1000 კაცზე

დ.სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობას

პასუხი:გ.

17.შობადობის და სიკვდილიანობის(მოკვლევობის)კოეფიციენტი გამოითვლება:

ა.%-ით

ბ.%◦

გ.გრადუსებით

დ.მილიმეტრებით

პასუხი:ბ.

18.1990 წელში საქართველოში შობადობის კოეფიციენტი 17,1%◦ იყო მოკვდავობის.კოეფიციენტი 9,3%◦ გამოთვალეს ბუნებრივი მოძრაობა:

ა.7,2%◦

ბ.2,3 %◦

გ.1,7%◦

დ.7,8%◦

პასუხი:დ.

19.მოსახლეობის შობადობის დონე დამოკიდებულია:

ა.მოსახლეობის ასაკობრივ სტრუქტურაზე,ოჯახის დაგეგმვაზე,ეკონომიკურ,რელიგიურ ფაქტორებზე

ბ.მოსახლეობის საყოველთაო აღწერაზე

გ.შობადობის და მოკვდავობის მაჩვენებლების სხვაობაზე

დ.მოსახლეობის დინამიკაზე

პასუხი:ა.

20.მოსახლეობის სიკვდილიანობის დონე დამოკიდებულია

ა.ოჯახის დაგეგმასა და ეკონომიკურ პირობებზე

ბ.მოსახლეობის ასაკობრივ სტრუქტურაზე,საკვებზე,სამედიცინო მომსახურეობის დონეზე

გ.სოციალურ და რელიგიურ ფაქტორებზე

დ.მოსახლეობის ტერიტორიულ განაწილებაზე

პასუხი:ბ.

21.მაღალი ბუნებრივი მოძრაობით გამოირჩევა

ა.განვითარებული ქვეყნები

ბ.განვითარებადი ქვეყნები

გ.გარდამავალი ეკონომიკის ქვეყნები

დ.ნეიტრალური ქვეყნები

პასუხი:ბ.

22.საქართველოში შობადობის მაღალი მაჩვენებლით გამოირჩევა:

ა.შიდა ქართლი,აფხაზეთი,კახეთი

ბ.აჭარა,ქვემო ქართლი,ჯავახეთი

გ.გურია,იმერეთი,მცხეთა-მთიანეთი

დ.რაჭა-ლეჩხუმი,სვანეთი,სამეგრელო

პასუხი:ბ.

23.სიკვდილიანობის მაღალი მაჩვენებლით გამოირჩევა:

ა.გურია,აჭარა,ქვემო ქართლი

ბ.რაჭა-ლეჩხუმი,ხევსურეთი,ფშავი

გ.შიდა ქართლი,სამეგრელო,იმერეთი

დ.აფხაზეთი,კახეთი,გურია

პასუხი:ბ.

24.ბოლო 30 წლის განმავლობაში მოსახლეობის რაოდენობა ჩვენს ქვეყანაში:

ა.გაიზარდა

ბ.შემცირდა

გ.იგივე დარჩა

დ.იგივე დარჩა

პასუხი:ბ.

25.მოსახლეობის რაოდენობის კლება გამოიწვია:

ა.ქალაქებში მოსახლეობის რაოდენობის მატებამ

ბ.შობადობის კოეფიციენტის ზრდამ

გ.ბუნებრივი მოძრაობის შემცირებამ და მიგრაციამ

დ.მოსახლეობის შიდა მიგრაციამ

პასუხი:გ.

26.მოსახლეობის მაღალი საშუალო სიმჭიდროვით გამოირჩევა:

ა.აჭარა

ბ.სვანეთი

გ.თუშეთი

დ.ხევსურეთი

პასუხი:ა.

27.საქართველოში მოსახლეობის რაოდენობის შემცირება გამოიწვია:

ა.დემოგრაფიულმა პოლიტიკამ

ბ.სამედიცინო მომსახურების დონის ამაღლებამ

გ.პოლიტიკურმა და სოციალურ-ეკონომიკურმა პროცესებმა

დ.მოსახლეობის შიდა მიგრაციამ

პასუხი:გ.

28.საქართველოს მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი ცხოვრობს:

ა.საქართველოს სამხრეთ მთიანეთში

ბ.მთათაშორის ბარში

გ.კავკასიონის მთიანეთში

დ.აღმოსავლეთ მთიანეთში

პასუხი:ბ.

29.თაობათა მუდმივი ცვლისა და განახლების პროცესს ეწოდება:

ა.მოსახლეობის აღწარმოება

ბ.მოსახლეობის მიგრაცია

გ.დემოგრაფიული პოლიტიკა

დ.შობადობის კოეფიციენტი

პასუხი:ა.

30.როცა გარკვეული ასაკის მოსახელობის რიცხვი მნიშვნელოვნად აღემატება ერთი თაობის წინ არსებულ იმავე ასაკის მოსახლეობას ეწოდება:

ა.მარტივი აღწარმოება

ბ.გაფართოებული აღწარმოება

გ.შეზღუდული აღწარმოება

დ.დემოგრაფიული აღწარმოება

პასუხი:ბ.

31.როცა შვილების თაობა დაახლოებით იმავე რაოდენობითაა,რამდენიც მათი მშობლების თაობა იყო იმავე ასაკში ეწოდება:

ა.მოსახლეობის აღწარმოება

ბ.გაფართოებული აღწარმოება

გ.მარტივი აღწარმოება

დ.შეზღუდული აღწარმოება

პასუხი:გ.

32.როცა შვილების თაობა უფრო ნაკლებია მათი მშობლების თაობასთან შედარებით იმავე ასაკში ეწოდება:

ა.მარტივი აღწარმოება

ბ.შობადობის აღწარმოება

გ.გაფართოებული აღწარმოება

დ.შეზღუდული აღწარმოება

პასუხი:დ.

33.ადმინისტრაციულ,ეკონომიკურ,პროპაგანდისტული და სხვა სახის ღონისძიებათა სისტემას,რომლის საშუალებითაც სახელმწიფო თავისებურ გავლენას ახდენს მოსახლეობის ბუნებრივ მატებაზე ეწოდება:

ა.დემოგრაფიული პოლიტიკა

ბ.მოსახლეობის დინამიკა

გ.დემოგრაფიული აფეთქება

დ.ბუნებრივი მოძრაობა

პასუხი:ა.

34.დემოგრაფიული სიტუაცია,როცა მცირდება ახალგაზრდა თაობის ხვედრითი წილი და იზრდება უფროსი ასაკის მოსახლეობის რაოდენობა ეწოდება:

ა.დემოგრაფიული პოლიტიკა

ბ.ურბანიზაცია

გ.დემოგრაფიული დაბერება

დ.დემოგრაფიული ისტორია

პასუხი:გ.

35.სიცოცხლის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია:

ა.შობადობის მაღალ კოეფიციენტზე

ბ.სამედიცინო მომსახურების დონეზე,სოციალურ-ეკონომიკურ მდგომარეობაზე

გ.მიგრაციულ პროცესებზე

დ.ოჯახის დაგეგმვაზე

პასუხი:ბ.

36.მოცემული ადგილიდან მოსახლეობის წასვლას ეწოდება:

ა.იმიგრაცია

ბ.ემიგრაცია

გ.რეემიგრაცია

დ.მიგრაციის სალდო

პასუხი:ბ.

37.მოცემულ ადგილზე მოსახლეობის მოსვლას ეწოდება:

ა.იმიგრაცია

ბ.ემიგრაცია

გ.ინტელექტუალური გადინება

დ.რეემიგრაცია

პასუხი:ა.

38.სხვაობას იმიგრაციასა და ემიგრაციას შორის ეწოდება:

ა.რეემიგრაცია

ბ.ბუნებრივი მოძრაობა

გ.შიდა მიგრაცია

დ.მიგრაციის სალდო

პასუხი:დ.

39.თუ ჩამოსულთა(იმიგრანტთა)რაოდენობა დროის გარკვეულ მონაკვეთში აღემატება წასულთა (ემიგრანტთა)რიცხვს მიგრაციის სალდო:

ა.უარყოფითია

ბ.დადებითია

გ.თანაბარია

დ.არ გამოითვლება

პასუხი:ბ.

40.ქვეყანაში 1 წლის განმავლობაში ემიგრანტთა რაოდენობის 10 000 იმიგრანტთა რაოდენობა 15 000 რამდენით გაიზარდა ან შემცირდა მოსახლეობის რაოდენობა:

ა.გაიზარდა 5 000 კაცით

ბ.შემცირდა 5 000კაცით

გ.გაიზარდა 25 000 კაცით

დ.შემცირდა 25 000 კაცით

პასუხი:ა.

41.მაღალკვალიფიციური სპეციალისტების საერთაშორისო მიგრაციას ეწოდება:

ა.შიდა მიგრაცია

ბ.დიასპორა

გ.ინტელექტუალური გადინება

დ.ბუნებრივი ნამატი

პასუხი:გ.

42.პირს,რომელიც ომის,ეკონომიკური,ეკოლოგიური ან სხვა რაიმე საგანგებო სიტუაციის გამო ტოვებს თავის საცხოვრებელ ადგილს და საცხოვრებლად გადადის სხვა ადგილზე თავის ქვეყანაში ეწოდება:

ა.ლტოლვილი

ბ.დევნილი(იძლუებით გადაადგილებული პირი)

გ.რეემიგრანტი

დ.გადასახლებული

პასუხი:ბ.

43.პირს,რომელიც ომის,ეკონომიკური,ეკოლოგიური ან სხვა რაიმე საგანგებო სიტუაციის გამო იძულებით ტოვებს სამშობლოს და სხვა ქვეყანაში ეძებს თავშესაფარს ეწოდება:

ა.შრომითი ემიგრანტი

ბ.დევნილი

გ.რეემიგრანტი

დ.ლტოლვილი

პასუხი:დ.

44.პირს,რომელიც საცხოვრებლად სხვა ქვეყანაში გადადის ეწოდება

ა.იძულებით გადაადგილებული პირი

ბ.ემიგრანტი

გ.დევნილი

დ.ოლიგარქი

პასუხი:ბ.

45.უცხოელი,რომელიც დროებით ან მუდმივად დასახლდა ამა თუ იმ ქვეყანაში ეწოდება:

ა.დევნილი

ბ.ეთნოსი

გ.იმიგრანტი

დ.მენეჯერი

პასუხი:გ.

46.უცოეთიდან შინ დაბრუნებულ პირს ეწოდება:

ა.დევნილი

ბ.ლტოლვილი

გ.აბორიგენი

დ.რეემიგრანტი

პასუხი:დ.

47.ემიგრაციის გამომწვევი მიზეზებია:

ა.ეკონომიკური,სოციალური,პოლიტიკური,რელიგიური,ეკოლოგიური

ბ.შობადობისა და სიკვდილიანობის კოეფიციენტი

გ.მოსახლეობის სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა

დ.სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის არათანაბარი გადანაწილება

პასუხი:ა.

48.აღნიშნეთ ძირითადი შიდა მიგრაციული მიმართულება საქართველოში:

ა.სოფლიდან ქალაქში

ბ.ქალაქიდან სოფელში

გ.სოფლიდან სოფელში

დ.ქალაქიდან ქალაქში

პასუხი:ა.

49.რომელია სწორი მსჯელობა:ბოლო პერიოდში ჩვენს ქვეყანაში

ა.გაიზარდა ქართველების პროცენტული შემადგენლობა

ბ.გაიზარდა მოსახლეობის საერთო რაოდენობა

გ.შემცირდა მოკვდავობის მაჩვენებელი

დ.მიგრაციის სალდო დადებითია

პასუხი:ა.

50.ქართველების ხვედრითი წილი მაღალია:

ა.სამცხეში,კახეთში,ჯავახეთში

ბ.სვანეთში,რაჭა-ლეჩხუმში,გურიაში,სამეგრელოში

გ.ქვემო ქართლში,აფხაზეთში,იმერეთში

დ.ჯავახეთში,შიდა ქართლში,კახეთში.

პასუხი:ბ.

51.საქართველოს რომელ ისტორიულ-გეოგრაფიულ პროვინციაში ჭარბობს არამართლმადიდებელი მოსახლეობა:

ა.კახეთში,შიდა ქართლში,იმერეთში

ბ.გურიაში,სვანეთში,სამეგრელოში

გ.მცხეთაში,მთიანეთში,რაჭაში,ლეჩხუმში

დ.ჯავახეთში,ქვემო ქართლში,აჭარაში

პასუხი:დ.

52.ქალაქის როლის ზრდას საზოგადოებრივ ცხოვრებაში,ქალაქის მოსახლეობის ხვედრითი წილის ზრდით და ქალაქური ცხოვრების წესის ფართოდ გავრცელებით გამოიხატება ეწოდება

ა.აგრესია

ბ.ეკოლოგია

გ.ურბანიზაცია

დ.ურბანიზაციის ხარისხი

პასუხი:გ.

53.შედარებით ურბანიზებულია:

ა.იმერეთი,აჭარა,სამეგრელო,ზემო სვანეთი,წვემო ქართლი

ბ.კახეთი,აჭარა,გურია

გ.შიდა ქართლი,იმერეთი,სამეგრელო,ზემო სვანეთი

დ.მცხეთა-მთიანეთი,სამცხე-ჯავახეთი,იმერეთი

პასუხი:ა.

54.ნაკლებად ურბანიზებულია:

ა.იმერეთი,აჭარა,გურია

ბ.სამეგრელო,ზემო სვანეთი,ქვემო ქართლი

გ.კახეთი,გურია,რაჭა-ლეჩხუმი,ქვემო სვანეთი

დ.შიდა ქართლი,იმერეთი,ქვემო ქართლი

პასუხი:გ.

55.Aქვეყანაში ურბანიზაცის დონე 80%,B ქვეყანაში 74%,რომელია სწორი მსჯელობა

ა.Aდა Bქვეყნები განვითარებული ქვეყნებია

ბ.Aქვეყანა განვითარებული ქვეყანაა Bქვეყანა განვითარებადი

გ.Aქვეყანა განვითარებადი ქვეყანაა,B ქვეყანა განვითარებული

დ.AდაBქვეყნები განვითარებადი ქვეყნებია

პასუხი:ა.

56.დასახლებულ პუნქტს,რომლის მოსახლეობა აღემატება 5 000კაცს და დასაქმებული მოსახლეობის ნახევარზე მეტი ჩაბმულია არასასოფლო სამეურნეო საქმიანობაში ეწოდება:

ა.სოფელი

ბ.ქალაქი

გ.დაბა

პასუხი:ბ.

57.ცალკეული ქალაქის როლს მეურნეობაში ეწოდება:

ა.ქალაქის ფუნქცია

ბ.ქალაქის ზონა

გ.ქალაქის გენეტიკური კლასიფიკაცია

დ.სატრანსფორტო კვანძი

პასუხი:ა.

58.ერთი ფუნქციის მქონე ქალაქს ეწოდება:

ა.დაბა

ბ.პოლიფუნქციური ქალაქი

გ.აგლომერაცია

დ.მონოფუნქციური ქალაქი

პასუხი:დ.

59.მრავალი ფუნქციის მქონე ქალაქს ეწოდება:

ა.პოლიფუნქციური

ბ.მონოფუნქციური

გ.საგარეუბნო ტიპის

დ.აგლომერაცია

პასუხი:ა.

60.დასახელებული პუნქტების თავმოყრას რომლებიც გაერთიანებულნი არიან ერთ მთლიან წარმონაქმნად,მჭიდრო სამეურნეო,შრომითი და კულტურული,საყოფაცხოვრებო კავშირით ეწოდება:

ა.საქალაქო აგლომერაცია

ბ.ურბანიზაცია

გ.საგარეუბნო მეურნეობა

დ.მიგრაცია

პასუხი:ა.

61.პოლიფუნქციური ქალაქებია:

ა.ახმეტა,საგარეჯო,ზესტაფონი,ხაშუტი

ბ.თბილისი,ქუთაისი,ბათმი,სოხუმი,გორი

გ.ქობულეთი,ხულო,ტყიბული,ონი

დ.ამბროლაური,სამტრედია,ჭიათურა,კასპი

პასუხი:ბ.

62.სამრეწველო ფუნქციის ქალაქებია:

ა.წყალტუბო,ხონი,გორი,ქობულეთი

ბ.ყვარელი,გურჯაანი,ქედა,გაგრა

გ.ცაგერი,ცხინვალი,ახალქალაქი,ნინოწმინდა

დ.რუსთავი,ჭიათურა,ზესტაფონი,ტყიბული

პასუხი:დ.

63.სატრანსპორტო ფუნქციის ქალაქებია:

ა.გარდაბანი,მცხეთა,ახალგორი

ბ.სამტრედია,ხაშური,ფოთი

გ.სტეფანწმინდა,მესტია,ამბროლაური

დ.ოზურგეთი,ლანჩხუთი,კასპი

პასუხი:ბ.

64.საკურორტო ფუნქციის ქალაქბია:

ა.ქობულეთი,გორი,კასპი,ხაშური.

ბ.ბორჯომი,ქობულეთი,ბაკურიანი,სურამი

გ.ოზურგეთი,ჩოხატაური,ზესტაფონი,ონი

დ.ხონი,სამტრედია,ქუთაისი,ტყიბული

პასუხი:ბ.

65.ადმინისტრაციული ფუნქციის ქალაქებია:

ა.ადიგენი,ახალქალაქი,შუახევი,ხულო

ბ.რუსთავი,ფოთი,ქუთაისი

გ.ტყიბული,ტყვარჩელი,ზესტაფონი

დ.ხაშური,სამტრედია,ბორჯომი.

პასუხი:ა.

66.საქალაქო გლომერაციები შექმნილია:

ა.ქარელის,თელავის,ქუთაისის ირგვლივ

ბ.თბილისის,გურჯაანის,ადიგენის ირგვლივ

გ.თბილისის,ქუთაისის,ბათუმის ირგვლივ

დ.მცხეთის,ზუგდიდის,მესტიის,ცაგერის ირგვლივ

პასუხი:გ.

67.დასახლებულ პუნქტს სადაც 5 000 კაცზე ნაკლები ცხოვრობს და დასაქმებული მოსახლეობის ნახევარზე მეტი არასასოფლო-სამეურნეო საქმიანობას მისდევს ეწოდება:

ა.ქალაი

ბ.დაბა

გ.სოფელი.

პასუხი:ბ.

68.დასახლების ერთ-ერთ უძველეს და საყოველთაოდ გავრცელებულ ფორმას,რომელშიც 5 000 კაცზე ნაკლები სამეურნეო შრომას მისდევენ ეწოდება:

ა.სოფელი

ბ.ქალაქი

გ.დაბა

პასუხი:ა.

69.რომელია არასწორეი მსჯელობა:

ა.დასახლებულ პუნქტს სადაც 200კაცზე ნაკლები ცხოვრობს პატარა სოფელი ეწოდება

ბ.2002 წლის აღწერით საქართველოში 162 პატარა სოფელი გაუკაცრიელდა

გ.დიდი სოფლებია(5000-ზე მეტი მცხოვრებით)სადახლო,დიღომი,მარტყოფი,სართიჭალა

დ.საქართველოს სოფლების ნახევარზე მეტი ზ.დ. 2000მეტრს ზემოთაა.

პასუხი:დ.

70.საქართველოს სოფლები ფუნქციური მრავალფეროვნებით გამოირჩევა,რომელია არასწორი მსჯელობა:

ა.მევენახეობა-მემინდვრეობას მისდევენ:კახეთში,ზემო იმერეთში,ქვემო რაჭაში

ბ.მებაღეობა მემინდვრეობას მისდევენ შიდა ქართლში,სამცხეში,ქვემო იმერეთში,ლეჩხუმში

გ.სუბტროპიკულ მეურნეობას ეწევიან:სამეგრელო-გურიაში,აფხაზეთში და ზღვისპირა აჭარაში

დ.მაღალმთიან სოფლებში ძირითადად ჩაის კულტური მოშენებას მისდევენ

პასუხი:დ.

71.რა ეწოდება მოსახლეობის იმ ნაწილს,რომელსაც აქვს ფიზიკური და გონებრივი შრომის უნარი:

ა.ინტელიგენცია

ბ.მოსამსახურეები

გ.ეკონომიკურად აქტიური მოსახლეობა

დ.დასაქმებული მოსახლეობა

პასუხი:გ.

72.მე-20 საუკუნის 20-იანი წლების შემდეგ საქართველოში შემდეგი სოციალური ფენები იყო:

ა.თავად-აზნაურები,მუშები,გლეხები

ბ.მუშები,კოლმეურნეები,მოსამსახურეები

გ.ფერმერები,გლეხები,კოლმეურნეები

დ.მოსამსახურეები,გლეხები,ბიზნესმენები

პასუხი:ბ.

73.საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის შემდეგ საქართველოს ეკონომიკის სტრუქტურაში ძირეული ცვლილებები მოხდა და დღეს ქვეყნის სოციალური შემადგენლობა ასე გამოიყურება:

ა.გლეხები,ფერმერები,ბიზნესმენები,ინტელიგენცია

ბ.კოლმეურნეები,გლეხები,მოსამსახურეები

გ.თავადაზნაურები,გლეხები,ბიზნესმენები

დ.ინტელიგენცია,კოლმეურნეები,ფერმერები

პასუხი:ა.

74.გარკვეულ შეხედულებათა,მოქმედებათა და გრძნობათა ერთობლიობას ეწოდება

ა.რელიგია

ბ.ირიგაცია

გ.ინტერგრაცია

დ.აგრესია

პასუხი:ა.

75.მსოფლიო რელიგიებს მიეკუთვნება:

ა.ინდიუზმი,სინტოიზმი

ბ.ქრისტიანობა,ისლამი

გ.ქრისტიანობ,იუდაიზმი

დ.კონფუციონიზმი,ბუდიზმი

პასუხი:ბ.

76.ეროვნული რელიგიებია:

ა.ისლამი,ბუდიზმი

ბ.იუდაიზმი,ინდუიზმი

გ.ბუდიზმი,ქრისტიანობა

დ.ქრისტიანობა,ისლამი

პასუხი:ბ.

77.რომელ სამ ძირითად რასად იყოფა კაცობრიობა:

ა.სამბა,მეტისები,ნეგროიდები

ბ.ევროპეიდული,მეტისები,მულატები

გ.ევროპეიდული,ნეგროიდული,მონგოლოიდური

დ.ევროპეიდული,სამბა,ნეგროიდები

პასუხი:გ.

78.ქართველები მიეკუტვნებიან:

ა.ევროპეიდული რასის ჩრდილო შტოს

ბ.ევროპეიდული რასის სამხრეთ შტოს

გ.მონგოლოიდური რასის აზიურ შტორ

დ.მონგოლოიდური რასის ამერიკულ შტოს

პასუხი:ბ.

79.აღწარმოების რომელ ტიპს მიეკუთვნება საქართველო:

ა.გაფართოებული

ბ.არცერთს

გ.შეზღუდული

დ.მარტივი

პასუხი:გ.

80.საერთო წარმოსობის,ერთმანეთთან ახლოს მყოფი მონათესავე ენების ერთობლიობას ეწოდება:

ა.ენობრივი ჯგური

ბ.ეთნიკური ჯგუფი

გ.რელიგიური ჯგუფი

დ.ემიგრანტთა ჯგუფი

პასუხი:ა.

81.რა ეწოდება გრაფიკს,რომელიც წარმოდგენას იძლევა მოსახლეობის სქესობრივ-ასაკობრივ სტრუქტურაზე:

ა.მოსახლეობის დინამიკა

ბ.სქესობრივ-ასაკობრივი პირამიდა

გ.სვეტოვანი დიაგრამ

დ.ხაზოვანი დიაგრამა

პასუხი:ბ.

82.რა ეწოდება მოსახლეობის რაოდენობის სწრაფ ზრდას?

ა.დემოგრაფიული პოლიტიკა

ბ.დემოგრაფიული აფეთქება

გ.დემოგრაფიული გადასვლა

დ.დეპოპულაცია

პასუხი:ბ

83.გაფართოებული აღწარმოებაა:

ა.შიდა ქართლში

ბ.ქვემო ქართლში

გ.სვანეთში

დ.ხევსურეთში

პასუხი:ბ.

84.მარტივი აღწარმოებაა:

ა.აჭარაში

ბ ქვემო ქართლში

გ.აღმოსავლეთ მთიანეთში

დ.ჯავახეთსი

პასუხი:გ.

85.ურბანიზაცია არის:

ა.შედარებით მცირე ტერიტორიაზე ქალაქების თავმოყრა

ბ.ქალაქების ფუნქციების განმსაზღვრელი მაჩვენებლი

გ.ქალაქის როლის ზრდა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში,რაც გამოიხატება ქალაქბის მოსახლეობის ხვედრითი წილის ზრდით და ქალაქური ცხოვრების წესის გავრცელებით.

დ.თანაფარდობა ქალაქებისა და სოფლების რაოდენობას შორის.

პასუხი:ც.

86.რას უდრის მდინარის სიგრძე,თუ სათავიდან შესართავამდე მისი სიგრძე 20სმ-ია რუკის მასშტაბი კი 1:1 000 000?

ა.200მ

ბ.20კმ

გ.200კმ

დ.20 000მ

პასუხი:ც.

87.თუ სახელდებული მასშტაბია 1სმ-ში 30 კმ,მაშნ რიცხვითი მასშტაბი იქნება

ა.1:30 000

ბ.1:300 000

გ.1:3 000 000

დ.1:30 000 000

პასუხი:ც.

88.თიანეთსა და ჟებოტას შორის მანძილი 2კმ-ია.რა მანძილი იქნება მათ შორის1:10 000 მასშტაბიან რუკაზე?

ა.30მ

ბ.5სმ

გ.20სნმ

დ.2მ.

პასუხი:ც.

89.მთის წვეროსა და მისი ძირის აბსოლიტური სიმაღლეებია შესაბამისად 1500 და 600 მეტრი.რას უდრის მთის შეფარდებითი სიმაღლე?

ა.1500 ,

ბ.2100მ

გ.900მ

დ.600

პასუხი:ც.

90.ერთი რუკის მასსტაბია 1: 5 000 000,მეორისა-1:25 000 000.რამდენი სმ იქნება პირველ რუკაზე გაზომილი მანძილი თბილისსა და მოსკოვს შორის,ტ ერ მანძილი მეორე რუკაზე 8 სმ-ია.

ა.25 სმ.

ბ.30სმ

გ.35სმ

დ.40სმ

პასუხი:დ

91.ქვეყანაში მოსახლეობის ბუნებრივი ნამატი 27-ია,შობადობაკი 81.იპოვეთ სიკვდილიანობი მაჩვენებლის სიდიდე.

ა.9

ბ.30

გ.54

დ.104

პასუხი:ც.

92.ქვეყანაში მოსახლეობის სასუალო სიმჭიდროვე 45-ია,მოსახლეობის რაოდენობა 1,35მლნ.რამდენი კმ²-ია ამ ქვეყნის ფართობი?

ა.3000

ბ.40 000

გ.50 000

დ.20 000

პასუხი:ა.

93.ქვეყანაში 1 წლის განმავლობაში იმიგრანტთა რაოდენობამ 25 000 ადამიანი შეადგინა,ემიგრანტთა რაოდენობამ კი-13 000.რამდენით გაიზარდა ან შემცირდა ამ ქვეყნის მოსახლეობის რაოდენობა.

ა.გაიზარდა 12000 -ით

ბ.შემცირდა 38000-ით

გ.შემცირდა12000-ით

დ.გაიზარდა 38000-ით.

პასუხი:ა.

94.რა სიმაღლისაა მთა,თუ მის ძირში ჰაერის ტემპერატურა +26°С-ია,ხოლო წვერზე -10°С.

ა.6000

ბ.4000

გ.4500

დ.5500

პასუხი:ა.

95.კავკასიას…………..ქედი ორ ნაწილად ჩრდილოეთ კავკასიად ანუ ……………. და სამხრეთ კავკასიად ანუ …………… ყოფს.

ჩრდილოეთ კავკასიაში ერთი სუვერენული სახელმწიფო …………. მდებარეობს,სამხრეთ კავკასიაში კი სამი სახელმწიფო………….,………….. და აზერბაიჯანი.

ამოარჩიე გამოტოვებული სიტყვები:

ა.აფრიკა ბ.აზია გ.ამერიკა დ.ევროპა ე.460კმ² ვ.440კმ² ზ.კავკასიონის თ.ამიერკავკასია ი.იმიერკავკასია კ.რუსეთი ლ.ირანი მ.თურქეთი ნ.საქართველო

პასუხ-დ. ბ. ვ. ზ. ი. თ. კ. ნ. ო.

96.კავკასიის ჩრდილოეთი საზღვარი …………… ღრმულზე გადის,სამხრეთი საზღვარი კი პირობითია და მიუყვება…………………,სომხეთისა და …………….სახელმწიფო საზღვარს ირანტან და ……………..,დასავლეთი საზღვარი ბუნებრივია და მიუყვება………..და…………..ზღვების სანაპირო ზოლს,აღმოსავლეთით კი ……………. ზღვის სანაპირო ზოლს.

ამოარჩიე გამოტოვებული სიტყვები:

ა.სტავროპოლის ბ.კუმა-მანიჩის გ.საქართველოს დ.ტურქეთის ე.აზოვის ვ.არალის ზ.წითელი თ.შავი ი.კასპიის კ.ბალტიის ლ.აზერბაიჯანი

პასუხი-ბ. გ.  ლ. დ. თ. ე. ი.

97.კავკასიაში

ა.4 ბ.5 გ.7  სუვერენული სახელმწიფოა.

პასუხი:ა.

98.სად არის გავრცელებული უდაბნოები?

ა.ტროპიკულ და არქტიკულ სარტყელში

ბ.სუბეკვატორულ სარტყელში

გ.ზომიერ სარტყელში

პასუხი: ა

99.მოიყვანე შესაბამისობაში

1.ადიღეს ა.რ.                                                                            ა.ნაზრანი

2.ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ა.რ.                                                    ბ.ნახიჩევანი

3.ყაბარდო-ბალყარეთის ა.რ.                                                 გ.მაიკოპი

4.ჩრდილოეთ ოსეთის ა.რ.                                                     დ.ჩერკესკი

5.ინგუშეთის ა.რ.                                                                     ე.მახაჩყალა

6.ჩეჩნეთის ა.რ.                                                                         ვ.ვლადიკავკაზი

7.დაღესტანის ა.რ.                                                                    ზ.ნალჩიკი

 თ.გროზნო

პასუხი:1.გ 2. დ 3.ზ 4.ვ 5.ა 6.თ 7.ე

100.იპოვე სწორი პასუხი

ა.საქართველოს ესაზღვრება ჩრდილოეთ ოსეთი,დაღესტანი,მთიანი ყარაბაღი და ჩეჩნეთი

ბ.საქართველოს საზღვაო საზღვარი ორჯერ გრძელია სახმელეთო საზღვარზე

გ.საქართველოს გასასვლელი აქვს შავ და კასპიის ზღვებზე

დ.საქართველოს ხელსაყრელი სატრანსპორტო-გეოგრაფიული მდებარეობა აქვს.

პასუხი:ა.არა ბ.არა გ.არა დ.დიახ

101.რომელ სარტყელში მიზდევენ მეურნეობას?

ა.ტუნდრა, ტყეტუნდრა

ბ.ტაიგაში

გ.სტეპებში

პასუხი: ა

101.კავკასიის ჩრდილო საზღვარი გადის

ა.კუმა-მანიჩის ღრმულზე

ბ.მდინარე თერგზე

გ.მთავარ წყალგამყოფ ქედზე

პასუხი:ა.

102.რამდენი ფიზიკურ-გეოგრაფიული ოლქისგან შედგება კავკასია?

ა.7

ბ.8

გ.9

პასუხი:ბ.

103.ჩამოთვლილთაგან კავკასიის რომელი ფიზიკურ-გეოგრაფიული რეგიონი არ ვრცელდება საქართველოს ტერიტორიაზე?

ა.აღმოსავლეთ ამიერ კავკასია

ბ.ჩრდილო შავიზღვისპირეთი

გ.მცირე კავკასიონი

პასუხი:ბ.

104.კავკასიის რომელი ფიზიკურ-გეოგრაფიული რეგიონი ვრცელდება რუსეთის,საქართველოსა და აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე?

ა.მცირე კავკასიონი

ბ.აღმოსავლეთ ამიერ კავკასია

გ.კავკასიონი

პასუხი:გ.

105.1.ყურადღებით წაიკითხეტ ტექსტი და უპასუხეთ დასმულ შეკითხვებს.

1519 წელს 5 გემისაგან შემდგარი ექსპედიცია სამოგზაუროდ გაემართა.ესპანეთის მეფის ბრძანებით,მოგზაურებს მოეთხოვებოდათ დროის ზუსტი აღრიცხვა,რათა წესისამებრ მოეხდინათ საეკლესიო დღესასწაულების აღნიშვნა.ესპქედიციის მეთაური ერთ-ერთი კუნძულის მცხოვრებლებთან შეტაკებაში დაიღუპა.3 წლის შემდეგ სამშობლოში მხოლოდ ერთი ხომალდი, ,,ვიქტორია’’,დაბრუნდა.მართალია მეთაური ვერ დაბრუნდა,მაგრამ ესპედიცია მისი სახელითაა ცნობილი.ექსპედიციის შედეგები ძალიან მნიშვნელოვანი იყო,თუმცა,სამშობლოში დაბრუნებული გმირი მოგზაურები კათოლიკურმა ეკლესიამ მოიკვეთა.საქმე ის იყო,რომ მათი კალენდარი ერთი დღით ჩამორჩებოდა რეალურ კალენდარს,და შესაბამისად,დღესასწაულებს არასწორად აღნიშნავდნენ.მხოლოდ გარკვეული დროის შემდეგ გაირკვა სიმართლე და მოგზაურთა უფებები კვლავ აღადგინეს.

1.რომელ ექსპედიციაზეა საუბარი ტექსტში?

პასუხი:ეს იყო მაგელასნი პირველი გარესაქვეყნო მოგაზურობა.

2.ექსპედიციის მეთაურის საპატივცემულოდ ერთ-ერთ სრუტეს მისი სახელი ეწოდა.სად მდებარეობს ეს სრუტე?

პასუხი:მაგელანის სრუტე მდებარეობს სამხრეთ ამერიკის კონტინენტსა და კ.ცეცხლოვან მიწას შორის.

3.რა დაამტკიცა ამ ექსპედიციამ?

პასუხი:ამ ექსპედიციის შედეგად დამტკიცდა დედამიწის სფეროსებურობა;ამ ექსპედიციის შედეგად დამტკიცდა მსოფლიო ოკეანის ერთიანობა.

106.რომელი მიეკუთვნება ენერგიის არატრადიციულ რესურსს?

ა.ქარი

ბ.ნავთობი

გ.ქვანახშირი

დ.ტორფი

პასუხი:ა.ქარი

107.რა ეწოდება გეოგრაფიის დარგს რომელიც შეისწავლის მყინვარებს?

ა.ჰიდროლოგია

ბ.გლაციოლოგია

გ.ლიმნოლოგია

დ.მეტეოროლოგია

პასუხი:ბ.გლაციოლოგია

108.რა ეწოდება ჰაერის მასების მოძრაობას?

ა.ფიონი

ბ.ვერტიკალური გრადიენტი

გ.ატმოსფეროს ცირკულაცია

დ.ბარომეტრული საფეხური

პასუხი:ც.ატმოსფეროს ცირკულაცია.

109.რა ქვია ყინულის სახლს?

ა.იგლუ

ბ.მაჩუფიქჩუ

გ.ტოდრის ლანდშაფტი

პასუხი: ა

110.ღვარცოფი გავრცელებულია იქ,სადაც

ა.ფხვიერი ქანები და ხშირი თავსხმა წვიმებია

ბ.კრისტალური ქანები და თერმული წყლებია

გ.ვულკანური ქანები და მაღალი მთებია

დ.მინერალური წყლებია

პასუხი:ა.ფხვიერი ქანები და ხშირი თავსხმა წვიმებია

111.იპოვეთ სწორი პასუხი:

ა.ზღვებისა და ოკეანეების ზედაპირიდან აორთქლებული წყლის ორთქლი აღარ უბრუნდება დედამიწის ზედაპირს.

ბ.ვულკანური კუნძულების ყველაზე გავრცელებუილი ფორმაა ატოლი და ისინი თბილ წყლებში წარმოიქმნებიან

ც.მსოფლიო ოკეანე მუდმივ მოძრაობაშია,რის გამოც დღე-ღამის მანძლზე წყლის დონე 6-ჯერ იმატებს,6-ჯერ კი კლებულობს

დ.დედამიწაზე ყველაზე დიდია არაბეთის ნახევარკუნძული

პასუხი:დ.დედამიწაზე ყველაზე დიდია არაბეთის ნახევარკუნძული

112.იპოვეთ სწორი მსჯელობა:

ა.ჰაერის ტემპერატურა დამოკიდებულია ადგილის გეოგრაფიულ განედზე,რელიეფზე,ქვეფენილ ზედაპირზე,ჰაერის გამჭვირვალობაზე და ღრუბლიანობაზე.

ბ.ჰაერის ტემპერატურა არ იცვლება დღე-ღამის განმავლობაში

ც.ჰაერის ტემპერატურა ყველაზე მაღალია დილით,მზის ამოსვლამდე

დ.ჰაერის ტემპერატურის დღე-ღამური რყევა ხმელეთზე და ოკეანეების ზედაპირზე ერთნაირია.

პასუხი:ა.ჰაერის ტემპერატურა დამოკიდებულია ადგილის გეოგრაფიულ განედზე,რელიეფზე,ქვეფენილ ზედაპირზე,ჰაერის გამჭვირვალობაზე და ღრუბლიანობაზე.

113.იპოვეთ სწორი მსჯელობა:

ა.საქართველოში განვითარებული შიდა მიგრაციული პროცესებიდან აღსანიშნავია მოსახლეობის გადასვლა ქალაქიდან სოფლად;

ბ.ქვეყანაშ ოფიციალურად რეგისტრირებული 98 საქალაქო დასახლებიდან 54 ქალაქი და 44 დაბაა;

ც.ბორჯომი,გაგრა,სურამი,ხაშური და ფოთი საკურორტო საქალაქო დასახლებებია;

დ.2000 წლისათვის ურბანიზაციის დონემ საქართველოში 89%შეადგინა,რაც აღემატება ოფლიოს,ისე ეკონომიკურად განვითარებული ქვეყნების საშუალო მაჩვენებელს.

პასუხი:ბ.ქვეყანაშ ოფიციალურად რეგისტრირებული 98 საქალაქო დასახლებიდან 54 ქალაქი და 44 დაბაა;

დაამთავრე წინადადებები

მსოფლიოში ყველაზე

114.დიდი კუნძლია-გრენლანდია

115.დიდი ნახევარკუნძლია-არაბეთი

116.გრძელი მდინარეა-ნილოსი

117.მაღალი ჩანჩქერია-ანხელი

118.წყალუხვი მდინარეა-ამაზონი

119.მაღალი მწვერვალია-ევერესტი

120.ზღვის დონიდან დაბლა მდებარეობს-მკვდარი ზღვის სანაპირო ზოლი.

121.ოკეანეში ღრმა ადგილია-მარიანის ღრმული.

122.დიდი ოკეანეა-წყნარი.

123.დიდი კონტინენტია-აზია.

124.ღრმა ტბაა-ბაიკალი.

125.დიდი ტბაა ფართობით-კასპიის.

126.მშრალი უდაბნოა-ატაკამა.

127.დიდი უდაბნოა ფართობით-საჰარა.

128.მაღალი ტემპერატურა დაფიქსირდა-ლიბიაში,ქალაქ ტრიპოლში +58°.

129.მაღალი ზეგანია-ტიბეტის.

130.გრძელი მთაგრეხილია-კორდილიერები ანდებთან ერთად.

131.მლაშე ზღვაა-წითელი.

132.დიდი სიმაღლის 120დან 160მეტრამდე იზრდება მცენარე-სექვოია.

133.ყველაზე დიდი ზომის ცხოველები ბინადრობენ კონტიტნენტზე-აფრიკის.

134.შეავსე გამოტოვებული ადგილები.

ოკეანის წყლების მნიშვნელოვანი თვისებაა………………………..

ოკეანის წყლების საშუალო მარილიანობა ……………. პრომილია.

ოკეანის წყალი მარილიანობის გამო………………გრადუსზე იყინება.

მარილიანობა ძრითადად ატმოსფერული ნალექების რაოდენობასა და………………ტანაფარდობაზეა დამოკიდებული.

ამოარჩიე გამოტოვებული სიტყვები:

ა.ტემპერატურა ბ.მარილიანობა გ.-2 გრადუსი დ.-4გრადუსი ე.37 პრომილე ვ.35 პრომილე ზ.აორთქლება თ.ნალექები

პასუხი- ბ.’მარილიანობა ვ.35პრომილე გ.-2გრადუსი ზ.აორთქლება.

135.რომელი საერთაშორის ორგანიზაცია შეიქმნა 1949 წელს დასავლეთის ქვეყნების ,,კომუნისტური საფრთხისგან’’ ქოელქტიური თავდაცვის მიზნით?

1.ევროკავშირი

2.ოპეკი

3.გაერო

4.ნატო

პასუხი:4.ნატო

136.დაადგინეთ შესაბამისობა პოლიტიკურ სუბიექტებსა და მათ დედაქალაქებს შორის:

რეგიონისახელმწიფო

ა.სკანდინავია                                                 1.ესტონეთი

ბ.ბალტიისპირეთი                                        2.ნიდერლანდები

გ.ბენილუქის                                                  3.ირლანდია

დ.ბალკანეთი                                                 4.ისლანდია

                                                                          5.ბელარუსი

                                                                          6.მაკედონია

პასუხი: ა-4;ბ-ქ;გ-2;დ-6.

137.რა არის რუკაზე აღნიშნული მასშტაბგარეშე ნიშნებით?

ა.ქვეყნები

ბ.მდინარეები

გ.სასარგებლო წიაღისეული

პასუხი: გ

138.ჩამოთვლილთაგან რომელია საქარველოში შექმნილი პირველი ნაკრძალი?

1.ბორჯომის

2.კოლხეთის

3.ლაგოდეხის

4.ვაშლოვანის

5.ბიჭვინთა-მიუსერის

პასუხი:3.ლაგოდეხის.

139.ჩამოთვლილთაგან რომელია ტრანსსასაზღვრო მდინარე?

1.ცხენისწყალი

2.ყვირილა

3.რიონი

4.აჭარისწყალი

5.თერგი.

პასუხი:5.თერგი

140.რელიეფის რომელი ტიპი არ არის დაკავშირებული ეგზოგენურ ძალებთან?

1.ვულკანური

2.ეროზიული

3.მყინვარული

4.კარსტული

პასუხი:1.ვულკანური

141.რომელი საერთაშორისო ორგანიზაციის წევრია საქართველო?

1.ევროკავშირის

2.ევროპის საბჭოს

3.ნატოს

4.ოპეკის

პასუხი:2.ევროპის საბჭოს

142.ჩამოთვლილთაგან,რომელი ფაქტორით იყო გამოწვეული 1997 წელს სვანეთიდან მოსახლეობის მასიური მიგრაცია ქვემო ქართლში?

1.ეკონომიკური

2.პოლიტიკური

3.რელიგიური

4.ეკოლოგიური

პასუხი:4.ეკოლოგიური

143.საქართველოს რომელ კუთხეებს შორის გადის საზღვარი მდ.ცხენისწყალზე?

1.სვანეთსა და რაჭას

2.სამეგრელოსა და იმერეთს

3.გურიასა და იმერეთს

პასუხი:2.სამეგრელოსა და იმერეთს

144.რომელ მხარეშია ძირითადად თავმოყრილი საქართველოში მცხოვრები აზერბაიჯანული მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი?

1.აჭარაში

2.ქვემო ქართლში

3.ჯავახეთში

4.სამეგრელოში

5.სამცხეში

პასუხი:2.ქვემო ქართლში.

145.სავარაუდო პასუხებიდან შეარჩიეთ შესაბამისი და წარმოდგენილ ტექსტში ჩასვით მრავალწერტილის ნაცვლად სათანადო ადგილებში.

მტკვარი სამხრეთ კავკასიის უდიდესი მდინარეა,თუმცა საქართველოს ფარგლებში სიგრძის მიხედვით ჩამოუვარდება(1)…………………. , წყლის ხარჯით (2)……………… ,ენერგეტიკული მარაგით(3)………………….

სავარაუდო პასუხები:

ჭოროხი,რიონი,ენგური,ალაზნი,აჭარისწყალი,ხრამი.

146.ტოპოგრაფიული რუკის მასშტაბები დაალაგეთ გამსხვილების მიხედვით:

1. 1:25000

2. 1: 50000

3.1:100000

4.1:200000

5.1:250000

6.1:500000

პასუხი:4;3;2;1.

147.იპოვეთ შესაბამისობა მწვერვალებსა და კონტიტნენტებს შორის:

მწვერვალები კონტინენტები

ა.აკონკაგუა                            1.აზია

ბ.კოსტიუშკო                         2.ანტარქტიდა

გ.კილიმანჯარო                     3.ჩრდ.ამერიკა

დ.მაკ-კილნი                          4.სამხ.ამერიკა

                                                  5.აფრიკა

                                                 6.ავსტრალია

პასუხი:ა-4;ბ-6;გ-5;დ-3.

148.იპოვეთ შესაბამისობა გემებსა და მოგზაურებს შორის:

გემები მოგზაურები

ა. ,,ვიქტორია’’                   1.ფერნანდო მაგელანი

ბ. ,,ნინია’’                           2.ჯეიმს კუკი

გ. ,,ფრამი’’                         3.თადეოზ ბელინსჰაუზენი

დ.,,ვოსტოკი’’                    4.რუალდ ამუნდსენი

                                             5.ვასკო და გამა

                                             6.ქრისტეფორე კოლუმბი

პასუხი:ა-1;ბ-6;გ-4;დ-3.

149.იპოვეთ შესაბამისობა ობიექტებსა და მათზე პირველად მყოფ პიროვნებებს შორის:

ობიექტები პიროვნებები

ა.ჩრდ.პოლუსი              1.იური გაგარინი

ბ.ევერესტი                     2.ნილ არმსტრონგი

გ.მთვარე                         3.ედმუნდ ჰილარი

დ.სამხ.პოლუსი            4.დევიდ ლივინგსტონი

                                         5.რუალ ამუნდსენი

                                        6.რობერტ პირი.

პასუხი:1-6;ბ-3;გ-2;დ-5.

150.იპოვეთ შესაბამისობა უდაბნოებსა და წვეყნებს შორის,სადაც ისინი მდებარეობენ:

უდაბნოები ქვეყნები

ა.ატაკამა                                      1.აშშ

ბ.ტაკლა-მაკანი                          2.მონღოლეთი

გ.დიდი ქვიშიანი უდაბნო      3.ჩინეთი

დ.მოხავე                                     4.ჩილე

                                                      5.ავსტრალია

                                                      6.საუდის არაბეთი

პასუხი:ა-4;ბ-3;გ-5;დ-1.

151.ჩამოთვლილთაგან,რომელი მიეკუთვნება გეოგრაფიული კვლევის ტრადიციულ მეთოდს?

ა.აეროკოსმოსური

ბ.სოციოლოგიური

გ.მათემატიკური

დ.კარგოგრაფიული

პასუხი: დ

152.რომელ საუკუნეებში იყო საქართველოს ტერიტორის ფართობი ყველაზე დიდი(დაახლ.145ათასი კვ.კმ)?

ა.XIX-XXს.ს

ბ.XV-XVIს.ს

გ.XII-XIIIს.ს

დ.IX-Xს.ს

პასუხი: გ

153.რომელი ბუნებრივ-კატასტროფული მოვლენა უკავშირდება დედამიწის გარეგან(ეგზოგენურ)ძალებს?

ა.მეწყერი

ბ.ცუნამი

გ.მიწისძვრა

დ.ვულკანიზმი

ე.მაგმატიზმი

პასუხი: ა

154.მსოფლიოს რომელი რეგიონი უკავშირდება ტორნადოების ინტენსიური წარმოქმნის ადგილებს?

ა.ხმელთაშუაზღვისპირეთი

ბ.წყნაროკეანური კუნძულების რკალი

გ.ამაზონია

დ.ჩრდილოეთ ამერიკის დიდი ვაკეები

პასუხი: დ

155.ჩამოთვლილთაგან რომელია სუვერენული სახელმწიფო?

ა.გიბრალტარი

ბ.ფარერის კუნძულები

გ.ვატიკანი

დ.ფოლკლენდის კუნძულები

ე.გვადელუპა

პასუხი: გ

156.რომელი ქვეყანა არ შედის გაერთიანებული სამეფოს შემადგენლობაში:

ა.ინგლისი

ბ.უელსი

გ.ირლანდია

დ.შოტლანდია

პასუხი: გ

157.რომელი ევროპული ქვეყანა გამოირჩევა ნავთობის მნიშვნელოვანი მარაგით?

ა.ნორვეგია

ბ.გერმანია

გ.საფრანგეთი

დ.იტალია

ე.ესპანეთი

პასუხი: ა

158.რომელი ქვეყანა შედის მოსახლეობის რაოდენობით პირველ ათეულში?

ა.კანადა

ბ.იაპონია

გ.საფრანგეთი

დ.მექსიკა

ე.უკრაინა

პასუხი: ბ

159.რომელი ქალაქის ახალი სახელწოდებაა მუმბაი?

ა.დელის

ბ.კალკუტას

გ.მომბეის

დ.აჰმადაბადის

ე.მადრასის

პასუხი: გ

160.რომელი მდინარე წარმოადგენს ევროპის სატრანსპორტი არტერიას?

ა.დუნაი

ბ.ტემზა

გ.ვოლგა

დ.დნეპრი

ე.სენა

პასუხი: ა

161.სავარაუდო პასუხებიდან შეარჩიეთ შესაბამისი და წარმოდგენილ ტექსტში ჩასვით მრავალწერტილის ნაცვლად სათანადო ადგილებში.

(1)…………….. საპორტო ქალაქი (2)…………………… გამოირჩევა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ტვირთბრუნვით,რის გამოც ის(3)……………………სახელითაა ცნობილი.

ნიდერლანდები,ბრიუსელი,ევროპის ჭიშკარი,ნორვეგია,სტოკჰოლმი,ევროპორტი,ბელგია,როტერდამი,ევროპის კარიბჭე..

პასუხი: 1-როტერდამი, 2-ევროპის ჭიშკარი, 3-ევროპის კარიბჭე

162.დაადგინეთ შესაბამისობა ტერმინებსა და მათ განმარტბებეს შორის:

განმარტებები:

ა.დედამიწის რელიეფის ფორმების ზოგადგეოგრაფიული მახასიათებლების(ზომების,სიმაღლეების,დახრილობების და ა.შ.)აღწერა-შესწავლა;

ბ.მდინარი წყლის მიერ ნიადაგის და ქანების გადარეცხვა;

ც.ზედაპირული და მიწისქვეშა წყლების მეშვეობით,წყალსი ადვილად ხსნადი ქანების გამორეცხვის შედეგად წარმოქმნილი რელიეფის ფორმები;

დ.ზღვის,ტბის ან წყალსაცავის ტალღების მიერ ნაპირის ნგრევა.ამის შედეგად,სანაპიროზე იქმნება ტერეასა და ბექი(კალთა).

ტერმინები:

1.აბრაზია

2.კარსტული რელიერი

3.ეროზია

4.ოროგრაფია

5.ჰიდროგრაფია

6.გლაციალური რელიეფი

პასუხი: ა-4, ბ-3, გ-2, დ-1

163.დაადგინეთ შესაბამისობა მსოფლიოს რეგიონებსა და მათში მდებარე ქალაქებს შორის:

მსოფლიო რეგიონი:                                             ქალაქი:

ა.ჩრდილოეთ ამერიკა                                 1.მონრეალი

ბ.ჩრდილოეთ ევროპა(სკანდინავია)        2.კარაკასი

გ.ლათნური ამერიკა                                   3.ბრიუსელი

დ.დასავლეთ ევროპა(ბენილუქსი)          4.დუბლინი

                                                                         5.რეიკიავიკი

                                                                         6.ვარშავა

პასუხი: ა-1, ბ-5, გ-2, დ-3

164.დაადგინეთ შესაბამისობა მოვლენებსა და შესაბამის ქვეყნებს შორის:

მოვლენები:                                               ქვეყნები:

ა.ოლიმპიადის სამშობლო                   1.ჩინეთი

ბ.მაასტრიხტის ხელშეკრულება         2.ინგლისი

გ.ნობელის პრმეია                                 3.ჰოლანდია

დ.პირველი მეტროპოლიტენი            4.შვედეთი

                                                                   5.საბერძნეთი

                                                                   6.ინდოეთი.

პასუხი: ა-5, ბ-3, გ-4, დ-2

165. დაალაგეთ ქედები აბსოლუტური სიმაღლის ზრდის მიხედვით:

1.ჰიმალაი

2.კავკასიონი

3.ანდები

4.ალპები

პასუხი: 4-2-3-1

166.დაალაგეთ მასშტაბები გამსხვილების(წვრილიდან მსხვილისკენ) მიხედვით:

1.1:10000

2.1:7000000

3.1:50000

4.1:1000000

პასუხი: 2-4-3-1

167.დაადგინეთ შესაბამისობა ქალაქებსა და მათ ტიპებს შორის:

ა.მცეთა

ბ.ტროა

გ.მექა

დ.ოქსფორდი

1.კურორტი

2.საგანმანათლებლო ცენტრი

3.ქალაქი-მუზეუმი

4.გამქრალი ქალზქი

5.რელიგიური ცენტრი

6.ნავსადგური

პასუხი: ა-3, ბ-4, გ-5 ,დ-2

168.დაადგინეთ შესაბამისობა ბუნებრივ-კატასტროფულ მოვლენებსა და მათ განმარტებებს შორის:

ა.მეწყერი

ბ.ღვარცოფი

გ.ზვავი

დ.წყალმოვარდნა

1.მიწისძვრით გამოწვეული ტალღა

2.უეცარი მიწისქვეშა ბიძგი

3.მთის ფერდობზე მოძრავი თოვლის მასა

4.წყლის დონის უეცარი მატება

5.ფერდობის დახრის მიმართულებით ნიადაგის გადაადგილება

6.ტალახქვიანი ნაკადი

პასუხი: ა-, ბ-6, გ-3, დ-4

169.გაასწორეთ 3 შეცდომა:

დედამიწის შესწავლის პროცესში განსაკუთრებით გამოირჩევა დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების ეპოქა,რომელიც XVIII-XIXს.ს მოიცავს. ამ პერიოდის აღმოჩენებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია ვასკო და გამას მიერ საზღვაო გზის აღმოჩენა ინდოეთისკენ სუეცის არხის გავლით,ამერიგო ვესპუჩის მიერ ამერიკის აღმოჩენა და ფერნანდო მაგელანის მოგზაურობა დედამიწის გარშემო.

170.ჩმოთვლილი რეგიონები დაალაგეთ საერთო ნიშნის მიხედვით 2სვეტად-ჭარბტენიან და არიდულ რეგიონებად:

1.ამაზონის დაბლობი

2.ინდონეზია

3.ჩრდილოეთი აფრიკა

4.ცენტრალური აზია

5.ევროპა

6.ცენტრალური ავსტრალია

პასუხი: ჭარბტენიანი-1,2,5. მშრალი-3,4,6.

171.ჩამოთვლილი რეგიონები დაალაგე საერთო ნიშნის მიხედვით 2 სვეტად- მჭიდროდ დასახლებულ რეგიონებად და დაუსახლებელ ტერიტორიებად:

1.ჩრდილოეთი აზია

2.ინდონეზია

3.აღმოსავლეთი აზია

4.ჩრდილოეთი აფიკა

5.ცენტრალური აზია

6.ევროპა

პასუხი: მჭიდროდ დასახლებული-2,3,6. დაუსახლებელი-1,4,5.

172.ვისი სახელი უწოდეს ამერიკის კონტინენტს?

ა.ქრისტეფორე კოლუმბის

ბ.ვასკო და გამასი

გ.ფერნანდო მაგელანის

დ.ამერიგო ვესპუჩი

პასუხი: დ

173.ინდოეთის რომელ ქალაქს მიაღწია ვასკო და გამამ საკუთარი მოგზაურობისას?

ა.დელი

ბ.კალკუტა

გ.ანგკორი

დ.კოლომბო

პასუხი: ბ

174.რომელ წლებში მოგზაურობდა მარკო პოლო?

ა.1271-1295 წ.წ.

ბ.1295-1320 წ.წ.

გ.1275-1300 წ.წ.

დ.1240-1256 წ.წ.

პასუხი: ა

175.რამდენი ექსპედიცია შეასრულა ქრისტეფორე კოლუმბმა ამერიკაში?

ა.1

ბ.2

გ.3

დ.4

პასუხი: დ

176.რომელი იყო კოლუმბის  IV მოგზაურობის თარიღი ამერიკაში?

ა.1492-1493 წ.წ.

ბ.1502-1504 წ.წ.

გ.1493-1496 წ.წ.

დ.1498-1500 წ.წ.

პასუხი: ბ

177.ვინ უწოდა წყნარ ოკეანეს „წყნარი“?

ა.კოლუმბმა

ბ.ამერიგო ვესპუჩიმ

გ.ვასკო და გამამ

დ.ფერნანდო მაგელანმა

პასუხი: დ

178.რა დაამტკიცა ფერნანდო მაგელანის მოგზაურობამ?

პასუხი : 1) მსოფლიო ოკეანის ერთიანობა

                2)დედამიწის სფერულობა

179.რომელ კუნძულზე დაიღუპა ჯეიმს კუკი?

ა.მაკტანზე

ბ.ჰავაიზე

გ.ჰაიტიზე

დ.იამაიკაზე

პასუხი: ბ

180.რომელ კუნძულზე დაიღუპა ფერნანდო მაგელანი?

ა.კუბაზე

ბ.ჰაიტიზე

გ.მაკტანზე

დ.სიცილიაზე

პასუხი: გ

181.რომელ კუნძულს მიადგა კოლუმბი პირველად ამერიკის კონტინენტზე მოგზაურობისას?

ა.ჰაიტი

ბ.გვადელუპა

გ.სან-სალვადორი

დ.იამაიკა

პასუხი: ა

182.ვინ ჩაუდგა სათავეში ფერნანდო მაგელანის გარდაცვალების შემდგომ მის ექსპედიციას?

ა.ბართლომეუ დიაში

ბ.ამერიგო ვესპუჩი

გ.ათანასე ნიკიტინი

დ.სებასტიან ელ-კანო

პასუხი: დ

183.რომელი კუნძულების აღმომჩენად ითვლება ჯეიმს კუკი?

ა. კ. ტაიტი; კ. ახალი ზელანდია

ბ. კ. შრი-ლანკა; კ. ანდამანი

გ. კ. გრელანდია; კ. ისლანდია

დ. კ. კუბა; კ. ჰაიტი

პასუხი: ა

184.რომელი თარიღი შეესაბამება ჯ. კუკის I მოგზაურობას?

ა.1768-1771 წ.წ.

ბ.1775-1778 წ.წ.

გ.1775-1785 წ.წ.

დ.1772-1775 წ.წ.

პასუხი: ა

185.ვინ ითვლებიან ანტარქტიდის აღმომჩენად?

ა.ჯეიმს კუკი

ბ.რობერტ სკოტი

გ. დ. ბელინსჰაუზენი და ლაზარეკი

დ.რუან ამუნდსენი

პასუხი: გ

186.გაასწორეტ 3 შეცდომა:

რუან ამუნდსენმა დალაშქრა ჩრდ. პოლუსი გემით „იოა“. მან მოუგოშეჯობრი რბოლა რობერტ სკოტს და 1918 წელს დაასრულა ექსპედიცია.

 შეცდომასწორია

ჩრდ. პოლუსი სამხ. პოლუსი

„იოა“                                                „ფრამი“

1918 წ.                                              1914 წ.

187.დააკავშირეთ მოგზაურები გემებთან:

1)ბელინსჰაუზენი, ლაზარევია.   „სანტა-მარია“; „არნტა“; „ნინია“

2)რუან ამუნდსენიბ.  „სან-ანტორა“; „სან-დაგო“; „ტრინიდადი“;

                                                                                          „ვიქტორია“; „კონსეპრიორ“

3)ფერნანდო მაგელანი გ.   „ენდევორი“; „ადვენჩერი“; „დისქავერი“

                                                                                           „რეზოლუში“

4)ქრისტეფორე კოლუმბი დ.  „ფრამი“

5)ჯეიმს კუკი ე.   „ვოსტოკი“; „მირნი“

პასუხი: 1-ე; 2-დ; 3-ბ; 4-ა; 5-გ

188.რომელი ანტიკური ჰიპოთეზის თანახმად ივარაუდა კოლუმბმა რომ მან ამერიკა აღმოაჩინა?

ა.ერატოსთენე

ბ.არისტოტელე

გ.სტრაბონი

დ.მერკატორი

პასუხი: ა

189.რომელი მოგზაურის სახელს ატარებს სრუტე რომელიც ცეცხლოვან მიწას სამხ. ამერიკის კონტინენტისაგან გამოჰყოფს?

ა.ვესპუჩის

ბ.კოლუმბის

გ.მაგელანის

დ.კუკის

პასუხი: გ

190.რომელია საქართველოში ყველაზე ღვარცოფული მდინარე?

ა.ჭოროხი

ბ.ენგური

გ.რიონი

დ.დურუბი

პასუხი: დ

191.რომელ წლებში იმოგზაურა ამერიგო ვესპუჩიმ ამერიკის კონტინენტზე?

ა.1493-1496 წ.წ.

ბ.1499-1504 წ.წ.

გ.1504-1508 წ.წ.

დ.1498-1503 წ.წ.

პასუხი: ბ

192.რომელი გემი დაბრუნდა მაგელანის ექსპედიციიდან?

ა. „ვიქტორია“

ბ. „ტრინიდადი“

გ. „სან-ანტონიო“

დ. „სან-დაგო“

პასუხი: ა

193.რომელი მდინარეა საქართველოს სატრანზიტო?

ა.ალაზანი

ბ.რიონი

გ.ქვაბლიანი

დ.მტკვარი

პასუხი: დ

194.რომელი ეროვნების ხალხმა აღმოაჩინა კოლუმბამდე ამერიკის კონტინენტი?

ა.ჰოლანდიელებმა

ბ.ვიკინგებმა

გ.ინგლისელებმა

დ.ესპანელებმა

პასუხი: ბ

195.ვინ იყვნენ ავსტრალიაში პირველი ევროპელი მაცხოვრებლები?

196.რომელი ქვეყანაა მონარქიული მმართველობის?

ა.იაპონია

ბ.აშშ

გ.იტალია

დ.გერმანია

პასუხი: ა

197.ანდების ქვეყნები მდიდარია

ა.ნავთობითა და ბუნებრივი აირით

ბ.სპილენძითა და პოლიმეტალური მადნებით

გ.მარგანეცითა და ფოსფორიტებით

დ.ტორფითა და საწვავი ფიქლებით

პასუხი: ბ

198.რა არის ტექნიკისა და ტექნოლოგიების განვითარების რევოლუციური გზა?

ა.მოძველებული მოწყობილობების განადგურება

ბ.არსებული ტექნიკის სრულყოფა

გ.არაკვალიფიციური კადრების კვალიფიციური კადრებით შეცვლა

დ.ახალი ტექნოლოგიების დანერგვა

პასუხი: დ

199.რომელ ქვეყანაზეა საუბარი?

ეს უძველესი ქვეყანა ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, არქიპელაგზე მდებარეობს და მსოფლიოში მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ პირველ ათეულში შედის. ქვეყანა ღარიბია ბუნებრივი რესურსებით და მეურნეობის მომპოვებელ დარგებზე მშპ-ს მხოლოდ 0.3% მოდის. ქვეყანა მაღალურბანიზებულია და აქ 12 „მილიონერი“ ქალაქია. მრეწველობის ძირითადი დარგი მრავალდარგოვანი, მაღალტექნოლოგიური მანქანათმშენებლობაა, რომლის პროდუქციაც ქვეყნის ექსპორტში წამყვანია.

ა.გაერთიანებული სამეფო

ბ.იაპონია

გ.კანადა

დ.მალაიზია

პასუხი: ბ

200.რომელი ქვეყანა არ გამოირჩევა ტერიტორიის სიდიდი?

ა.რუსეთი

ბ.ჩინეთი

გ.კანადა

დ.ავსტრია

პასუხი: დ

201.რომელია საქართველოს ყველაზე მაღალი მწვერვალი?

ა.მყინვარწვერი

ბ.თეთნულდი

გ.უშბა

დ.შხარა

პასუხი: დ

202.ფართობის მიხედვით საქართველოს ყველაზე პატარა მხარეა?

ა.ქვემო ქართლი

ბ.აჭარა

გ.გურია

დ.მცხეთა-მთიანეთი

პასუხი: გ

203.საქარტველოს ყველაზე გრძელი მდინარეა?

ა.მტკვარი

ბ.ალაზანი

გ.ენგური

დ.რიონი

პასუხი:ბ

204.ფართობის მიხედვით საქართველოს ყველაზე დიდი წყალსაცავია?

ა.ალგეთი

ბ.სიონის

გ.წალკის

დ.ჟინვალის

პასუხი: გ

205.საქართველოს რომელ რეგიონში მდებარეობს ახალი ათონის მღვიმე?

ა.აჭარაში

ბ.იმერეთში

გ.აფხაზეთში

დ.სამეგრელო-ზემო სვანეთი

პასუხი: გ

206.გურიის ადმინისტრაციული ცენტრია?

ა.ოზურგეთი

ბ.ჩოხატაური

გ.ლანჩხუთი

დ.ხარაგაული

პასუხი: ბ

207.ქვემო ქართლის ადმინისტრაციული ცენტრია?

ა.მარნეული

ბ.რუსთავი

გ.გარდაბანი

დ.ბოლნისი

პასუხი: ბ

208.რომელი ტბაა საქართველოში კლდეზვავური წარმოშობის?

ა.ფარავანი

ბ.რიწა

გ.პალიასტომი

დ.ხანჩალი

პასუხი: ბ

209.რამდენი მხარეა საქართველოში?

ა.11

ბ.15

გ.12

დ.19

პასუხი: ბ

210.რომელი ქედი ყოფს საქართველოს აღმოსავლეთად და დასავლეთად?

ა.ხარულის

ბ.ბზიფის

გ.თრიალეთის

დ.ლიხის

პასუხი: დ

211.როგორი მასშტაბია 1:1 400 000?

ა.მსხვილი

ბ.საშუალო

გ.წვრილი

დ.არც ერთი პასუხი არ არის სწორი

პასუხი: გ

212.რომელ სახელმწიფოსთან აკავშირებს როკის უღელტეხილი საქართველოს?

ა.თურქეთთან

ბ.სომხეთთან

გ.აზერბაიჯანთან

დ.რუსეთთან

პასუხი: დ

213.რომელია რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის ადმინისტრაციული ცენტრი?

ა.მესტია

ბ.ონი

გ.ამბროლაული

დ.ცაგერი

პასუხი: გ

214.რომელ რეგიონშია შირაქის ვაკე?

ა.მცხეთა-მთიანეთში

ბ.კახეთში

გ.აფხაზეთში

დ.ქვემო ქართლში

პასუხი: ბ

215.კავკასიონის რომელ მწვერვალს უწოდებენ „ორწვერას“ მისი ფორმის გამო?

ა.შხარას

ბ.უშბას

გ.ჯანღას

დ.მყინვარწვერს

პასუხი: ბ

216.რომელ ზღვას უწოდებენ „ორსართულიანს“?

ა.აზოვის

ბ.წითელს

გ.ხმელთაშუას

დ.შავს

პასუხი: დ

217.როგორი ტიპის პირობითი ნიშნების მეშვეობით გამოსახავენ რუკაზე მოსახლეობის რაოდენობას?

ა.ხაზობრივი

ბ.წერტილოვანი

გ.იზოჰიფსებით

დ.ჰორიზონტალებით

პასუხი: ბ

218.ტოკიოდან (იაპონია) ელ-ქუვეითამდე (ქუვეითი) მოგზაურობისას რომელი ობიექტი არ შეგხვდება გზად?

ა.მალაკის სრუტე

ბ.ანდამანის ზღვა

გ.მაგელანის სრუტე

დ.სპარსეთის ყურე

პასუხი: გ

219.რომელი კუნძულები არ შედის მალაის არქიპელაგში?

ა. კ.სულავესი

ბ. კ.მინდანაო

გ. კ.ჰოკაიდო

დ. კ.იავა

პასუხი: გ

220.რომელ ქვეყანაზეა საუბარი?

ხასიათდება ხელსაყრელი ეკონომიკურ-გეოგრაფიული მდებარეობით; ესაზღვრება განვითარებულ ქვეყანას და აქვს გასასვლელი ორ ოკეანეში. მდებარეობს ამერიკაში. ქვეყნის დედაქალაქი მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით ერთ-ერთი უდიდესია მსოფლიოს ქალაქებს შორის. დედაქალაქი ისტორიული ქალაქია, რომლის ტერიტორიაზე უძველესი ცივილიზაციის ნაშთებია შემორჩენილი.

ა.მექსიკა

ბ.ნიკარაგუა

გ.ინდოეთი

დ.იაპონია

პასუხი: ა

221.ქართველი მოსახლეობის სიმცირით გამოირჩევა?

ა.მცხეთა-მთიანეთი

ბ.აჭარა

გ.ქვემო ქართლი

დ.გურია

პასუხი: დ

222.რომელი მდინარე განეკუთვნება მდინარე მტკვრის აუზს?

ა.სუფსა

ბ.ტეხური

გ.ალგეთი

დ.კინტრიში

პასუხი: გ

223.საქართველოს ტბებს შორის ყველაზე მაღლა მდებარეობს?

ა.ტაბაწყური

ბ.პალიასტომი

გ.ყელი

დ.ლისი

პასუხი: გ

224.საქართველოს ტერიტორიაზე ძალიან მაღალი ან მაღალი მეწყერული საშიშროებით გამოირჩევა?

ა.კახეთი

ბ.ქვემო ქართლი

გ.კოლხეთის დაბლობი

დ.მთიანი აჭარა

პასუხი: დ

225.რომელია სატრანსპორტო მნიშვნელობის ქალაქი საქართველოში?

ა.ონი

ბ.დუშეთი

გ.სამტრედია

დ.დედოფლისწყარო

პასუხი: გ

226.მომსახურების დარგი არ არის?

ა.ჯანდაცვა

ბ.ტრანსპორტი

გ.ფერადი მეტალურგია

დ.ვაჭრობა

პასუხი: გ

227.რომელი დასახლებული პუნქტი არ არის იმერეთში?

ა.საჩხერე

ბ.ხონი

გ.ვანი

დ.ასპინძა

პასუხი: დ

228.რომელი მდინარე გაედინება სამეგრელოს ტერიტორიაზე?

ა.კინტრიში

ბ.ქსანი

გ.ხობი

დ.ფარავანი

პასუხი: დ

229.საქართველოს რომელ მხარეში შედის ისტორიული-გეოგრაფიული პროვინცია თორი?

ა.კახეთში

ბ.სამცხე-ჯავახეთში

გ.შიდა ქართლში

დ.გურიაში

პასუხი: ბ

230.საქართველოს რომელ მხარეში მდებარეობს ქალაქი ხობი?

ა.გურია

ბ.იმერეთი

გ.აჭარა

დ.სამეგრელო-ზემო სვანეთი

პასუხი: დ

231.ხმელთაშუა ზღვაში არ მდებარეობს კუნძული?

ა.მალტა

ბ.სარდინია

გ.ირლანდია

დ.კორსიკა

პასუხი: გ

232.კუნძული დიდი ბრიტანეთი ევროპისგან გამოყოფილია?

ა.ჩრდილოეთ სრუტით

ბ.დარდანელის სრუტით

გ.ინგლისის არხით

დ.არც ერთი პასუხი არ არის სწორი

პასუხი: გ

233.რომელი სასარგებლო წიაღისეული მოიპოვება ლოპორტაში?

ა.მურა ნახშირი

ბ.მარმარილო

გ.დიამომიტი

დ.ნავთობი

პასუხი: ბ

234.რომელი ქალაქი არ არის შიდა ქართლში?

ა.გორი

ბ.ბოლნისი

გ.ხაშური

დ.კასპი

პასუხი: ბ

235.რომელი დასახლებული ობიექტი არ მდებარეობს კახეთში?

ა.საგარეჯო

ბ.ცაგერი

გ.გურჯაანი

დ.სიღნაღი

პასუხი: ბ

236.რომელი ნაკრძალი მდებარეობს აფხაზეთის ერიტორიაზე?

ა.ლაგოდეხის

ბ.ალგეთის

გ.ბიჭვინთის

დ.საგურამოს

პასუხი: ა

237.რომელი კურორტი მდებარეობს კახეთის ტერიტორიაზე?

ა.წყალტუბო

ბ.საირმე

გ.ციხისძირი

დ.ახტალა

პასუხი: დ

238.საქართველოს მოსაზღვრე ქვეყანა არ არის?

ა.თურქეთი

ბ.სომხეთი

გ.ირანი

დ.აზერბაიჯანი

პასუხი: გ

239.საქართველოს ყველაზე მოკლე საზღვარი აქვს?

ა.თურქეთთან

ბ.სომხეთთან

გ.რუსეთთან

დ.აზერბაიჯანთან

პასუხი: ბ

240.საქართველოს უკიდურესი ჩრდილოეთ წერტილია?

ა.დაბა ლესელიძე

ბ.ნასოფლარი

გ.აგრიჩაის და ალაზნის შესართავი

დ.აცრ ერთი პასუხი არ არის სწორი

პასუხი: ბ

241.სემიტურ-ქამიტურ ოჯახს მიეკუთვნება?

ა.ინგუშები

ბ.დაღესტნლები

გ.ებრაელები

დ.ქურთები

პასუხი: გ

242.ვულკანური ტიპის რელიეფი ვრცელდება?

ა.კოდორის ქედზე

ბ.ერუშეთის მთიანეთზე

გ.გუდამაყრის ქედსა და ქვემო ქართლის ვაკეზე

დ.კოლხეთის დაბლობი

პასუხი: ბ

243. უმსხვილესი ნავთობმომპოვებელი რეგიონია?

ა.ვენესუელა

ბ.იტალია

გ.ინდოეთი

დ.სამხრეთ კორეა

პასუხი: ა

244.საქართველოში მანგანუმს მოიპოვებენ?

ა.ფოთთან

ბ.ჭიათურაში

გ.გორთან

დ.ყვარელში

პასუხი: ბ

245.საქართველოს ტერიტორიაზე ყველაზე მეტი ნალექი მოდის?

ა.კოლხეთის დაბლობის ცენტრალურ ნაწილში

ბ.მდა მტირალასთან

გ.ელდარის ვაკეზე

დ.წითელ ხიდთან, აზერბაიჯანის საზღვარზე

პასუხი: ბ

246.შავი ზღვის აუზს არ განეკუთვნება?

ა.მდინარე ბზიფი

ბ.მდინარე სუფსა

გ.მდინარე ლიახვი

დ.მდინარე ჭოროხი

პასუხი: გ

247.კასპიის ზღვის აუზს არ განეკუთვნება?

ა.მდინარე არაგვი

ბ.მდინარე ენგური

გ.მდინარე ალაზანი

დ.მდინარე დერგი

პასუხი: ბ

248.შავი ზღვის ნავსადგური არ არის?

ა.სოხუმი

ბ.ხობი

გ.ფოთი

დ.ბათუმი

პასუხი: ბ

249.შავი ზღვისპირა ქვეყანა არ არის?

ა.უკრაინა

ბ.რუმინეთი

გ.მოლდოვა

დ.ბულგარეთი

პასუხი: გ

250.რომელი გეოგრაფიული ობიექტი არ მდებარეობს ევროპაში?

ა.ანდები

ბ.ალპები

გ.აპენინის ნახევარკუნძული

დ.მდინარე დუნაი

პასუხი: ა

251.რომელი ობიეტი არ არის იმერეთში?

ა.სამტრედია

ბ.ახალციხე

გ.ზესტაფონი

დ.ტყიბული

პასუხი: ბ

252. რომელი ობიექტი არ არის სამეგელოში?

ა.მარტვილი

ბ.ხობი

გ.სენაკი

დ.ხონი

პასუხი: დ

253.ქვემოთ ჩამოთვლილთაგან რომელი ქალაქი მდებარეობს ყველაზე დასავლეთით?

ა.ქუთაისი

ბ.ფოთი

გ.გურჯაანი

დ.ხაშური

პასუხი: ბ

254.რომელი სასარგებლო წიაღისეული მოიპოვება მირზაანში?

ა.ქვანახშირი

ბ.ნავთობი

გ.მარმარილო

დ.გრანიტი

პასუხი: ბ

255.რომელი გეოგრაფიული ობიექტი მდებარეობს აღმოსავლეთ საქართველოში?

ა.ლეჩხუმის ქედი

ბ.კოდორის ქედი

გ.ივრის ზეგანი

დ.იმერეთის მაღლობი

პასუხი: გ

256.რომელ დასახელებაშია შეცდომა დაშვებული?

ა.ივრის ზეგანი და კოლხეთის დაბლობი

ბ.ქართლის ქედი და შიდა ქართლის ვაკე

გ.ალაზანის მაღლობი და კოდორის დაბლობი

დ.ელდარის ვაკე და ახალციხის ქვაბული

პასუხი: გ

257.რომელი მსჯელობაა მართებული?

ა.საქართველოში ვულკანური რელიეფის ფორმები არსად არ გვხვდება

ბ.საქართველოს ტერიტორიის 54% მტებს, 33% მისწინებს და გორაკ-ბორცვებს, ხოლო 13% დაბლობს უკავია

გ.საქართველოში არ გვხვდება კარსტული ტიპის რელიეფი

დ.ქვანახშირი მოიპოვება ტყიბულში, ტყვარჩელსა და ჭიათურაში

პასუხი; ბ

258.რომელი არ მიეკუთვნება ეროვნულ რელიგიას?

ა.ბუდიზმი

ბ.კონფუციანელობა

გ.სინტოიზმი

დ.იუდაიზმი

პასუხი: ა

259.რომელი არ მიეკუთვნება მსოფლიო რელიგიას?

ა.იუდაიზმი

ბ.ბუდიზმი

გ.ქრისტიანობა

დ.ისლამი

პასუხი: ა

260.რომელ მდინარეს მიუყვება საქართველოს ჩრდილოეთ-დასავლეთ საზღვარი?

ა.ბზიფს

ბ.კინტრიშს

გ.ფსოუ

დ.ჭოროხს

პასუხი: გ

261.რიწის ტბა მდებარეობს?

ა.ქართლში

ბ.გურიაში

გ.აფხაზეთში

დ.აჭარაში

პასუხი: გ

262.რომელი ოკეანის აუზს მიეკუთვნება შავი ზღვა?

ა.წყნარი

ბ.ატლანტის

გ.ინდოეთის

დ.სამხრეთის

პასუხი: ბ

263.საქართველოში წყლის მოცულობით ყველაზე დიდი ტბაა?

ა.ფარავანი

ბ.რიწა

გ.კარწახი

დ.ტაბაწყური

პასუხი: დ

264.საქართველოს მდინარეების წყალგამყოფი ქედია?

ა.მესხეთის

ბ.ლიხის ქედი

გ.კახეთის ქედი

დ.ქართლის ქედი

პასუხი: ბ

265.საქართველოს რომელ მხარეში მდებარეობს ქალაქი ფოთი?

ა.გურიაში

ბ.სამეგრელო-ზემო სვანეთი

გ.იმერეთი

დ.აჭარაში

პასუხი: ბ

266.რომელ ქალაქში არ მიედინება მდინარე მტკვარი?

ა.თბილისში

ბ.რუსთავში

გ.მცხეთაში

დ.ქუთაისში

პასუხი: დ

267.მსოფლიოს ყველაზე მაღალი ჩანჩქერი ანხელი მდებარეობს?

ა.ავსტრალიაში

ბ.სამხრეთ ამერიკაში

გ.ევროპაში

დ.აზიაში

პასუხი: ბ

268.რომელი მსჯელობაა მართებული?

ა.გაერთიანებული სამეფოს შემადგენლობაში ოთხი ისტორიული პროვინციაა: ინგლისი, ირლანდია, შოტლანდია და ბერტონი

ბ.გაერთიანებული სამეფოს შემადგენლობაში ოთხი ისტორიული პროვინციაა: ინგლისი, ირლანდია, შოტლანდია და უელსი

გ.გაერთიანებული სამეფოს შემადგენლობაში ოთხი ისტორიული პროვინციაა: ინგლისი, შოტლანდია, უელსი და ჩრდილოეთ ირლანდია

დ.გაერთიანებული სამეფოს შემადგენლობაში ოთხი ისტორიული პროვინციაა:ინგლისი, უელსი, შოტლანდია და ბრეტონი

პასუხი: გ

269.საქართველოს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება?

ა.ჩრდილოეთ ოსეთი, დაღესტანი და აზერბაიჯანი

ბ.ჩრდილოეთ ოსეთი დაღესტანი და სომხეთი

გ.ჩრდილოეთ ოსეთი, დაღესტანი და თურქეთი

დ.ჩრდილოეთ ოსეთი, დაღესტანი და ყაბარდო-ბალყარეთი

პასუხი: დ

270.საქართველოში ყველაზე მშრალი ადგილია?

ა.ივრის ზეგანი

ბ.ახალციხის ქვაბული

გ.იმერეთის მაღლობი

დ.ელდარის ვაკე

პასუხი: დ

271.საქართველოს საზღვრების სიგრძეა?

ა.1970 კმ

ბ.1670 კმ

გ.1760 კმ

დ.1790 კმ

პასუხი: ა

272.საქართველოში ფართობისა და სიგრძის მიხედვით უდიდესი მყინვარია?

ა.ტვიბერი

ბ.წანერი

გ.ლეხზირი

დ.ადიში

პასუხი: გ

273.საქართველოს მდინარეთა უდიდესი ნაწილი სიგრძით ნაკლებია?

ა.100 კმ-ზე

ბ.10 კმ-ზე

გ.50 კმ-ზე

დ.15 კმ-ზე

პასუხი: ბ

274.საქართველოში ყველაზე ადრე შეიქმნა?

ა.ვაშლოვანის ნაკრძალი

ბ.ალგეთის ნაკრძალი

გ.ლაგოდეხის ნაკრძალი

დ.ბიჭვინთის ნაკრძალი

პასუხი; გ

275.საქართველოში მოქმედი ელექტროსადგურებიდან უდიდესია?

ა.ჟინვალჰესი

ბ.ენგურჰესი

გ.ხრამჰესი

დ.ვარციხეჰესი

პასუხი: ბ

276.ტრანსპორტის რომელი სახეობა არ არის განვითარებული საქართველოში?

ა.საბაგირო

ბ.საჰაერო

გ.სამდინარო

დ.საზღვაო

პასუხი: გ

277.საქართველოს რომელი რეგიონი გამოირჩევა მეხილეობთ?

ა.კახეთი

ბ.ქვემო ქართლი

გ.შიდა ქართლი

დ.იმერეთი

პასუხი: გ

278.მოსახლეობის სიმჭიდროვე გამოითვლება?

ა.ტერიტორიის ფართობის გაყოფით მოსახლეობის რაოდენობაზე

ბ.მოსახლეობის რაიდენობის გაყოფით ტერიტორიის ფართობზე

გ.ტერიტორიის ფართობის გაყოფით ქალაქების რიცხვზე

დ.მოსახლეობის რაოდენობის გაყოფით ქალაქების რიცხვზე

პასუხი: ბ

279.რომელ ქვეყანაზეა საუბარი?

ეს ქვეყანა, რომელიც ძირითადად ემიგრანტებისგან შეიქმნა, შედის ბრიტანეთის დანამეგობრობაში, აქვს 2 სახელმწიფო საზღვარიერთსა და იმავე ქვეყანასთან, ფლობს მრავალფეროვან ბუნებრივ რესურსებს და აქვს 2 სახელმწიფო ენა.

ა.ავსტრალია

ბ.მექსიკა

გ.ინდოეთი

დ.კანადა

პასუხი: დ

280.ატმოსფეროს რომელ ფენებშია ატმოსფერული ჰაერის 80% კონცენტრირებული?

ა.ატმოსფეროს ზედა ფენებში

ბ.სტრატოსფეროში

გ.ოზონის შრეში

დ.ტროპოსფეროში

პასუხი: დ

281.საერთაშორისო ორგანიზაცია ოპეკი წარმოადგენს?

ა.სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციას

ბ.არაბული სახელმწიფოს ლიგას

გ.ნავთობექსპორტიორი ქვეყნების ორგანიზციას

დ.ჩრდილოეთ ამერიკის სახელმწიფოთა თავისუფალი ვაჭრობის ასოციაციას

პასუხი: გ

282.რომელი ქვეყნის დედაქალაქია დამასკო?

ა.სირიის

ბ.ისრაელის

გ.ომანის

დ.იემენის

პასუხი: ა

283.რომელი ქვეყნის დედაქალაქია კიტო?

ა.კოლუმბიის

ბ.ეკვადორის

გ.ტაილანდის

დ.ვენესუელას

პასუხი: ბ

284.რომელი ქვეყნის დედაქალაქია ბუდაპეშტი?

ა.ბულგარეთის

ბ.რუმინეთის

გ.უნგრეთის

დ.ხორვატიის

პასუხი: გ

285.რომელ ქვეყანას ეკუტვნის კუნძული გრელანდია?

ა.შვედეთს

ბ.ნორვეგიას

გ.ნიდერლანდებს

დ.დანიას

პასუხი: დ

286.სამხრეთ ამერიკის რომელ ქვეყნებში ლაპარაკობენ პორტუგალიურად?

ა.არგენტინაში

ბ.ჩილეში

გ.ბრაზილიაში

დ.ურუგვაიში

პასუხი: გ

287.რომელი ქვეყნის დედაქალაქია რეიკ-იავიკი?

ა.ირლანდიის

ბ.შრი-ლანკასი

გ.ესპანეთის

დ.ისლანდიის

პასუხი: დ

288.ევროპის რომელი ქვეყნის ტერიტორიის ფარგლებში მდებარეობს სან-მარინო?

ა.საფრანგეთის

ბ.იტალიის

გ.ესპანეთის

დ.შვეიცარიის

პასუხი: ბ

289.

N                   პუნქტისრემპერატურის წლიური მსვლელობა

თვეები

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

t

-12

-8

-3

+4

+5

+8

+15

+17

+9

+3

-3

-10

1)  გამოთვალეთ და ჩაწერეთ ცხრილში მოცემული ადგილის ტემპერატურის საშუალო წლიური მაჩვენებელი.

2) გამოითვალეთ და ჩაწერეთ ცხრილში მოცემული ადგილის ყველაზე მაღალი ამპლიტუდის მქონე სეზონის მაჩვენებელი.

მაჩვენებელი	ტემპერატურის საშუალო წლიური მაჩვენებელი Tსაშ.წლიური	ყველაზე მაღალი ამპლიტუდის მქონე სეზონი
t

290.რაარის რუკაზე ფართობული ნიშნებით გამოსახული?

ა.სახელმწიფო

ბ.საავტომობილო მაგისტრალები

გ.უღელტეხილი

პასუხი: ა

291.რუკაზე ხაზობრივი ნიშნებით არის გამოსახული?

ა.საზღვრები

ბ.ჭაობები

გ.აეროპორტი

პასუხი: ა

292.რუკის ლეგენდა ნიშნავს?

ა.რუკის შინაარსის წაკითხვა

ბ.რუკაზე მიმართულებების განსაზღვრა

გ.გეგმის შედგენა და გაფორმება

პასუხი: ა

293.დაშიფრირება არის?

ა.რუკის შინაარსის წაკითხვა

ბ.აეროკოსმოსურ სურათზე ობიექტის ამოცნობა

გ.გეგმაზე მიმართულებების განსზღვრა

პასუხი: ბ

294.რომელ ბუნებრივ ზონაშია გავრცელებული მარცვლეული კულტურები?

ა.ზომიერი სარტყლის სტეპებში

ბ.ტუნდრაში

გ.ანტარქტიკულ უდაბნოებში

პასუხი: ა

295.წიწვოვანი ტყეები სად არის ყველაზე ვრცლად წარმოდგენილი?

ა.ტაიგაში

ბ.სავანებში

გ.ტროპიკულ სარტყლებში

პასუხი: ა

296.რომელ ბუნებრივ სარტყელშია გავრცელებული სავანეები და ნათელი ტყეები?

ა.სუბეკვატორულ და ტროპიკულ სარტყელში

ბ.ტუნდრა და ტყეტუნდრა

გ.ზომიერ სარტყელში

პასუხი: ა

297. რომელია თანამედროვე კვლევის მეთოდები?

ა.აეროკოსმოსური

ბ.აღწერა

გ.შედარების მეთოდი

პასუხი: ა

იუნესკოს მიერ დაცული მატერიალური და არამატერიალური კულტურის ძეგლები საქართველოში

ჯვრის მონასტერი – https://shorturl.at/tKwTt

ჭაობები – https://shorturl.at/EIkOM

ქვევრის ღვინის დაყენების უძველესი ქართული ტრადიციული მეთოდი – https://shorturl.at/9auUd

ზემო სვანეთი – https://shorturl.at/pAWri

პოლიფონია – https://docs.google.com/presentation/d/e/2PACX-1vTTY2qJJ00Hk6q0og0YbF9BZ2oa4q1Z6oDqGsWCKYGXodD9YcANqVNikqffNrEE5Q/pub?start=true&loop=false&delayms=3000

ქართული ჭიდაობა – https://docs.google.com/presentation/d/e/2PACX-1vRtsDTyie1oH3qIoE2mX2VKPobITUTo5fuX3VKlS2ouqOxuKFXh3FbPx7-g4qoXQg/pub?start=true&loop=false&delayms=3000

კოლხეთის ტროპიკული ტყეები და ჭაობები – https://www.canva.com/design/DAGhz7WXDGg/F6fwrZjWlMUfTxMlw53scg/edit

ქართული მრავალხმიანობა – https://docs.google.com/presentation/d/e/2PACX-1vQKL5CaM8hJKl6iL9PSbZbGqVJEhvNFxaeid5moBdKJWcsxBU-dsgA2xMIQDZTV6w/pub?start=true&loop=false&delayms=3000

მე-11 – მე 12 კლასის გეოგრაფია

მოცემულ პოსტში წარმოგიდგენთ მე-11 და მე-12  კლასებში განვლილი  თემების პრეზენტაციებს,რომლებიც მოამზადეს ილია ვეკუას სახელობის ფიზიკა-მათემატიკის თბილისის N 42 საჯარო სკოლის მე-11 და მე-12კლასის (ჩემმა)მოსწავლეებმა. 

სახელმძღვანელოს ავტორები არიან: 

მე-11 კლასის:ზურაბ ჯიშკარიანი,ირმა კუჭავა,ელენე კურდღელია, ელენე ჯანჯაღავა.

მე-12 კლასის: მაია ბლიაძე, მანანა სეხნიაშვილი

დიდი მადლობა ავტორებს გაწეული უდიდესი  შრომისა და   საინტერესო მასალის წარმოდგენისთვის, რაც უდავოდ წაადგება ჩვენი ახალი თაობის განათლებასა და   მოქალაქეობრივი პასუხისმგებლობის მქონე პიროვნების  ჩამოყალიბებას.

პ.ს. გამორიცხული არაა,რომ გაიპაროს შეცდომები, ან არ იყოს თემა სრულყოფილად წარმოდგენილი, ეს ნამუშევრები სხვა და სხვა განმსაზღვრელი ნიშნითაა შეფასებული.

ნამუშევრებს გთავაზობთ უცვლელად. კარგი იქნება თუ მნახველი შეაფასებს მათ.

ბლოგის ავტორი -ნ.მ.

სარჩევი:

• გლობალური ინდექსები – ნინო იმერლიშვილი

• https://inlnk.ru/VoBEBY

• ოკეანეების დონის მატება–  ალექსანდრე გვარამია, ლუკა ჩახნაშვილი

• https://drive.google.com/file/d/1g78fNKzMWUs5zJTLg5FYsMBwz_m8e4Rr/view

• ტროპიკული მყინვარები და შეცვლილ გარემოსთან  ადაპტაცია—თეკლა გავაშელიშვილი,  სიდონია ტალიაშვილი

• https://surl.li/ekoigm

• გადაშენებისკენ მიმავალი ესკალატორი  –   11 კლ. 

•  სანდრო ოთარაშვილი,გაბრიელ ხარჩილავა

• https://goo.su/aeWW4

 

• ტერორიზმის საფრთხეები-11კლ.
• მარიამ გურასპიშვილი
• https://docs.google.com/presentation/d/19Hkw1bNngzqYXdFpr7l6c57FGFlvkWs0/edit?usp=drive_link&ouid=100718851585302810808&rtpof=true&sd=true

 

• ომის კანონები-11კლ
• ლიზი აბელაშვილი
• https://docs.google.com/presentation/d/16fW2nKYuF62gUubzqTh-ML4zH2-VoMth/edit?usp=drive_link&ouid=100718851585302810808&rtpof=true&sd=tru

 

• ბალტიის ქვეყნები და ჩრდილოატლანტიკური ალიანსი-11კლ.
• მარიამ ჩერქეზია
• https://docs.google.com/presentation/d/1Ak8VV5TkQbgHV5uWFJyUjoFFpTXqTBDd/edit?usp=drive_link&ouid=100718851585302810808&rtpof=true&sd=true

 

• ანტარქტიდა-11კლ.
• ნიკოლოზ ნავროზაშვილი
• https://docs.google.com/presentation/d/1sLU9qG4vT6eZH7pPM2Uq1i3LajGvueqV/edit?usp=drive_link&ouid=100718851585302810808&rtpof=true&sd=true

 

• არავისი მიწა-11კლ.
• ბექა მოლოდინი
• https://docs.google.com/presentation/d/1ywFna7Lc-zQrYzv9TXr5n1mtiSWPVSrD/edit?usp=drive_link&ouid=100718851585302810808&rtpof=true&sd=true

 

• კურილიის კუნძულები-11კლ.
• ალექსანდრე თედიაშვილი
• https://docs.google.com/presentation/d/16saqxQMplPIxdQzSHDqYZP91Vt3hILxB/edit?usp=drive_link&ouid=100718851585302810808&rtpof=true&sd=true

 

• დემოკრატია-11კლ.
• ლიზი აბელაშვილი.
• https://docs.google.com/presentation/d/1wD9rMkOp4eQuPlICQ2V3h5nZuaC1QVdI/edit?usp=drive_link&ouid=100718851585302810808&rtpof=true&sd=true

 

• ევროკონსტიტუცია-11კლ.
• მათე ყიფშიძე
• https://docs.google.com/presentation/d/1HaGITMrXlnjEih4Ho_VqBZCj0hlbqADX/edit?usp=drive_link&ouid=100718851585302810808&rtpof=true&sd=true

 

• ტერორიზმი – ხუნდაძე
• https://docs.google.com/presentation/d/1rf2aPzG70CFLn2Z0NeFCGOjIpDneONDw/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• მსოფლიოს პოლარიზაცია: გლობალური ჩრდილოეთი და გლობალური სამხრეთი
• https://docs.google.com/presentation/d/1TFUw0WgFSLTZOIIqQXOHqt34EWUJ4mNu/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• ევროპის კონსტიტუცია  და ევროსკეპტიციზმი
• https://docs.google.com/presentation/d/1A3Al4m0iaVyTQySbicLecTmv1N1H_ck5/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• ანტარქტიდა მსოფლიოს საკუთრება
• https://docs.google.com/presentation/d/1DksksSsvivqhNuX4OuDFgdRXmasO2Wha/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• „ახალი სამყარო“ : წარსული და თანამედროვეობა
• https://docs.google.com/presentation/d/1iuhvMCkQ3-aZI9MJvuuegC6z9_zJA_uH/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• ანტარქტიდა
• https://docs.google.com/presentation/d/1WIeZmZW1FRRSK-2nlcX4yAJHo1i8wX5_/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• ანტარქტიდა მსოფლიოს საკუთრება (ა.უშარიძე)
• https://docs.google.com/presentation/d/1KLVNZ4eCCcheLyuTTp8AgjBYuMYGJzva/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• ბალტიის ქვეყნები და ჩრდილო ატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაცია
• https://docs.google.com/presentation/d/1kg7IZjfKvaIrx9KWd0rt66X_Oed4FIC9/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• სომალი — ტერიტორიული მთლიანობის  შენარჩუნების პრობლემა (დათო დარბაიძე)
• https://docs.google.com/presentation/d/1usAOyckQdWO_iPRoQ9cs3R9ayLtOK2Z0/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• სომალი — ტერიტორიული მთლიანობის  შენარჩუნების პრობლემა(დაჩი დარბაიძე)
• https://docs.google.com/presentation/d/17II4X7fwqma-p7vQI-J2Sq7W7tsuO0XU/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• სომალის სახელმწიფოებრივი   ტრანსფორმაცია (გ. ზენაიშვილი)
• https://docs.google.com/presentation/d/1cPFdKDXr2Jy69tOqfzyxQqhtOLXhr208/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• შოტლანდია და კატალონია  ( ᲗᲐᲗᲐ ᲒუᲠᲐᲑᲐᲜᲘᲫᲔ)
• https://docs.google.com/presentation/d/1LA_zAkmyb9x0b30swlO_oQ4jOzIe6HWC/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• 3 ოქტომბერი- ტერიტორიული გაერთიანება და კონსოლიდაციის  რთული პერიოდი(გიგი ბურჭულაძე)
• https://docs.google.com/presentation/d/1OdGxlnUJ3WFHQHCS4kPn3aOXWSsMsXqu/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• 3 ოქტომბერი- ტერიტორიული გაერთიანება და კონსოლიდაციის  რთული პერიოდი( სალომე ბულისკერია)
• https://docs.google.com/presentation/d/1xqKcweVvB_JsrsPiDmZAh93Tr0w_kclL/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• ჩრდილოეთის ტერიტორიები თუ კურილიის კუნძულები (თეკლა კაციტაძე)

  https://docs.google.com/presentation/d/1FhvY5VC3b0OYfSG3zx5C6nFC9qkJdPv-/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• დემოკრატია და  ავტოკრატია  პრეზენტატორი:თორნიკე გაფრინდაშვილი. 11² კლასი
• https://docs.google.com/presentation/d/1LBjX2j3gN0KU96Hkx1PkVWg-qiBWb19y/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• ინტერნაციონალური მდინარეები
• https://docs.google.com/presentation/d/1zNyGTGfjqmqAokxlqSqRkzazkID51H2V/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• კოფ ინდექსი
• https://docs.google.com/presentation/d/1mYf7hG89_6fBzvSOPh97z1wNsxbtPtI5/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• ტრანსნაციონალური კომპანიები და რემიტანსები
• https://docs.google.com/presentation/d/1NkHWx6LxNo0LoyFxYB1ouUv21WYULfDs/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• ურბანული განვითარების ფორმები
• https://docs.google.com/presentation/d/11lpZVcg7AYpfnT-4VNsEP455WAokJxMv/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• კლიმატის გლობალური ცვლილებების შესწავლის ისტორია და სკეპტიკოსები 
• https://docs.google.com/presentation/d/19trycVdL7tWXqhsYjLILsL5-2Q0TFFhY/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• მიწათსარგებლობა და კლიმატის გლობალური ცვლილება
• https://docs.google.com/presentation/d/1cE16iLd48aUOKwYUbf2XWs9bDZ_az4Qz/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• საერთაშორისო ორგანიზაციები
• https://docs.google.com/document/d/1bvAALXrjGkdjEfw0fvbuItL7xdu4Isw1bY_ftOt5hIw/edit?tab=t.0

 

•  ღვარცოფი
• https://docs.google.com/presentation/d/15nEn3PlIaYdQR7ndPl_dfb80j3G-vqAL/edit?slide=id.p1#slide=id.p1

 

• ტერორიზმი
• https://docs.google.com/presentation/d/1LlBDfATwQYgYcomfikmz5E1MJ6vmFTB3/edit?usp=drive_link&ouid=100718851585302810808&rtpof=true&sd=true

 

• გლობალიზაცია
• https://docs.google.com/presentation/d/1BFyBcnF-5HeB7fTErCURtT5Gdf2TSuaH/edit?usp=drive_link&ouid=100718851585302810808&rtpof=true&sd=tru

 

• გლობალიზაცია და გლოკალიზაცია
• https://docs.google.com/presentation/d/1J6rtbrycy9oSYgKsRxXdgVxDale1IJsi/edit?usp=drive_link&ouid=100718851585302810808&rtpof=true&sd=true

 

• ვაქცინაცია
• https://docs.google.com/presentation/d/10Na5KUGm_wQW_6qrosdy8iZ_cb88OCVp/edit?usp=drive_link&ouid=100718851585302810808&rtpof=true&sd=true

 

სამხრეთი ამერიკა

ფართობი – 17,8 მლნ კვ.კმ
მოსახლეობა – 410 მილიონი კაცი 

სამხრეთ ამერიკის კონცხები:

ჩრდილოეთით: გალინასის კონცხი;

სამხრეთით-ფროუორის კონცხი;

არმოსავლეთით-კაბუ-ბრანკუს კონცხი;

დასავლეთით- პარინიასის კონცხი;

სამხრეთ ამერიკის პოლიტიკური რუკა

 

სამხრეთ ამერიკა

სამახსოვროები

• ფართობი 18 მლნ. კმ/კვადრატი.
• სანაპირო ხაზის სიგრძე 26000 კმ.
• გადაჭიმულობა ჩრდილოეთიდან სამხრეთით- 7000კმ, დასავლეთიდან აღმოსავლეთით -5000კმ.
• უმაღლესი მწვერვალი – აკონკაგუა  -6962  მ
  ყველაზე დაბალი ადგილი – ვალდესი (არგენტინა) 40 მეტრი
  ყველაზე გრძელი მდინარე – ამაზონი 6440 კილომეტრი
  ყველაზე დიდი ტბა – მარაკაიბო 13312 კვ.კმ.
  ყველაზე მაღალი ჩანჩქერი – ანხელი (ვენესუელა) 979 მეტრი, მდინარე ჩურუნზე
  ყველაზე დიდი კუნძული – ცეცხლვანი მიწა 46360. კვ.კმ
  ყველაზე დიდი უდაბნო – პატაგონიის 673 000 კვ.კმ
  ყველაზე დიდი ქვეყანა  – ბრაზილია 8,5 მლნ კვ.კმ
  ყველაზე პატარა ქვეყანა – სურინამი 163270 კვ.კმ
  ყველაზე დიდი ქალაქი – სან-პაული (ბრაზილია) 11,2 მლნ კაცი
• უმაღლესი დასახლებული ადგილი მსოფლიოში- სოფელი აკონკალკილჩა.
• უდიდესი მდინარე წყალუხვობით ამაზონი,სათავე  მდ. მარანიონი,რომელიც იწყება ზღვ.დონიდან  4840 მეტრზე ,პერუს ანდებში. ამაზონის სიგრზე 6437კმ.  სიგანე შუა და ქვემო წელში- 5-20 კმ,შესართავთან 80-150კმ, მაქსიმალური სიღრმე ქ. ობიდუსთან 135მ. 
• ყველაზე დიდი ქვეყანა კათოლიკეთა რაოდენობით ,  (მსოფლიოში-ბრაზილია.
• ყველაზე დიდი ჭაობი მსოფლიოში-პანატალას ჭაობი , 150000 კმ/კვადრატი.
• ყველაზე მაღლა მდებარე ტბა მსოფლიოში-ტიტიკაკა, ტექტონიკური წარმოშობის, სიმაღლე 3812მ .
• ყველა ქვეყანაში სახელმწიფო ენაა ესპანური, გარდა ბრაზილიისა (პორტუგალიური,) გაიანაში( ინგლისური) სურინამში( ჰოლანდიური) და საფრანგეთი გვიანაში( ფრანგული).
• ადმინისტრაციული მოწყობის  მიხედვით ფედერაციული ქვეყნებია: ვენესუელა,  ბრაზილია და არგენტინა.
• მმართველობის მიხედვით ყველა ქვეყანა  საპრეზიდენტო მმართველობისაა.

ნომენკლატურა

კუნძულები:

ტრინიდატი, ქარზურგა კუნძულები, ცეცხლოვანი მიწა, ფოლკლენდის ანუ მალვინის კუნძულები(დიდი ბრიტანეთი),  გალაპაგუსის კ-ები, ჩილოე.

მთები, ზეგნები-–ანდები.( ნახეთ დოკუმენტური ფილმი:ანდების ველური ბუნება–mjhit.ge/index.php?FID=1&id=24284)   გვიანის ზეგანი,ბრაზილიის ზეგანი, პატაგონია.

დაბლობები:

ორინოკოს დაბლობი, ამაზონის დაბლობი, ლა–პლატის დაბლობი.

უდაბნო:  ატაკამა

სამხრეთ ამერიკის მდინარეები

 

ამაზონი(სათავე- უკაიალი,მარანიონი. შენაკადები-  ჟურუა,პურუსი,მადეირა,ჟაპურა,  ტაპაჟოსი, ისა,  რიუ–ნეგრუ)

მაგდალენა, ორინოკო,რიუ-ნეგრუ, სან-ფრანცისკუ.

პარანა- პარაგვაით , ურუგვაით, რიო–სალდოთი.

რიო–ნეგრო.

ფოტოზე-  მდ.ამაზონის მეანდრა

 

ფოტოზე-ტბა  ტიტიკაკა

ტბები:   მარაკაიბო, ტიტიკაკა,პოოპო.ალგო-არხენტინო,ბუენოს აირესი, ლიან-კიჟე.

ვულკანები:

ჩიმბორასო,  კოტოპახი.

ჩანჩქერი:

ანხელი. (მდინარე ჩურუნზე).   იგუასუ

სამხრეთ ამერიკის ჰავა:

ჰავის წარმომქმნელი ფაქტორები:

1. კონტინენტის განფენილობა
2. ეკვატორის და ტროპიკების არსებობა
3. სიმაღლებრივი სარტყელბი(ანდების არსებობა)
4. ოკეანების სიახლოვე
5. ოკეანის ცივი დინება(პერუს და დასავლეთი ქარების) და თბილი დინება(ბრაზილიის)
6.  პასატები,  მუსონები და დასავლეთი ქარები.

სამხრეთ ამერიკის კლიმატური სარტყლები:

ეკვატორული, სუბეკვატორული,  ტროპიკული,  სუბტროპიკული,  ზომიერი,  სიმაღლებრივი  სარტყლები

 

სამხრეთ ამერიკის ფაუნა

ძალიან მაგარი ფილმი “ამაზონის მოცურავე ტყე”

 

 

 

 

 სამხრეთ ამერიკის ენები

 

სამხრეთ ამერიკის ბუნებრივი ზონებიhttps://docs.google.com/presentation/d/e/2PACX-1vTwGyKq0KkEdssTULFXGVrDXVWvXI9T-yiXndYVNzpFdGb9Rf70g_Vd-MQMR3icvAvoa4wDAJFdGeph/embed?start=true&loop=false&delayms=5000

სამხრეთ ამერიკის ღიშესანიშნაობებიhttps://docs.google.com/presentation/d/e/2PACX-1vSvOHunM-NSg7P0AQiTV0cQTf4wm3g7K6JIABbGw7_IvF0H2vK9eC9Be0gyoxCtreb8yQaTh6xLbApE/embed?start=true&loop=false&delayms=3000

მონაცემები ვიკიპედიიდან

მეურნეობის დარგობრივი სტრუქტურა

მეურნეობის დარგობრივი სტრუქტურა

https://docs.google.com/presentation/d/e/2PACX-1vQNuhIzh1zWmAPI8C9NfgMuVgjVYbFEqCOpY84pWKv-9BzA9TnpkXGMnCwwsO5SEsLD_Tos9Bqchp_u/embed?start=false&loop=false&delayms=3000

ქვეყნების ტიპოლოგია

(ჩასწორება პრეზენტაციაში)

ქვეყნების ტიპოლოგია

https://docs.google.com/presentation/d/e/2PACX-1vQ3V2flNiHYXUWfl26lNmd2krK5eU53zPjpeQUKxUXAffzbJ8gZv9862z6nLO03UXDA-4yxPAhI2fjL/pub?start=false&loop=false&delayms=3000

გაზეთ “კომერსანტი”ს მიხედვით ინდოეთი ლიდერობს მსოფლიოში მოსახლეობის რაოდენობით, რომელიც ამჟამად 1,442 მილიარდ ადამიანს შეადგენს.

გაეროს მოსახლეობის ფონდის (UNFPA) ანგარიშიდან ირკვევა, მეორე ადგილზე ჩინეთია 1,425 მილიარდი მოსახლეობით.

ფონდი ინდოეთის მოსახლეობის ზრდას ქვეყანაში სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესებას და დედათა სიკვდილიანობის შემცირებას უკავშირებს.

UNFPA-ის შეფასებით, 1990 წელს ინდოეთი შეადგენდა მსოფლიოში დედების სიკვდილიანობის 26%-ს, ეს მაჩვენებელი 2020 წლისთვის 8%-მდე შემცირდა. მკვლევარები ამ პროგრესს „დედების ჯანმრთელობის ხარისხის სერვისებზე ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესებას“ მიაწერენ .

ანგარიშის მიხედვით, ინდოეთის მოსახლეობის 26% ამჟამად 10-24 წლისაა, სიცოცხლის ხანგრძლივობა 2023 წელს დაბადებული მამაკაცებისთვის 71 წელია, ხოლო ქალებისთვის 74 წელი.

ჩინეთის მოსახლეობა, გაეროს შეფასებით, 2022 წელს 1,426 მილიარდს მიაღწია და კლება დაიწყო. ექსპერტების თქმით, ამ საუკუნის ბოლომდე ჩინეთის მოსახლეობა შეიძლება 1 მილიარდზე დაბლა დაეცეს. მეორეს მხრივ, ინდოეთის მოსახლეობა, სავარაუდოდ, გაიზრდება მომდევნო რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში.

ვიდეო გაკვეთილები და ვებინარები

   მოცემულ გვერდზე წარმოგიდგენთ საქართველოს სხვადასხვა სკოლასა და უნივერსიტეტში მოღვაწე  გეოგრაფების მიერ ჩაწერილ ვიდეოგაკვეთილებს.

მოცემული დამხმარე მასალა განკუთვნილია მოსწავლეებისა  და აბიტურიენტებისთვის. 

მასწავლებლებისა და მოსწავლეების სახელით მადლობას ვუხდი მათ გაწეული  შრომისათვის  (ბლოგის ავტორი ნ.მ.)    პ.კ.ამავე თემებზე ბრეზენტაციები შეგიძლიათ ნახოთ  აქვე  პოსტში- “პრეზენტაციები”

                              საშინაო სკოლა- გაკვეთილები გეოგრაფიაში

საშინაო სკოლის მისამართი

  https://silkschool.ge/lessons#/?s=55

პედაგოგი თინათინ ნანობაშვილი

• გეოგრაფიის საგანი და ამოცანები
• https://www.youtube.com/watch?v=fhBAJ-RYXl0

• გეოგრაფიული ცოდნის განვითარება
• https://www.youtube.com/watch?v=4mmo5WlW1kc

• სასაათო სარტყლები და დღეღამური ბრუნვა

• https://www.youtube.com/watch?v=5Fycsf_UOgQ
• ადგილზე ორიენტირება
• https://silkschool.ge/ge/search?q=%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90

• დედამიწის წლიური ბრუნვა

• https://www.youtube.com/watch?v=OFBRf6GzoRU&t=628s

• გრადუსთა ბადე და კარტოგრაფიული პროექციები
• https://www.youtube.com/watch?v=mggnJupaTSc
• წყალი დედამიწაზე-მსოფლიო ოკეანე

• რელიეფი

https://www.youtube.com/watch?v=T2LlJzBGls4

• საქართველოს შიგა წყლები

 პედაგოგი რუსუდან თევზაძე

• საქართველოს მდებარეობა

https://www.youtube.com/watch?v=WgpgGaTtnZw

პედაგოგი პროფესორი- ზურაბ ჯანელიძე

• საქართველოს დაცული ტერიტორიები

https://www.youtube.com/watch?v=PUN_dEEKLKc

 

საშინაო სკოლის ვიდეოგაკვეთილებში ასევე იხილეთ

• საქართველოს მდებარეობა, საზღვრები და მეზობლები. შავი ზღვა

• საქართველოს ბუნებრივი პირობები და რესურსები

• საქართველოს რელიეფი
• საქართველოს სამხარეო ერთეულები (ყველა)
• და სხვა

 

                                             ვებინარები და ვიდეოგაკვეთილები

დედამიწის ბუნებრივი ზონები

პედაგოგი რუსუდან კვივკვინია

მეურნეობის დარგობრივი სტრუქტურა

• გეოგრაფია – რუკები და დიაგრამები, მსოფლიოს პოლიტიკური რუკა, ქვეყნების კლასიფიკაცია, მოსახლეობა

• საერთაშორისო ორგანიზაციები

https://www.youtube.com/watch?v=78ydGotcNBM

მსოფლიოს მოსახლეობის გეოგრაფია

პედაგოგი მაია მაძღარაშვილი

• გეოგრაფია – გეოგრაფიული დისციპლინები, დედამიწის ფორმა, სიდიდე დედამიწის წრიული და დღეღამური ბრუნვა

https://www.youtube.com/watch?v=A8LX9qOOah8

ატმოსფერო

https://www.youtube.com/watch?v=A8LX9qOOah8&list=PL8cBMN5lb1jWRJfJFXF_oxZhQHTnD1WH6&index=12&t=0s

• გეოგრაფიული რუკა და მოგზაურები

https://www.youtube.com/watch?v=TS40TBMOjwo

დავალებების განხილვა ტოპოგრაფიული რუკის გამოყენებით. ლითოსფერო

https://www.youtube.com/watch?v=MZxfpls1qAU&list=PL8cBMN5lb1jWRJfJFXF_oxZhQHTnD1WH6&index=74&t=0s

• დედამიწის წლიური ბრუნვა

https://www.youtube.com/watch?v=OFBRf6GzoRU

• როგორ გროვდებოდა გეოგრაფიული  ცოდნა

https://www.youtube.com/watch?v=vuaUX2Yj8eE

• რუკა და ლითოსფერო

დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები

https://www.youtube.com/results?search_query=%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9D%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%98%E1%83%90+-+%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%98+%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9D%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%90%E1%83%A6%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A9%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%3B+%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%9B%E1%83%90+%E1%83%93%E1%83%90+%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%90

• ჰიდროსფერო

https://www.youtube.com/watc

h?v=JHPzfT_8XgQ

ჰიდროსფერო, ბიოსფერო

მსოფლიოს რეგიონები,ქვეყნები და დედაქალაქები

ევროპის რეგიონები

 

ევროპის პოლიტიკური რუკა

ევროპის  რეგიონები,ქვეყნები და დედაქალაქები

ჩრდილოეთი ევროპა

სკანდინავიის რეგიონი

• ნორვეგია-ოსლო
• ფინეთი-ჰელსინგი
• დანია- კოპენჰაგენი 
• ისლანდია- რეიკიავიკი

ბალტიისპირეთის რეგიონი

• ლატვია-რიგა
• ლიტვა ვილნიუსი
• ესტონეთი ტალინი

ჩრდილო -დასავლეთი ევროპა

ირლანდია -დუბლინი

დიდი ბრიტანეთი:

• ინგლისი-ლონდონი
• შოტლანდია ედინბურგი
• ჩრდილო ირლანდია-ბელფასტი
• უელსი-კარდიფი

 

ცენტრალური ევროპა

• პოლონეთი-ვარშავა
• ჩეხეთი-პრაღა
• სლოვაკეთი -ბრატისლავა
• უნგრეთი-ბუდაპეშტი
• ავსტრია-ვენა
• შევიცარია-ბერნი
• ლიხტენშტეინი-ვადუცი
• გერმანია-ბერლინი

დასავლეთი ევროპა(

სოციალისტური ქვეყნების დაშლამდე “დასავლეთ ევროპად” მოიხსენიებდნენ ევროპის კაპიტალისტურ ქვეყნებს)

საფრანგეთი-პარიზი

ბენილუქსის რეგიონი

• ბელგია-ბრიუსელი
• ნიდერლანდები-ამსტერდამი
• ლუქსემბურგი-ლუქსემბურგი
•  

 

აზიის რეგიონები

აზიის რეგიონების რუკააზიის პოლიტიკური რუკა

სამხრეთ დასავლეთი აზია

სამხრეთ ამერიკა

ჩრდილოეთ ამერიკა

ჩრდილოეთ ამერიკა

ჩრდილოეთი ამერიკა  კონტინენტი დედამიწის ჩრდილოეთ და დასავლეთ ნახევარსფეროებში. . ჩრდილოეთ ამერიკის უდიდესი ქვეყნებია: კანადა, აშშ და მექსიკა. კონტინენტის ფართობი კუნძულების გარეშე შეადგენს 20,36 მლნ კმ²-ს, კუნძულებთან ერთად კი 24,709 მლნ კმ²-ს.

კონტინენტის უკიდურესი წერტილები:

 ჩრდილოეთი- მერჩისონის კონცხი,  71°50′ ჩ. გ. 94°45′ დ. გ.

 სამხრეთით — მარიატოს კონცხი,  7°12′ ჩ. გ. 80°52′ დ. გ.

 დასავლეთით — პრინც უელსის კონცხი,  65°35′ ჩ. გ. 168°05′ დ. გ.

 აღმოსავლეთით— სენტ-ჩარლზის კონცხი,  52°24′ ჩ. გ. 55°40′ დ. გ.

ჩრდილო ამერიკის ფიზიკური  რუკა

ტერიტორიების მიერთება

ფართობი – 22,5 მლნ კვ.კმ
მოსახლეობა – 528 მილიონი კაცი 
უმაღლესი მწვერვალი – მაკ-კინლი (ალასკა) 6019 მეტრი
ყველაზე დაბალი ადგილი – სიკვდილის ველი (აშშ) 86 მეტრი
ყველაზე გრძელი მდინარე – მისისიპი მისურით (აშშ) 6,275 კილომეტრი
ყველაზე დიდი ტბა – ზემო ტვა 82414 კვ.კმ.
ყველაზე მაღალი ჩანჩქერი – იოსემიტის (კალიფორნია) 739 მეტრი
ყველაზე დიდი კუნძული – გრენლანდია 2 მლნ. კვ.კმ
ყველაზე დიდი ნახევარკუნძული – ლაბრადორის 16 ათასი კვ.კმ
ყველაზე დიდი უდაბნო – დიდი აუზის უდაბნო 492 000 კვ.კმ
ყველაზე დიდი ქვეყანა (ფართობით) – კანადა 997061 კვ.კმ
ყველაზე პატარა ქვეყანა – ნევისი 269 კვ.კმ
ყველაზე დიდი ქალაქი – მეხიკო (მექსიკა

კუნძულები

გრელანდია , კანადის არქტიკული არქიპელაგი , ბაფინის მიწა.
ლაბრადორის ნახ,კ. ნიუფაუნდლენდი,
ბერმუდის და ბაჰამის კ.ები

დიდი ანტილიის კუნძულები:კუბა,ჰაიტი,იამაიკა,პუერტორიკო.

მცირე ანტილიის კუნძულები:ბარბუდა,გავადელუპე,დომინიკა,მარტინიკა,გრენადა.

ფდლორიდის , იუკატანის, კალიფორნიის და ალასკის ნ.კ ები .
დედოფალ შარლოტას, ვანკუვერის, კადიაკის, ალეუტის კ.ები

მთები და მთიანეთები:

კორდილიერები( კლდოვანი, კასკადოვანი, სანაპიროს, სიერა–ნევადა ), აპალაჩის მთები, მექსიკის მთიანეთი.

დაბლობები:

ჰუდზონისპირა,მექსიკისპირა,მისისიპის,დიდი ვაკეები, ცენტრალური ვაკეები;

მდინარეები:

იუკონი,მაკენზი,ნელსონი–სასკაჩევანით,წმინდა ლავრენტი,მისისიპი( მისურით, არკანზასით, იჰაიოთი).კოლუმბია,კოლორადო, რიო–გრანდე( საზღვარი ლათინო ამერიკასა და ანგლოამერიკას შორის)

ტბები:

დიდი დათვის, მონების დიდი ტბა, ათაბასკა,ვინაპეგი,

ე.წ.––ამერიკის ხმელთაშუაზღვისპირეთი––– 5 ტბა-ზემო, ერის, ონტარიოს,მიჩიგანის და ჰურონის ტბები.

დიდი მლაშე ტბა და ნიკარაგუა.

სრუტეები:

ჰუდზონის, დევისის,წმინდა ლავრენტის, ფლორიდის, იუკატანის, პანამის არხი, ბერინგის სრუტე.

ყურეები:

ჰუდზონის ,დევისის, ფანდის, წმ.ლავრენტის,კალიფორნიის, ალიასკის.

ზღვები:

ბოფორტის, ბაფინის, გრენლანდიის, სარგასოს, კარიბის, ჩუკოტკის.

მწვერვალები: (მაკ-კინლი)—დენალი,მიტჩელი,ლოგანი

ჩანჩქერები: ნიაგარა(ერისა და ონტარიოს ტბებს შორის) იოსემიტის(კალიფორნია

ჰავის წარმომქმნელი ფაქტორები:

1. კონტინენტის განფენილობა(იგი ყველა ჰავის სარტყელშია, გარდა ეკვატორულისა)
2. რელიეფის ფორმები, სიმაღლებრივი სარტყელბი(კორდილიერები არსებობა) . მეორეს მხრივ ვაკეების გადაჭიმულობა ვრცელ ტერიტორიაზე ხელს უწყობს არქტიკული და ტროპიკული ჰაერის მასების გადაადგილებას.
3. ოკეანების სიახლოვე(წყნარი ოკეანიდან მონაბერ ტენიან ჰაერს დასავლეთიდან კორდილიერები ეღობება და თითქმის მთელი ტენი დასავლეთის ქარპირა კალთებზე რჩება.
4. ოკეანის დინებები :ცივი დინება(კალიფორნიის, ალასკის) და თბილი დინება( გოლფსტრიმის). ასევე , ის,რომ კონტინენტის დიდი ნაწილის ტენის წყარო, ატლანტის ოკეანიდან შემოსული ჰაერია.
5.  პასატები,  მუსონები.

ბუნებრივი ზონები:

არქტიკული და სუბარქტიკული სარტყლის ბუნებრივი ზონები:ტუნდარა და ტყეტუნდრა.

ზომიერი სარტყლის: ტაიგა(წიწვოვანი ტყეების), შერეული და ფართოფოთლოვანი ტყეების , ტყესტეპების და სტეპების(პრერიები) ,ნახევარუდაბნოების და უდაბნოების.

სუბტროპიკულ გეოგრაფიულ სარტყელში-ხეშეშფოთლოვანი მარადმწვანე ტყეების,ნოტიო სუბტროპიკული ტყეების.

ტროპიკულ კლიმატურ სარტყელში– უკავია კონტინენტის მკვეთრად დავიწროებული სამხრეთი ნაწილი. შედგება 3 ბუნებრივი ზონისგან:1. წყნარ ოკეანესთან-სანაპირო უდაბნო,2. ზეგნებზე (მაგ მექსიკაში-ტროპიკული სავანები და ნათელი ტყეები.)3.მექსიკის ყურესთან- ნოტიო ტროპიკული ტყეები.

ჩრდილო ამერიკის ცოცხალი სამყარო და ბუნება

ჩრდილო  და სამხრეთ ამერიკის ენები

    რელიგიები

ჩრდილო ამერიკის რასები

 

ქვეყნები მმართველობის მიხედვით

გეგმა და რუკა, ორიენტირება

https://docs.google.com/presentation/d/e/2PACX-1vRQTa5vDCZZjSqzKkdQJ1rcVIpHV1PELKUpnpacLTfh802G8wIgTpbcetMj91CJ1LUgatITOVHVRQ4u/pub?start=true&loop=false&delayms=3000